లక్ష్మణా, నీ కలతను వదిలిపెట్టు, హృదయం ప్రశాంతంగా ఉంచు. మూడు లోకాల్లో రాఘవుడిని యుద్ధంలో ఓడించగల వాడు ఎవరూ లేరు. జన్మించినవాడు గానీ, జన్మించబోయే వాడు గానీ, రాఘవుడిని యుద్ధంలో గెలవలేరు; ఇంద్రుని నేతృత్వంలో ఉన్న దేవతలకు కూడా రాముడు అపరాజితుడు. ఇలా నేను చెప్పినప్పుడు, వైదేహి సీత తన మనస్సు గందరగోళంతో కన్నీళ్లు కార్చింది. నన్ను చూసి ఆమె కఠినంగా మాట్లాడింది: "నువ్వు నాపై చూపుతున్న భావాలు పాపమైనవే. నా అన్నయ్యను కోల్పోయిన తర్వాత నువ్వు నన్ను సంపాదించలేవు. భరతుడు సంకేతం ఇచ్చినప్పుడు నువ్వు రాముని వెంబడిస్తున్నావు; అతను ఎంతగా పిలిచినా, నువ్వు అతని వద్దకు వెళ్లలేదు. నువ్వు రామునికి హాని చేయాలనుకునే, నా వెంబడించే రహస్య శత్రువు; అందుకే అతని దగ్గరికి వెళ్లడం లేదు." సీత ఇలా చెప్పినప్పుడు, లక్ష్మణుడు కోపంతో కళ్లలో ఎర్రగా, పెదవులు కంపించుతూ, ఆశ్రమాన్ని విడిచి వెళ్లిపోయాడు. ఇలా సౌమిత్రి మాట్లాడిన లక్ష్మణుడిని చూసి, రాముడు దుఃఖంతో, గందరగోళంలో ఇలా అన్నాడు: "సౌమిత్రీ, నువ్వు సీతను తీసుకురాకుండా ఇక్కడికి వచ్చావు; ఇది తప్పు. రాక్షసులను ఎదుర్కొనగల శక్తి నాలో ఉందని తెలిసినా, నువ్వు సీతను విడిచి, కోపంతో మాట్లాడిన మాటల వల్ల ఇక్కడికి వచ్చావు. నువ్వు సీతను విడిచి, కోపంతో ఆమె మాటలు విన్న తర్వాత ఇక్కడికి వచ్చావు; నువ్వు చేసిన పని నన్ను సంతృప్తిపరచలేదు. సీతను ఒంటరిగా వదిలిపెట్టి, నా ఆజ్ఞను విస్మరించి, ఆమె ప్రేరణతో నువ్వు కోపంతో వచ్చావు. ఆ మాయా మృగ రూపంలో వచ్చిన రాక్షసుడు నా బాణంతో చనిపోయాడు. నేను ధనుస్సు పట్టుకుని, బాణాన్ని బిగించి, వేగంగా అతనిని గాయపరిచాను. మాయా రూపాన్ని విడిచి, అతని స్వరూపం బయటపడింది; చేతిలో కంకణాలు ధరించి, అతని గొంతు క్షీణించి, నిజమైన రూపంలో కనిపించాడు. నా బాణానికి గాయపడి, దూరం నుండి భయంకరమైన అరుపుతో నన్ను పిలిచాడు; ఆ అరుపు విని నువ్వు సీతను విడిచి వచ్చావు." ఇప్పుడు, వాల్మీకి మహర్షి రచించిన రామాయణంలోని అరణ్యకాండలోని అరవైవ సర్గను వినవచ్చు. రాముడు తొందరగా వెళ్తుండగా, ఆయన ఎడమ కంటి రెప్ప కొట్టింది, ఆయన కాళ్లు తడబడాయి, శరీరం కంపించింది. పునఃపునః దుష్ట శకునాలను గమనిస్తూ, "సీత క్షేమంగా ఉండాలి" అని మనసులో అనుకుంటూ, ఆశ్రమం వద్దకు త్వరగా వచ్చాడు. అక్కడ ఆశ్రమం ఖాళీగా కనిపించడంతో, రాముడు తీవ్ర ఆందోళనలో పడ్డాడు. రఘునందనుడు ఆశ్రమం చుట్టూ పరుగెత్తుతూ, అన్ని చోట్ల దృష్టి వేసాడు. సీత లేని పత్రశాల అందాన్ని కోల్పోయి, శరదృతువులోని కమలపు చెరువులా నాశనమై ఉంది. చెట్లు కన్నీళ్లు కార్చినట్లు, పూలు, జంతువులు, పక్షులు మురిసిపోయి, అడవి దేవతలు కూడా వదిలి వెళ్లినట్లు, అక్కడి వాతావరణం శూన్యంగా కనిపించింది. ఆశ్రమం చుట్టూ చర్మాలు, దర్భలు చెల్లాచెదురుగా పడి, ఆసనం తలకిందులుగా ఉండటం చూసి, రాముడు పునఃపునః విలపించాడు. "ఆమెను ఎవరైనా అపహరించారా, లేదా హతమయ్యిందా, లేదా అడవిలో తప్పిపోయిందా, లేదా భయంతో అడవిలో దాక్కొనిందా, లేదా అడవిలోని ఏదైనా ప్రాణి తినివేశాడా? ఆమె పూలు, ఫలాలు తేవడానికి వెళ్లిందా, కమలపు చెరువుకు వెళ్లిందా, లేదా నదికి నీరు తేవడానికి వెళ్లిందా?" అడవిలో ఎక్కడికైనా వెదికినా, తన ప్రియమైన సీతను కనుగొనలేక, కన్నులు దుఃఖంతో ఎర్రగా మారి, రాముడు పిచ్చివాడిలా తిరిగాడు. చెట్టు నుండి చెట్టుకు, కొండలు, నదులు మధ్య పరుగెత్తుతూ, రాముడు దుఃఖ సముద్రంలో మునిగి, విలపిస్తూ తిరిగాడు. "ఓ కదంబ చెట్టు, నా ప్రియమైన సీత కదంబ చెట్లను ఇష్టపడుతుంది; ఆమెను చూశావా? తెలుసుకుంటే చెప్పు, ఆమె ముఖం అందంగా ఉంటుంది. సీత పసుపు వస్త్రాలు ధరించి, ప嫩మైన ఆకుల్లా ఉంటుంది; ఓ బిల్వ చెట్టు, ఆమెను చూశావా? ఆమె బిల్వ పండ్లను పోలిన వక్షోజాలు కలిగి ఉంటుంది. ఓ అర్జున చెట్టు, నా ప్రియమైన సీత అర్జున చెట్లను ఇష్టపడుతుంది; జనక కుమార్తె బతికిఉన్నదా, లేదా చెప్పు. ఈ చెట్లు సీతను తెలుసుకుంటాయి; ఆమె నడుము చెట్టు కాండంలా ఉంటుంది. ఈ చెట్టు, లతలు, ఆకులు, పూలతో ప్రకాశిస్తుంది. కుట్టు తేనెటీగలు నిన్ను మెచ్చుకుంటున్నట్లు, ఓ తిలక చెట్టు, సీత తిలక చెట్లను ఇష్టపడుతుంది; నువ్వు ఆమెను తెలుసుకుంటావు. ఓ అశోక చెట్టు, నా మనస్సు దుఃఖంతో బాధపడుతోంది; నువ్వు నా దుఃఖాన్ని తొలగించు, నా ప్రియమైన సీతను చూపించు. ఓ తాళ చెట్టు, ఆమె వక్షోజాలు తాళ పండ్లను పోలి ఉంటాయి; నువ్వు కనికరం ఉంటే, నా ప్రియమైన సీతను చూశావా చెప్పు. ఓ జంబు చెట్టు, ఆమె జంబునాద గోల్డ్లా ప్రకాశిస్తుంది; ఆమెను చూశావా? తెలుసుకుంటే, ఎలాంటి సంకోచం లేకుండా చెప్పు. ఓ కర్ణికార చెట్టు, నువ్వు బాగా పుష్పించావు; సీత కర్ణికార చెట్లను ఇష్టపడుతుంది; ఆమెను చూశావా? నీతిమంతురాలైన నా ప్రియమైన సీతను చూశావా? రాముడు మామిడి, నిప, సాల, పనస, కురవ, ధవ, దానిమ్మ చెట్ల మధ్య వెదికాడు. అడవిలో తిరుగుతూ, బకుల, పున్నాగ, గంధపు, కేతక చెట్లను కూడా అడిగాడు; అతను పిచ్చివాడిలా కనిపించాడు. "ఓ జింకా, నా సీత జింకల కన్నులు కలిగి ఉంది; ఆమెను చూశావా? ఆమె జింకల మధ్య ఉంటుందేమో. ఓ ఏనుగు, ఆమె నడుము ఏనుగు కాండంలా ఉంటుంది; నువ్వు ఆమెను తెలుసుకుంటావు, చెప్పు. ఓ పులి, నా ప్రియమైన సీత ముఖం చంద్రుడిలా ఉంటుంది; ఆమెను చూశావా? భయపడాల్సిన అవసరం లేదు; మైతిలిని గురించి చెప్పు." ఇలా రాముడు అడవిలో, చెట్లు, జంతువులకు తన ప్రియమైన సీతను వెదుకుతూ, దుఃఖంతో, తపనతో, అడవి అంతా తిరిగాడు.