ఖరుడు శూర్పణఖ కారణంగా జనస్థానానికి వచ్చి, తన హద్దులు దాటి, నిందకు లోనుకాని రామచంద్రునిచేత సంహరించబడ్డాడని నీవు చెప్పినది నిజమే. కానీ, నీవు లోకనాథుడైన రాముని భార్యను అపహరించి పోతున్నప్పుడు, రాముడు ఏ తప్పు చేశాడో నీవు నిజాయితీగా చెప్పు. వెంటనే వైదేహిని విడిచివేయి, లేకపోతే ఆమె ఉగ్రమైన చూపుతో నీవు ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో వృత్రాసురుణ్ని కాల్చినట్లు కాలిపోతావు. నీవు గ్రహించలేకపోతున్నది ఏమంటే, నీవు నీ వస్త్రాంతంలో విషసర్పాన్ని కట్టుకున్నావు; మరణపు ఉయ్యాల నీ మెడలో వేసుకున్నావు. ఓ మృదువైనవాడా, మనిషిని మింగిపోని బరువును మాత్రమే మోయాలి; జీర్ణించని ఆహారాన్ని తినకూడదు. ఏ కార్యం చేయాలి అంటే అది ధర్మాన్నీ, కీర్తినీ, శాశ్వత మహిమనూ ఇవ్వకపోతే, కేవలం శరీరాన్ని అలసిపోచేస్తే, అలాంటి పనికి ప్రయోజనం ఏమిటి? రావణా! నేను జన్మించినప్పటి నుండి నా తండ్రి, తాతల నుండి వచ్చిన రాజ్యాన్ని యాభై వేల సంవత్సరాలుగా న్యాయంగా పరిపాలించాను. నేను వృద్ధుడిని, నీవు యువకుడివి — ధనుస్సు, రథం, కవచంతో ఉన్నావు. అయినా, నీవు వైదేహిని నాకొద్దు తీసుకెళ్లి సురక్షితంగా పోవడం సాధ్యం కాదు. నేను చూస్తూ ఉండగా నీవు బలవంతంగా వైదేహిని తీసుకెళ్లలేవు; అది యుక్తి, న్యాయబద్ధమైన వేదజ్ఞానాన్ని ఎవ్వరూ హరించలేని విధంగా ఉంటుంది. నీవు నిజంగా వీరుడివి అయితే, పోరాడు! ఒక క్షణం ఆగు రావణా! ఖరుడు భూమిపై పడిపోయినట్లే నీవు కూడా పడిపోతావు. యుద్ధంలో అనేకసార్లు దైత్య, దానవులను సంహరించిన వానవేషధారి రామచంద్రునిచేత నీవు త్వరలో హతమవుతావు. ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయగలను? రాజకుమారులు దూరంగా ఉన్నారు. అయినా, నీలో ఉండే భయంతో నీవు త్వరలో నశించిపోతావు — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. నేను బ్రతికున్నంతకాలం ఈ మంగళకరమైన సీతాదేవిని, పద్మనేత్రవతిని, రాముని ప్రియభార్యను నీవు తీసుకెళ్లలేవు. అయినా, రామునికోసం, దశరథునికోసం, నా ప్రాణాన్ని కూడా త్యాగం చేయడానికైనా నేను వారి మనసుకు హితమైనదే చేస్తాను. ఆగు రావణా! పద, పద, దశముఖుడా! నీ రథం మీద నుండి నిన్ను నేను పండును కొమ్మ నుండి పడేసినట్లు పడగొడతాను. రాత్రివేళ సంచరించే వాడా! నా శక్తికి తోచినంతగా యుద్ధ ఆతిథ్యాన్ని నీకు ఇస్తాను. ఇప్పుడు వాల్మీకి రామాయణంలోని అరణ్యకాండలోని ఇరవై ఒక్కవ సర్గను విను. అలా జటాయువు పలికిన వెంటనే, రాక్షసాధిపతి రావణుడు, కోపంతో కళ్లెర్రబడినవాడు, అగ్నిలా మెరిసే బంగారు కుండలాలు ధరించి, పక్షిరాజు మీద భయంకరంగా దూకాడు. ఆ మహాయుద్ధంలో ఇద్దరి మధ్య ఘోరమైన ఘర్షణ జరిగింది; ఆకాశంలో గాలివల్ల మేఘాలు ఢీకొన్నట్లుగా వారి పోరు జరిగింది. అప్పుడు ఆ పక్షిరాజు, రాక్షసుడు ఇద్దరూ రెక్కలతో, అలంకారాలతో, రెండు మహాపర్వతాల వలె ఘనంగా యుద్ధం చేశారు. దాంతో రావణుడు పదునైన అంపులతో, విషపూరిత బాణాలతో జటాయువుపై భయంకరమైన బాణవర్షాన్ని కురిపించాడు. ఆ పక్షిరాజు జటాయువు రావణుడి బాణవర్షాన్ని ఎదుర్కొన్నాడు. తన బలమైన, పదునైన పంజాలతో రావణుడి శరీరాన్ని ఎన్నో చోట్ల గాయపరిచాడు. అప్పుడే కోపంతో ఊగిపోతున్న దశముఖుడు, మరణదండాలవంటి పది భయంకరమైన బాణాలను ఎత్తి, శత్రువుని నాశనం చేయాలని ఉద్దేశించాడు. ఆ బాణాలు రాళ్ళు తాకినట్లుగా, పదునుగా, నేరుగా వచ్చి జటాయువుని హతమార్చాయి. ఆ సమయంలో, రాక్షసుని రథంపై కన్నీటితో నిండిన కళ్లతో ఉన్న జనకనందినిని చూసిన జటాయువు, తన గాయాలను పట్టించుకోకుండా రావణుడిపై దూకాడు. తన బలమైన పంజాలతో రావణుడి రత్నాలతొ అలంకరించబడిన ధనుస్సును, బాణాలను ధ్వంసం చేశాడు. కోపంతో ఊగిపోయిన రావణుడు మరో ధనుస్సు తీసుకుని వందల, వేల బాణాలను వదిలాడు. ఆ బాణాలతో పూర్తిగా కప్పబడిన జటాయువు, తన గూటికి చేరిన పక్షిపోలా కనిపించాడు. తన రెక్కలతో ఆ బాణాల సమూహాన్ని వదిలిపెట్టాడు; తన బలమైన పాదాలతో రావణుడి గొప్ప ధనుస్సును మళ్లీ విరిగించాడు. పక్షిరాజు తన రెక్కలతో రావణుడి అగ్నిలా మండుతున్న బాణవర్షాన్ని తొలగించాడు. వెంటనే రావణుడి రథాన్ని, మూడు ధ్వజాలతో, స్వేచ్ఛగా సంచరించే అగ్నిలా మెరిసే రథాన్ని, రత్నాల మెట్టు ఉన్నదాన్ని ధ్వంసం చేశాడు. చంద్రబింబంలా మెరిసే ఛత్రాన్ని, అభిమానంగా ఊదే చామరాలను, వాటిని పట్టుకున్న రాక్షసులను కూడా నేలకూల్చేశాడు. తన గొంతుతో రావణుడి రథసారధి గొప్ప తలని తెంచి పడేశాడు. అప్పటికే రావణుడి ధనుస్సు విరిగిపోయింది, రథం ధ్వంసమైంది, గుర్రాలు, రథసారధి హతమయ్యారు. రావణుడు వైదేహిని చేతుల్లో ఉంచుకొని భూమిపై పడిపోయాడు. రావణుడు భూమిపై పడిపోయి, అతని వాహనం నాశనం అయిన దృశ్యాన్ని చూసిన దేవతలు, గంధర్వులు, పక్షిరాజును 'బాగుంది, బాగుంది!' అని ప్రశంసించారు. అయితే, పక్షిరాజు జటాయువు అలసిపోయి వృద్ధుడై ఉండటాన్ని గమనించిన రావణుడు, సంతోషంతో మిథిలాకన్యను పట్టుకుని మళ్లీ ఎగిరిపోయాడు. జనకనందినిని తన మడిలో ఉంచుకుని, చేతిలో కేవలం ఖడ్గం మాత్రమే మిగిలి, మిగతా సాధనాలన్నీ పోయిన రావణుడు వెళ్లిపోవడం ప్రారంభించాడు. ఆ సమయాన, పక్షిరాజు జటాయువు మళ్లీ లేచి రావణుడి ఎదుట నిలబడి, అతడిని అడ్డగించి, ప్రకాశవంతంగా ఇలా పలికాడు: "రావణా! నీకు జ్ఞానం తక్కువ. నీవు రాముని భార్యను అపహరిస్తున్నావు. రాముని బాణాలు వజ్రయుధానికి సమానం. నీవు రాక్షసకుల నాశనానికి ఇదే కారణం అవుతుందని తెలుసుకో.