రావణా! నిజంగా నీవు వీరుడివి అయితే, పోరాడు! ఒక క్షణం ఆగు – నీవు ఖరుడిలా నేలమీద పడిపోతావు. ఎన్నో సార్లు రణరంగంలో దైత్యులను, దానవులను సంహరించిన ఆ మునివేషధారి రాముడిచేతనే నీవు కూడా త్వరలోనే నశించిపోతావు. ఇప్పుడు ఏమి చేయగలను? రాజకుమారులు దూరంగా వెళ్లిపోయారు; అయినా, నీవు వారిని భయపడి త్వరలోనే నశించిపోతావు – ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. నేను బ్రతికున్నంతవరకు, ఈ మంగళకరమైన సీతాదేవిని – కమలనయనిని, రాముని ప్రియ భార్యను – నీవు తీసుకెళ్లలేవు. అయినా, ఆ మహాత్ముడైన రామునికి ఇష్టమైనదాన్ని, దశరథుని خاطر కూడా, నా ప్రాణాన్ని త్యాగం చేయాల్సివచ్చినా తప్పకుండా చేయాలి. ఆపు, ఆపు, దశముఖ! ఒక్క క్షణం ఆగు రావణా! నీ అద్భుతరథం నుండి నిన్ను కాయగూరిలా నేలపై పడగొడతాను. రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసా, నా శక్తికి తోచినంతగా యుద్ధ ఆతిథ్యాన్ని నీకు ఇస్తాను. ఇప్పుడు, వాల్మీకి మహర్షి రచించిన మహారామాయణంలోని అరణ్యకాండలోని యాభై ఒకటవ సర్గను వినుము. జటాయువు ఇలా పలికిన వెంటనే, రాక్షసాధిపతి రావణుడు – అతని కన్నులు కోపంతో ఎర్రగా మెరుస్తూ, గొలుసు బంగారు కుండలాలను ధరించి – పక్షిరాజైన జటాయువుపై ఉగ్రంగా దూసుకెళ్లాడు. ఆ మహాయుద్ధంలో ఇద్దరి మధ్య ఘోరమైన, ఉగ్రమైన ఘర్షణ మొదలైంది; అది ఆకాశంలో గాలివల్ల తాకిన మేఘాల్లా కనబడింది. ఆ రాక్షసుడు, మహాపక్షి ఇద్దరూ గిరిధరుల్లా, గజగజలాడుతూ, ఒకరిపై ఒకరు విరుచుకుపడారు. వెంటనే రావణుడు పదునైన బాణాలు, నూకబడ్డ బాణాలు వర్షంలా జటాయువుపై వదిలాడు. ఆ పక్షిరాజు జటాయువు, రావణుని బాణవర్షాన్ని సమర్థంగా ఎదుర్కొన్నాడు. తన బలమైన, పదునైన పంజాలతో రావణుని శరీరాన్ని పలుచోట్ల గాయపరిచాడు. దీనితో కోపంతో మండిపడిన దశముఖుడైన రావణుడు, మరణదండాల్లాంటి పది భయంకరమైన బాణాలను తీసుకుని, తన శత్రువును సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో వదిలాడు. ఆ గట్టి, నేరుగా దూసుకెళ్తున్న, రాయిలాంటి పదునైన బాణాలతో రావణుడు జటాయువును గాయపరిచాడు. అప్పుడు రాక్షసుని రథంలో కన్నీళ్లు నిండిన నేత్రాలతో ఉన్న జానకిని చూసిన జటాయువు, తనపై వచ్చిన బాణాలను లెక్కచేయకుండా, రావణునిపై దూసుకెళ్లాడు. అప్పుడు ఆ మహాపక్షి, తన బలమైన పాదాలతో మణిపుష్పాలతో అలంకరించబడిన రావణుని విల్లును విరిగేశాడు. కోపంతో ఊగిపోయిన రావణుడు మరో విల్లు పట్టుకుని, వందలాది, వేలాది బాణాలను వదిలాడు. యుద్ధంలో బాణాలతో కప్పబడిన జటాయువు, పక్షిలా తన గూటికి చేరినట్టు కనిపించాడు. తన రెక్కలతో ఆ బాణాల సమూహాన్ని తుడిచిపారేసి, మళ్లీ తన బలమైన పాదాలతో రావణుని గొప్ప విల్లును విరిగేశాడు. ఆ మహాపక్షి, రావణుని అగ్ని లాంటి బాణవర్షాన్ని తన రెక్కలతో తిప్పికొట్టాడు. యుద్ధరంగంలో, బంగారు కవచంతో అలంకృతమైన, రాక్షస ముఖాలాంటి గుర్రాలను జటాయువు తన పంజాలతో చంపేశాడు. మూడు పతాకాలతో అలంకరించబడిన, అద్భుతంగా మెరుస్తున్న, మణిపూష్పాలతో అలంకృతమైన రావణుని రథాన్ని కూడా జటాయువు ధ్వంసం చేశాడు. చంద్రుడిలా మెరుస్తున్న గొప్ప ఛత్రాన్ని, చామరాలను, వాటిని పట్టిన రాక్షసులను తుడిచిపారేశాడు. తన గొంగళితో, మహాపక్షి జటాయువు రావణుని రథసారథి గొప్ప తలని తెంచేశాడు. ఇప్పుడు రావణుని విల్లు విరిగిపోయింది, రథం ధ్వంసమైంది, గుర్రాలు, రథసారథి చనిపోయారు. రావణుడు సీతను చేతిలో పట్టుకొని నేలపై పడిపోయాడు. రావణుడు పడిపోయిన దృశ్యాన్ని చూసిన దేవతలు, “బాగుచేశావు, బాగుచేశావు!” అంటూ పక్షిరాజుని ప్రశంసించాయి. అప్పుడు జటాయువు అలసిపోయి, వృద్ధుడై ఉన్న దాన్ని గమనించిన రావణుడు, సంతోషంతో మైతిలిని పట్టుకుని మళ్లీ పైకి లేచాడు. జనకుని కుమార్తెను ఒడిలో వేసుకుని, చేతిలో కత్తి తప్ప మరేదీ లేని స్థితిలో, తన బలాన్ని, ఆయుధాలను కోల్పోయిన రావణుడు వెళ్లిపోవడం ప్రారంభించాడు. అప్పుడు జటాయువు మళ్లీ లేచి, రావణుని అడ్డగించి, ప్రకాశవంతంగా ఇలా అన్నాడు: “రావణా! నీకు జ్ఞానం లేదు; నీవు రాముని భార్యను అపహరిస్తున్నావు. అతని బాణాలు వజ్రయుద్ధ స్పర్శలాంటివి; ఈ కార్యం రాక్షససంహారానికి దారితీస్తుంది. స్నేహితులు, బంధువులు, మంత్రి, సైన్యం, సేవకులతో కలసి నీవు విషాన్ని నీళ్లలా తాగుతున్నావు – ఎందుకంటే నీకు దానికి తపన పెరిగింది. ఫలితాన్ని తెలియని, వివేకం లేని వారు త్వరగా నశిస్తారు; నీవు కూడా అలాగే నశిస్తావు. కాలపాశానికి బంధించబడ్డావు; దాని నుండి ఎక్కడికి పారిపోతావు? ఆ ముక్కు వేసిన చేపలాగా నీవు నాశనానికి పట్టుబడ్డావు. రఘుకులంలో జన్మించిన, కాకుత్స్థ వంశీయులైన ఆ ఇద్దరు రామలక్ష్మణులు, నీ దాడిని, ఈ ఆశ్రమద్రోహాన్ని సహించరు. నీవు చేసిన పని, పౌరుషహీనంగా, లోకంలో నిందపడే విధంగా ఉంది; ఇది దొంగల మార్గం, వీరుల పద్ధతి కాదు. నిజంగా ధీరుడివి అయితే పోరాడు! ఒక్క క్షణం నిలబడివుండు రావణా; ఖరుడిలా నీవు నేలమీద పడిపోతావు. మరణ సమయానికి, ధర్మబద్ధత లేని కార్యాన్ని చేసే వాడు తనే నాశనానికి దారితీస్తాడు – నీవు కూడా అలాంటి పనే చేశావు. ఫలితంగా పాపం కలిగించే కార్యాన్ని ఎవరు చేస్తారు? లోకనాయకుడైన స్వయంభువుడైనా, దేవతలాధిపతైనా అలా చేయడు.” ఇలా మంగళకరమైన మాటలు పలికిన అనంతరం, మహాబలశాలి జటాయువు దశముఖుడైన రావణుని వెనక భాగంపై బలంగా దూకాడు.