ఆ అరణ్యంలో రాముడు అడుగులు వేస్తున్నాడు. అక్కడి వృక్షాలు కన్నీళ్లు కార్చినట్టు కనిపిస్తున్నాయి; వాటి పుష్పాలు, జంతువులు, పక్షులు అన్నీ నిశ్చలంగా, విషాదంగా ఉన్నాయి. అటు అరణ్య దేవతలు కూడా ఆ ప్రదేశాన్ని విడిచి వెళ్ళినట్టు, అక్కడ అంతా శూన్యంగా ఉంది. రాముడు తన ఆశ్రమానికి వచ్చి చూశాడు. అక్కడ దుర్వాస, మృగచర్మాలు చెల్లాచెదుగా పడి ఉన్నాయి; పూజా స్థానం కూడా తలక్రిందిగా పడిపోయింది. ఈ దృశ్యాన్ని చూసి, రాముడు మళ్లీ మళ్లీ దుఃఖంతో విలపించాడు. "సీతను ఎవరైనా అపహరించారు, లేదా చంపేశారు, లేదా అడవిలో పోయింది, లేదా భయంతో దాగుంది, లేదా అడవిలోకి పారిపోయింది," అని తన మనసులో అనుకుంటూ, "ఆమె పుష్పాలు, ఫలాలు తీయడానికి పోయిందేమో, లేదా కమలాల చెరువుకు, లేదా నదికి నీళ్ళు తీయడానికి వెళ్ళిందేమో," అని రాముడు తలపెట్టాడు. అతడు తన ప్రియమైన సీతను కనుగొనాలనే తపనతో అడవిని అంతా వెదికాడు, కానీ ఆమెను ఎక్కడా కనుగొనలేకపోయాడు. దుఃఖంతో అతని కన్నులు ఎర్రబడ్డాయి. మహాత్ముడు పిచ్చివాడిలా అడవిలో తిరిగాడు. వృక్షం వృక్షాన్ని, పర్వతాలు, నదులు, అడవి మార్గాలు అన్నీ తిరుగుతూ, రాముడు తన ప్రియమైన సీతను వెదికాడు. అతని హృదయం విషాద సముద్రంలో మునిగి పోయింది. "ఓ కదంబ వృక్షమా! నువ్వు నా ప్రేయసిని చూశావా? సీతకు కదంబ వృక్షాలు ఎంతో ఇష్టం. ఆమె ముఖం అందంగా ఉంటుంది. నీకు తెలుసా? చెప్పు," అని అడిగాడు. "ఓ బిల్వ వృక్షమా! ఆమె నాజూకు ఆకులను పోలి ఉంటుంది, పీత వస్త్రాన్ని ధరించి ఉంటుంది. ఆమెకు బిల్వ వృక్షాలు ఇష్టం. చెప్పు, నువ్వు చూశావా?" "ఓ అర్జున వృక్షమా! నా ప్రియమైన సీతను చూశావా? ఆమె జనక కుమార్తె, నాజూకు శరీరముతో. ఆమె బతికిఉన్నదా లేదా?" "ఈ వృక్షాలు ఖచ్చితంగా మైతిలిని తెలుసు. ఆమె తడులు వృక్షపు దండలను పోలి ఉంటాయి. ఈ వృక్షం లతలు, ఆకులు, పుష్పాలతో ప్రకాశిస్తోంది." "నీవు తేనెపుటలను ఆకర్షిస్తున్నావు, ఓ తిలక వృక్షమా! నీకు తిలక వృక్షాలు ఇష్టమైన సీత గురించి తెలుసు." "ఓ అశోక వృక్షమా! నీవు దుఃఖాన్ని తొలగించే వృక్షమవు. నా మనసు దుఃఖంతో నిండిపోయింది. త్వరగా నువ్వు నీ పేరు నిజం చేయి; నా ప్రియమైన సీతను చూపించు." "ఓ తాళ వృక్షమా! ఆమెకు తాళ వృక్షాలు ఇష్టం; ఆమె అందమైన వక్షోజాలు తాళ ఫలాలను పోలి ఉంటాయి. నీవు కనికరం చూపించు, నువ్వు చూశావా?" "ఓ జంబు వృక్షమా! ఆమె జంబునాద స్వర్ణాన్ని పోలి ప్రకాశిస్తుంది. నీవు నా ప్రేయసిని చూశావా? నువ్వు తెలుసు అయితే చెప్పు." "ఓ కర్ణికార వృక్షమా! నీవు సుందరంగా వికసిస్తున్నావు. నీవు కర్ణికార వృక్షాలను ఇష్టపడే నా ధర్మపత్నిని చూశావా?" రాముడు మామిడి, నిప, సాల, పనస, కురవ, ధవ, దానిమ్మ వృక్షాలు అన్నీ వెదికాడు. ఆ వృక్షాల్లోని ప్రతి ఒక్కదాన్ని చూసాడు. అతడు అడవిలో తిరుగుతూ బకుల, పున్నాగా, గంధపు, కేతక వృక్షాలను కూడా ప్రశ్నించాడు. అతడు పిచ్చివాడిలా కనిపించాడు. "ఓ మృగమా! నువ్వు మైతిలిని చూశావా? ఆమె కన్నులు మృగపు కన్నుల్లా ఉంటాయి. ఆమె మృగాలతో ఉండవచ్చు." "ఓ ఏనుగమా! ఆమె తడులు ఏనుగపు తడులను పోలి ఉంటాయి. నీవు ఆమెను తెలుసు అనుకుంటున్నాను; నువ్వు చూశావా?" "ఓ పులి! నా ప్రేయసిని చూశావా? ఆమె ముఖం చంద్రునిలా ఉంటుంది. మైతిలిని గురించి నన్ను భయపడకుండా చెప్పు." "నువ్వు పరుగెడుతున్నావు, ప్రియమైనా! ఖచ్చితంగా నువ్వు కనిపించావు, ఓ కమలనయన! వృక్షాల వెనుక దాగిపోతూ, నన్ను ఎందుకు సమాధానమివ్వడం లేదు?" "నిలువు, నిలువు, ఓ అందమైనా! నీవు నాకు కనికరం చూపడం లేదు. నీవు మితంగా నవ్వే వాడివి; నన్ను ఎందుకు నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నావు?" "నీ పీత వస్త్రం వల్ల నీవు బయటపడిపోయావు, ఓ శ్యామల వర్ణమా! నీవు పరుగెడుతున్నా, నేను నిన్ను చూశాను. ప్రేమ ఉంటే నిలువు." "ఆ నవ్వు అందమైన సీతను ఎవరూ హాని చేయలేదు. కష్టాల్లో ఉన్న ఆమె నన్ను నిర్లక్ష్యం చేయదని అనుకుంటున్నాను." "ఆ యువతి ఖచ్చితంగా మాంసాహార రాక్షసులకు బలైపోయింది. నా ప్రేయసిని నన్ను విడిచిపెట్టి, ఆమె అవయవాలు చీలిపోయాయి." "ఆ అందమైన ముఖం, ముత్యపు దంతాలు, నాజూకు నాసిక, అందమైన కుండలు, చంద్రునిలా వెలుగుతున్న ముఖం, రాక్షసులకు బలైపోయింది." "ఆ చంపక పుష్పాల వర్ణపు మెత్తని మెడ, హారం ధరించి, కన్నీటి పర్యంతమైన నా ప్రియమైన సీత, రాక్షసులకు బలైపోయింది." "ఆ రెండు చేతులు, కిరీటపు మొగ్గలను పోలి, మణిపూలు ధరించి, కదిలిపోతూ, రాక్షసులకు పట్టుబడి, భక్షించబడ్డాయి." "ఆ యువతి, నన్ను విడిచి, నిజంగా రాక్షసులకు తినబడి, బంధువుల మధ్యలో ఒంటరిగా వదిలిపెట్టబడి, రాక్షసులకు బలైపోయింది." "ఓ లక్ష్మణా, బాహుబలుడా! నువ్వు ఎక్కడైనా నా ప్రేయసిని చూశావా? ఓ ప్రియమైనా! నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్ళావు, ఓ మృదువైన సీతా! ఓ సీతా!" అని రాముడు మళ్లీ మళ్లీ విలపించాడు. ఈ విధంగా రాముడు అడవి అడవి పరిగెత్తాడు, కొన్నిసార్లు వేగంగా, కొన్నిసార్లు అలసటతో నడుచాడు. తను పూర్తిగా తన ప్రేయసిని వెదికే పనిలో మునిగి, పిచ్చివాడిలా, అడవి, నదులు, పర్వతాలు, ప్రవాహాలు, వనాల్లో తిరిగాడు. తర్వాత, విస్తారమైన అడవిని దాటి, మైతిలిని వెదికే ఆశతో, రాముడు తన ప్రియమైన సీతను కనుగొనాలనే తపనతో మళ్లీ మళ్లీ ప్రయత్నించాడు. ఇప్పుడు, శ్రేయస్సుతో కూడిన వాల్మీకి రామాయణం, అరణ్యకాండలో 61వ సర్గను వినండి. రాముడు, దశరథుని కుమారుడు, ఆశ్రమాన్ని శూన్యంగా, ఆకుల గుడిసెను ఖాళీగా, आसनాలు చెల్లాచెదుగా చూసాడు. వైదేహిని ఎక్కడా కనిపించకుండా, అన్ని చోట్ల వెదికాడు; తన అందమైన చేతులను పట్టుకుని, రాముడు "ఎక్కడ ఉంది, లక్ష్మణా, వైదేహి? ఇక్కడి నుంచి ఎక్కడికి వెళ్ళింది? నా ప్రియమైనను ఎవరు తీసుకెళ్ళారు, సౌమిత్రి, లేదా ఎవరు భక్షించారు?" అని విలపించాడు. "నువ్వు నన్ను ఆటపాటలు చేయాలని, ఓ సీతా, వృక్షాల వెనుక దాగిపోతే, ఈ రోజు నీ ఆటలు చాలించు; నేను గాఢవిషాదంతో ఉన్నాను, నా దగ్గరికి రా." "ఆ యువ మృగాలు, నువ్వు వాటితో ఆడినవి, నమ్మకంగా, మృదువైన కన్నులతో, ఇప్పుడు నీవు లేని బాధతో, సీతా, ఇక్కడే కూర్చొని, నిన్ను తలచుకుంటున్నాయి." "సీత లేకుండా నేను జీవించలేను, లక్ష్మణా; సీతను అపహరించిన గొప్ప దుఃఖం నన్ను కమ్ముకుంది.