రావణా! యుద్ధంలో అనేకసార్లు దైత్యులను, దానవులను సంహరించిన ఆ రాముడు, ఇప్పుడు తపస్వి వేషంలో ఉన్నాడు గాని, అతని చేతిలో నీకు మరణం తప్పదు. రాజకుమారులు ఎంతో దూరములోకి వెళ్ళిపోయారు కనుక నేను ఏమీ చేయలేను. కానీ, నీకెట్టి తప్పదు—వారిని భయపడి నీవు త్వరలో నశించిపోతావు, దీనిలో సందేహం లేదు. నేను బ్రతికున్నంతవరకు, ఈ మంగళకరమైన సీతాదేవిని—కమలనేత్రయుతమైన, రాముని ప్రియభార్యను—నీవు తీసుకెళ్ళలేవు. అయినప్పటికీ, ఆ మహాత్ముడైన రామునికి ప్రీతికరమైనదాన్ని, తన ప్రాణాన్ని కూడా త్యాగం చేయాల్సి వచ్చినా, రాముని కోసమే, దశరథుని కోసమే, తప్పకుండా చేయాలి. ఓ దశముఖా రావణా! నిలుపు, నిలుపు! ఒక క్షణం ఆగు. నీ అద్భుత రథం మీద నుంచి నిన్ను కొట్టి పడేస్తాను, పండును కొమ్మనుండి వదిలినట్టు. నా శక్తికొద్దీ యుద్ధ ఆతిథ్యం నీకు ఇస్తాను, ఓ నిశాచరా! ఇప్పుడు, మహామహిమగల వాల్మీకి రామాయణంలోని అరణ్యకాండలో యాభై ఒకటి వ సర్గను వినుము. అలా జటాయువు చెప్పిన మాటలు విని, రాక్షసాధిపతి రావణుడు, కోపంతో కళ్ళు ఎర్రగా మెరుస్తూ, ఉజ్వలమైన బంగారు కుండలాలతో, పక్షిరాజు మీద ఉగ్రంగా దాడి చేశాడు. ఆ ఇద్దరి మధ్య గొప్ప యుద్ధం మొదలైంది; ఆకాశంలో గాలివల్ల మేఘాలు ఢీకొనినట్టు ఘోరమైన ఘర్షణ జరిగింది. రావణుడు, పదునైన అగ్రభాగాలు గల బాణాలు, శూలాలతో, భయంకరమైన బాణవర్షాన్ని జటాయువుపై కురిపించాడు. ఆ పక్షిరాజు జటాయువు, రావణుడి బాణవర్షాన్ని ధైర్యంగా ఎదుర్కొన్నాడు. తన బలమైన, పదునైన పంజాలతో రావణుడి శరీరాన్ని పలుచోట్ల గాయపర్చాడు. కోపంతో ఊగిపోయిన రావణుడు, మరణదండాల్లాంటి పదిహేను భయంకరమైన బాణాలు తీసుకుని, శత్రువు నాశనానికి సిద్ధమయ్యాడు. ఆ బాణాలతో, పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, నేరుగా దూసుకొచ్చే, రాయిబండలా భయంకరంగా ఉన్న బాణాలతో, రావణుడు జటాయువును గాయపర్చాడు. రాక్షసుని రథంలో కన్నీళ్లు పెట్టుకున్న జానకిని చూసిన జటాయువు, ఆ బాణాలను లెక్కచేయకుండా రావణుడిపై దూకాడు. ఆ మహాపక్షి తన బలమైన పాదాలతో, రత్నాలతో అలంకరించబడ్డ రావణుడి విల్లు, బాణాలు విరిగేశాడు. రావణుడు మరింత కోపంతో మరో విల్లు తీసుకుని, వందల, వేల బాణాలను కురిపించాడు. ఆ బాణాల వర్షంలో పక్షిరాజు తన గూడు చేరిన పక్షిలా కనిపించాడు. కానీ, తన రెక్కలతో ఆ బాణాల సమూహాన్ని ఊడి పారేసి, తన బలమైన పాదాలతో రావణుడి గొప్ప విల్లును మళ్లీ విరిగేశాడు. అతని రెక్కలతో రావణుడి అగ్నిలా మండుతున్న బాణాల వర్షాన్ని తొలగించాడు. రావణుడి బంగారు కవచంతో ఉన్న, రాక్షస ముఖాల్లాంటి, వేగవంతమైన దివ్య అశ్వాలను యుద్ధంలో జటాయువు పడగొట్టాడు. మూడు పతాకాలతో అలంకరించబడిన, స్వేచ్ఛగా సంచరించే, అగ్నిలా మండే, రత్నాల మెట్లు గల రథాన్ని కూడా విరిగేశాడు. పూర్ణచంద్రుడిలా ప్రకాశించే ఛత్రాన్ని, పంకజాలను, వాటిని పట్టుకున్న రాక్షసులను కూడా నేలకూల్చేశాడు. తన గొంతుతో రావణుడి రథసారథి గొప్ప తలను కొట్టి, మళ్లీ దానిని తెంచేశాడు. ఇప్పుడు రావణుడు విల్లు కోల్పోయాడు, రథం పోయింది, అశ్వాలు, రథసారథి మరణించారు. రావణుడు వైదేహిని కౌగిలించుకుని నేలమీద పడిపోయాడు. రావణుడు పడిపోయి, వాహనం ధ్వంసమై, భూమిపై పడివున్న దృష్ట్యా, దేవతాదులు పక్షిరాజును ప్రశంసిస్తూ, "బాగుచేశావు, బాగుచేశావు!" అని అన్నారు. అయితే, జటాయువు అలసిపోయి, వృద్ధుడై, క్షీణించి ఉన్నాడని గమనించిన రావణుడు, ఆనందంతో మైతిలిని పట్టుకుని మళ్లీ పైకి ఎగిరాడు. తన వద్ద కేవలం ఖడ్గం మాత్రమే మిగిలింది; మిగతా అన్ని సాధనాలు పోయాయి. అయినా జనకుని కుమార్తెను మడిలో పెట్టుకుని వెళ్లిపోవడానికి సిద్ధమయ్యాడు. ఇంతలో పక్షిరాజు జటాయువు మళ్లీ లేచి, రావణుడిని అడ్డగించి, మహాతేజస్సుతో ఇలా అన్నాడు: "ఓ రావణా! నీకు జ్ఞానం తక్కువే. రాముని భార్యను—యwhose బాణాలు వజ్రాల స్పర్శలాంటివి—తీసుకెళ్తున్నావు. ఇది రాక్షసులకు నాశనం తెచ్చే పని. నీవు నీ మిత్రులు, బంధువులు, మంత్రి, సైన్యం, సేవకులతో కలసి, విషాన్ని నీరు అనుకుంటూ తాగుతున్నావు. నీకు దాహమైతే విషమే తాగుతున్నావు. తన చర్యల ఫలితాన్ని తెలియని, వివేకం లేని వారు త్వరగా నశిస్తారు. నీవూ అలాగే నశించిపోతావు. కాలపాశంలో బంధించబడిన నీవు ఎక్కడికి పారిపోతావు? ఆమిషంతో పట్టుబడిన చేపలా నీవు నాశనానికి గురవుతావు. ఓ రావణా! కకుత్స్థ వంశానికి చెందిన రఘువంశరత్నులు, ఆ ఇద్దరు రామలక్ష్మణులు, నీ దాడిని, ఈ ఆశ్రమాన్ని అపవిత్రం చేయడాన్ని ఎప్పటికీ సహించరు. నీవు చేసిన పని, నీచమైనది, లోకంలో నిందించబడేది; ఇది దొంగల మార్గం, వీరుల ధర్మం కాదు. నీవు నిజంగా వీరుడవైతే, యుద్ధం చేయు! ఒక్క క్షణం ఆగు రావణా! నీ సహోదరుడు ఖరుడిలా నీవు నేలమీద పడి మృతుడవుతావు. మనిషి మరణ సమయంలో చేసే దుష్కర్మం, పాపమయమైనది, అతను తన నాశనానికే దారి తీస్తుంది. నీవు ఇప్పుడు అలాంటి పనే చేశావు. ఎవ్వరూ పాపఫలితాన్ని ఇచ్చే పనిని చేయరు; లోకాధిపతి అయిన స్వయంభువుడు, దేవతలయిన వారు కూడా చేయరు. ఇలా మంగళకరమైన మాటలు చెప్పి, మహాబలశాలి జటాయువు, పదిముఖాల రావణుడి వెనుకభాగంపై దూకాడు. అతన్ని పట్టుకుని, తన పదునైన పంజాలతో అన్ని వైపులా పీడించాడు; అది ఎలా అంటే, నిపుణుడైన మత్తరగాడు క్రూరమైన ఏనుగును ఎలా దాడి చేస్తాడో అలా.