రాముడు తన ఆశ్రమానికి తిరిగి వచ్చేటప్పుడు, తన బాణంతో వధించిన రాక్షసుడిని గుర్తు చేసుకుంటాడు. ఆ రాక్షసుడు మృగ రూపంలో వచ్చి రాముని ఆశ్రమం నుండి దూరంగా తీసుకెళ్లాడు. రాముడు ధనుస్సును ఎత్తి, బాణాన్ని సిద్ధం చేసి, అతనిని వేగంగా బాణంతో గాయపరిచాడు. ఆ రాక్షసుడు తన మాయా రూపాన్ని వదిలి, బాధతో కొంత దూరం నుండి భయంకరమైన అరుపుతో రాముని పిలిచాడు. ఆ అరుపు విని, సీతను వదిలి, లక్ష్మణుడు అక్కడికి వచ్చాడు. అనంతరం, వాల్మీకి మహర్షి రచించిన రామాయణంలో అరణ్యకాండలోని అరవయ్యవ సర్గను వినవలసినది. రాముడు వేగంగా ఆశ్రమానికి వస్తున్నప్పుడు, ఆయన ఎడమ కంటి తడిమింది, ఆయన అడుగులు తడబడినవి, శరీరం కంపించిపోయింది. ఈ చెడు సూచనలను చూశాడు రాముడు, "సీతకు ఏమి జరగకూడదు" అని పదే పదే మనసులో అనుకున్నాడు. అతడు వేగంగా, సీతను చూడాలనే ఆత్రంతో ఆశ్రమానికి వచ్చాడు. అక్కడికి వచ్చి, ఆశ్రమం ఖాళీగా ఉండటం చూసి, తీవ్రంగా ఆందోళనకు గురయ్యాడు. రఘునందనుడు ఆశ్రమంలో అన్ని వైపులా పరుగులు పెట్టాడు, చుట్టూ చూస్తూ, సీతను వెదికాడు. ఆకుపచ్చ గుడిసె ఇప్పుడు సీత లేక అందాన్ని కోల్పోయింది; అది శరదృతువులోని పద్మపుష్కరిణి వంటి నిర్జీవంగా కనిపించింది. చెట్లు కన్నీళ్లు కారుతున్నట్లుగా, పుష్పాలు, జంతువులు, పక్షులు—all wilted—అక్కడి వాతావరణం శూన్యంగా, అడవి దేవతలు కూడా దూరమయ్యారు. ఆశ్రమంలో చర్మాలు, దర్భలు చెల్లాచెదురుగా పడిపోయినవి, ఆసనం తలకిందులుగా ఉన్నది చూసి, రాముడు మళ్లీ మళ్లీ విలపించాడు. "ఆమెను ఎవరైనా తీసుకెళ్లారా, లేదా చంపారా, లేదా తడిసిపోగా అడవిలో దాక్కున్నదా, లేదా అడవిలో రక్షణ కోసం వెళ్లిందా? పుష్పాలు, పండ్లు తెచ్చేందుకు వెళ్లిందా, లేదా పద్మపుష్కరిణికి, లేదా నదికి నీరు తెచ్చేందుకు వెళ్లిందా?" అని అనేక అనుమానాలతో తన మనసులో తడిసిపోతున్నాడు. అతడు అడవిలో అన్ని వైపులా వెదికాడు, కానీ తన ప్రియమైన సీతను కనుగొనలేదు. కళ్లకు కన్నీళ్లు, ముఖం విషాదంతో, రాముడు పిచ్చివాడిలా తిరిగాడు. చెట్టు నుంచి చెట్టుకు, కొండలు, నదులు, అడవిలో పరుగులు పెట్టాడు, దుఃఖంలో మునిగి, సీతను వెదికాడు. "ఓ కదంబవృక్షా! సీతను చూశావా? ఆమెకు కదంబవృక్షాలు ఎంతో ప్రియమైనవి. ఆమె ముఖం అందంగా ఉంది, ఏదైనా తెలిసినట్లయితే చెప్పు." "ఓ బిల్వవృక్షా! ఆమెను చూశావా? ఆమెకు బిల్వఫలాలు వంటి వక్షోజాలు ఉన్నాయి, పసుపు వస్త్రం ధరించింది, ఆకుపచ్చ ఆకులను పోలినదానివి." "ఓ అర్జున వృక్షా! జనక కుమారిని చూశావా? ఆమె బతికున్నదా లేదా?" "ఈ చెట్లు, గడ్డలు, పువ్వులు—all must know Maithili, whose thighs are like tree trunks." "ఓ తిలక వృక్షా! తిలక వృక్షాలు ఆమెకు ప్రియమైనవి, తేనెటీగలు నిన్ను ప్రశంసిస్తున్నాయి, నీవు సీతను గురించి తెలుసు." "ఓ అశోక వృక్షా! నా మనసు దుఃఖంతో నిండిపోయింది, నీవు నా దుఃఖాన్ని తొలగించు, నా ప్రియమైన సీతను చూపించు." "ఓ తాల వృక్షా! ఆమె వక్షోజాలు తాలఫలాలను పోలినవి, నీవు దయ చూపి ఆమెను గురించి చెప్పు." "ఓ జంబు వృక్షా! ఆమె కాంతి జంబునాద స్వర్ణంలా మెరుస్తుంది, ఆమె గురించి తెలిసినట్లయితే చెప్పు." "ఓ కర్ణికార వృక్షా! నీవు అందంగా వికసిస్తున్నావు, ఆమెకు కర్ణికార పువ్వులు ప్రియమైనవి, ఆమెను చూసి ఉంటే చెప్పు." రాముడు మామిడి, నిప, సాల, పనస, కురవ, ధవ, దానిమ్మ వృక్షాలలో కూడా వెదికాడు. తరువాత, బకుల, పున్నాగ, గంధపు వృక్షం, కేతక వృక్షాలను కూడా అడిగాడు, పిచ్చివాడిలా కనిపిస్తూ అడవిలో తిరిగాడు. "ఓ జింకా! సీతను చూశావా? ఆమె కళ్లే జింక కళ్లను పోలినవి, ఆమె జింకలతో ఉండి ఉంటే చెప్పు." "ఓ ఏనుగు! ఆమె తొడలు ఏనుగు కుంభాలను పోలినవి, నీవు చూసి ఉంటే చెప్పు." "ఓ పులి! ఆమె ముఖం చంద్రాన్ని పోలినది, భయపడకుండా మైతిలిని గురించి చెప్పు." రాముడు తన ప్రియమైన సీతను చెట్ల వెనుక దాక్కున్నదనుకొని, "ఎందుకు పరుగులు పెడుతున్నావు? నీవు తప్పకుండా కనిపించావు, నా పద్మనయన! చెట్ల వెనుక దాక్కుంటూ, నాకు సమాధానం ఇవ్వకుండా ఎందుకు ఉంటున్నావు?" అని పలికాడు. "నిలువు, నిలువు, ఓ అందమైనవాడా! నీవు నాపై దయ చూపడం లేదు. నీవు ఎక్కువగా నవ్వే వాడివి కాదు, ఎందుకు నన్ను నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నావు?" "నీ పసుపు వస్త్రం వల్ల నీవు కనిపించావు, నీవు పరుగులు పెడుతున్నా, నేను నిన్ను చూశాను. నీవు నాపై ప్రేమ ఉంటే, నిలువు." "ఆమెను ఎవరైనా హాని చేయలేదు, ఆమె కష్టంలో పడినప్పుడు నన్ను నిర్లక్ష్యం చేయదు." "అయితే, ఆమె మాంసాహారి రాక్షసులు తినివేశారు, నా ప్రియమైన సీత, నన్ను వదిలి, ఆమె అవయవాలు చీలిపోయాయి." "ఆమె ముఖం, అందమైన పళ్లతో, అందమైన పెదవులతో, సున్నితమైన ముక్కుతో, అందమైన కుండలాలతో, పూర్ణ చంద్రంలా మెరుస్తుంది, అది రాక్షసులు తినివేశారు." "ఆమె మెడ, చంపక పువ్వుల్లా బంగారు రంగులో, హారం ధరించినది, సున్నితమైనది, నా ప్రియమైన సీత, కన్నీళ్లు కార్చినదానిని రాక్షసులు తినివేశారు." "ఆమె రెండు చేతులు, మొక్కల కొత్త కాడలను పోలినవి, చివరలు కంపించాయి, గాజులతో అలంకరించబడినవి, అవి కూడా రాక్షసులు పట్టుకొని తినివేశారు." "ఆ యువతి, నన్ను వదిలి, నిజంగా రాక్షసులు తినివేశారు, caravan abandoned and devoured though surrounded by kin." "ఓ లక్ష్మణా! బాహుబలివాడా! నీవు ఎక్కడైనా నా ప్రియమైన సీతను చూశావా? ఓ ప్రియమైనవాడా! నీవు ఎక్కడికి వెళ్లావు, ఓ మృదువైన సీతా! ఓ సీతా!" అని రాముడు మళ్లీ మళ్లీ విలపించాడు. ఈ విధంగా, రాముడు అడవి నుండి అడవికి పరుగులు పెట్టాడు, కొన్నిసార్లు వేగంగా, కొన్నిసార్లు అలసటతో తడబడుతూ, తన ప్రియమైన సీతను వెదికాడు, దుఃఖంలో మునిగి, ఆశతో, ఆందోళనతో, అడవిలో తిరిగాడు.