రాజులు దూరమైన అపాయాలను కూడా తమ గూఢచారుల ద్వారా తెలుసుకుంటారు కనుక వారిని 'దూరదర్శులు' అని పిలుస్తారు. కానీ నీ దగ్గర గూఢచారులు లేరు, చుట్టూ ఉన్నవారు కూడా సామాన్యులే; నీలో అపాయాన్ని తెలుసుకునే జాగ్రత్త లేదు. నీ ప్రజలు, జనస్థానం నాశనమయ్యాయి అన్న విషయాన్ని కూడా నువ్వు గ్రహించలేకపోయావు. రాముడు ఒక్కడే, భయంకరమైన క్రియలు చేసే పద్నాలుగు వేల రాక్షసులను, ఖరుడూ, దూషణుడూ సహా సంహరించాడు. ఆయన మునులను రక్షణ కల్పించి, దండకారణ్యాన్ని సురక్షితంగా మార్చాడు. అలాంటి రాముడు అలసట లేకుండా జనస్థానాన్ని కూడా నాశనం చేశాడు. కానీ నీవు, ఓ రాక్షసా! లోభిగా, అలసత్వంతో, ఇతరులపై ఆధారపడుతూ, నీ రాజ్యంలో కలిగిన ప్రమాదాన్ని గుర్తించలేకపోతున్నావు. రాజు కఠినంగా, తక్కువ ఇవ్వడమూ, అహంకారంతో, మోసంతో ఉన్నప్పుడు, అతడు కష్టంలో ఉన్నపుడు ఎవ్వరూ అతడిని ఆశ్రయించరు. అతడు మితిమీరిన గర్వంతో, అందరికీ దూరంగా, కోపంతో ఉంటే అతని ప్రజలే అతన్ని నాశనం చేస్తారు. తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించని, ప్రమాదాన్ని భయపడని రాజు త్వరగా తన రాజ్యాన్ని కోల్పోతాడు, బాధపడతాడు, గడ్డి లాంటివాడిగా అవమానించబడతాడు. ఎండిన కట్టెలు, మట్టికట్టలు, దుమ్ముతో పనులు చేయగలిగినా, పదవి కోల్పోయిన రాజుతో మాత్రం ఏ పనీ జరగదు. ఒకసారి వాడిన వస్త్రం, తొక్కిన పూలమాల వదిలేస్తారు; అలాగే పదవి కోల్పోయిన రాజు ఎంత శక్తిమంతుడైనా ఉపయోగం ఉండదు. కాని జాగ్రత్తగా, సర్వజ్ఞుడిగా, ఆత్మనిగ్రహంతో, కృతజ్ఞతతో, ధర్మపరుడుగా ఉన్న రాజు దీర్ఘకాలం తన పదవిలో నిలుస్తాడు. నిద్రలోనో, మేలులోనో, రాజనీతి దృష్టితో అప్రమత్తంగా ఉంటాడు; అతని కోపం, అనుగ్రహం ప్రజలకు స్పష్టంగా ఉంటే, ప్రజలు అతనిని గౌరవిస్తారు. కానీ నీవు, రావణా! నీలో ఈ లక్షణాలు లేవు. గూఢచారుల ద్వారా రాక్షసుల మహా నాశనం గురించి తెలుసుకోలేదు. నువ్వు ఇతరులను అవమానిస్తున్నావు, భోగాలకు లోనవుతున్నావు, స్థలం-కాల పరిమాణాన్ని గ్రహించడంలో అసమర్థుడివి; నీ రాజ్యం త్వరలో నాశనమవుతుంది. ఇలా రావణుడు తన లోపాలను ఆలోచిస్తూ, ధన, గర్వం, శక్తులతో కూడిన రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసాధిపతి, దీర్ఘకాలం ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు. ఇప్పుడు వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో అరణ్యకాండలో ముప్పై నాలుగవ సర్గను విను. ఆ సమయంలో శూర్పణఖ తన కఠినమైన మాటలతో మాట్లాడడాన్ని గమనించిన రావణుడు, మంత్రి పరిషత్తులో కోపంతో ఆమెను ప్రశ్నించాడు: ‘‘ఈ రాముడు ఎవరు? ఆయన బలమేంటి? రూపం ఎలా ఉంది? శౌర్యం ఎంత? దండకారణ్యంలాంటి దుర్గమయమైన అడవిలోకి ఎందుకు వచ్చాడు? రాముడు ఏ ఆయుధంతో ఖరుడు, త్రిశిర, దూషణుడు వంటి రాక్షసులను యుద్ధంలో సంహరించగలిగాడు? నిజం చెప్పు, అందమైనవాడా—నిన్ను ఎవరు వికలాంగురాలిని చేశారు?’’ అని అడిగాడు. అప్పుడు ఆ రాక్షసాధిపతిని, కోపంతో మునిగిపోయిన శూర్పణఖ, రాముని యథార్థంగా వివరించసాగింది: ‘‘రాముడు దీర్ఘబాహువు, విస్తారమైన కళ్ళు కలవాడు, వల్కల ధారణ చేసి, మృగచర్మాన్ని ధరించి ఉంటాడు. ఆయన దశరథుని కుమారుడు, కామదేవుడిలా అందగాడు, ఇంద్రుని ధనుస్సును లాగగలడు, బంగారు కంకణాలతో అలంకృతుడు. అతడు అగ్నిలా మండే బాణాలను, విషసర్పాల్లా హానికరమైన బాణాలను విరజిమ్ముతుంటాడు; అతని బాణవర్షం ఎప్పుడూ ఆగదు, అపారమైన శక్తితో సంహరిస్తాడు. యుద్ధంలో రాముడు తన ధనుస్సును ఎలా లాగుతున్నాడో నాకు కనబడదు, కానీ అతని శత్రువు సైన్యం బాణవర్షంతో నేలకొరిగిపోతుంది. ఇంద్రుడు వడగండ్ల వానతో పంటలను నాశనం చేసినట్లుగా, రాముడు పద్నాలుగు వేల భయంకరమైన రాక్షసులను సంహరించాడు. కేవలం అర ముహూర్తంలోనే ఆయన కాలినడకన వచ్చి ఖరుడు, దూషణుడు సహా అందరినీ పదునైన బాణాలతో సంహరించాడు. ఆయన మునులకు రక్షణ కల్పించాడు, దండకారణ్యం ఇప్పుడు సురక్షితంగా మారింది. నేను మాత్రమే, ఆ మహాత్ముడైన రాముని చేత అవమానింపబడి, ప్రాణాలతో తప్పించుకున్నాను. ఆయన తనను తానే తెలిసినవాడు, స్త్రీని హింసించకూడదని భావించి నన్ను చంపలేదు. ఆయన తమ్ముడు కూడా మహాశక్తివంతుడు, ధైర్యవంతుడు, ధర్మపరుడు, భక్తుడు—అతని పేరు లక్ష్మణుడు; అతడు రాముని కుడి భుజంలా, రాముని ప్రాణంలా ఉంటాడు. అతడు శక్తిమంతుడు, అపరాజితుడు, విజేత, ధైర్యవంతుడు, జ్ఞానవంతుడు. రాముని భార్య విశాలలోచనలతో, పూర్తి చంద్రబింబంలాంటి ముఖంతో, భర్త పట్ల అపారమైన భక్తితో ఉంటుంది. ఆమె సుందరమైన జుట్టుతో, నాజూకైన ముక్కుతో, ఆకర్షణీయమైన శరీరంతో, లోకంలో ప్రసిద్ధురాలు; ఈ అడవిలో ఆమె దేవతలా, లేక శ్రీదేవిలా వెలుగుతోంది. పసిది వర్ణంతో, అందమైన రూపంతో, ఎర్రని ఆకర్షణీయమైన గోళ్లు, సన్నని నడుముతో, మహారూపవతిగా ఉన్న సీత, విదేహుని కుమార్తె. భూమిపై అలాంటి అందమైన స్త్రీని నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు—దేవత, గంధర్వీ, యక్షిణీ, కిన్నరీ కూడా కాదు. ఆమెను ఆలింగనం చేసుకునే వాడెవడైనా, ఆయన అందరి కంటే ఇంద్రునికన్నా ఎక్కువ ఆనందాన్ని పొందగలడు. ఆమె గుణవంతురాలు, ఆకర్షణీయమైన రూపంతో, భూమిపై ఉపమానమేలేని అందంతో ఉంది; ఆమెకు నువ్వు భర్తగా తగినవాడివి, ఆమె నీ భార్యగా తగినదానివి. విస్తృత నడుముతో, ఉబ్బిన వక్షోజాలతో, అందమైన ముఖంతో ఉన్న ఆమెను నీ కోసం తీసుకొస్తానని నేను సంకల్పించుకున్నాను. నాకు లక్ష్మణుడు, భయంకరమైన బాహువులతో, నన్ను వికలాంగురాలిని చేశాడు; కాని ఇప్పుడు వైదేహిని చూసి— నీవు ఆమెను భార్యగా కోరుకుంటే, మనస్సులో కామబాణాలు నీపై ప్రభావం చూపుతాయి; త్వరగా నీ కుడి పాదాన్ని విజయానికి ఎత్తు. నా మాటలు నిన్ను సంతోషపరిచితే, ఓ రాక్షసాధిపతీ! నా సలహాను ఆలస్యం చేయకుండా అమలు చేయు, ఓ రావణా!