యుద్ధరంగంలో రాముడు తన ధనుర్విద్యను ప్రదర్శించాడు. ఒక బాణంతో ఖరుడి రథాన్ని మోసే యుక్తిని తెంపాడు; నాలుగు బాణాలతో రథానికి జతైన గుళ్ళను గాయపర్చాడు; ఆరవ బాణంతో ఖరుడి రథసారథి తల నరికి వేసాడు. మూడు బాణాలతో రథంలోని మూడు దండలను విరగడించాడు; రెండు బాణాలతో రథం అక్షాన్ని ఛిద్రం చేశాడు; పదకొండవ బాణంతో ఖరుడి ధనుస్సును, దాని తంతిని కొట్టాడు. ఆ ధనుస్సును రాముడు మెరుపు వలె మెరుస్తున్న బాణంతో విరగడించాడు. రాముడు నవ్వుతూ, క్రీడగా, ఖరుడిని ఇంద్రుడితో సమానమైన బాణంతో గాయపర్చాడు. ఇప్పుడు ఖరుడి ధనుస్సు విరగడయింది, రథం ధ్వంసమైంది, గుళ్ళు, రథసారథి చనిపోయారు. ఖరుడు చేతిలో గదా పట్టుకొని భూమిపై దిగాడు. ఆ సమయంలో దేవతలు, మహర్షులు, ఆకాశంలో తమ విమానాల్లో చేరి, చేతులు జోడించి, రాముని వీరత్వాన్ని అభినందించారు. ఇప్పుడు వాల్మీకి రామాయణంలోని అరణ్యకాండలో ఇరవై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి. రాముడు, అద్భుతమైన తేజస్సుతో, ఖరుడు చేతిలో ఆయుధం పట్టుకొని, రథం లేకుండా నిలబడిన 모습을 చూసి, మొదట మృదువుగా, తరువాత కఠినంగా మాట్లాడాడు. ‘‘నీవు ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండిన ఈ మహాసేనలో నిలబడి, ప్రపంచమంతా తిట్టే ఘోరమైన పనులను చేశావు. నీవు ప్రాణులతో భయాన్ని కలిగించే, క్రూరమైన, దుష్టకార్యాలు చేసే వ్యక్తివి; మూడు లోకాలలోని అధిపతి కూడా ఇలా వ్యవహరిస్తే నిలబడలేడు. ప్రపంచానికి హాని చేసే వ్యక్తిని అందరూ త్వరగా నశింపజేస్తారు, పాపసర్పాన్ని కనిపించిన వెంటనే చంపినట్లు. లోబడి, కోరికతో, అర్థం లేకుండా పాపాలు చేసే వ్యక్తి, తన అంతాన్ని ఆనందంగా చూస్తాడు, బ్రాహ్మణి పామును పట్టుకునే వ్యక్తి మరణాన్ని చూసినట్లు. దండకారణ్యంలో నివసించి, ధర్మానుసరించే మునులను నీవు హతమార్చావు; వీరిని హతమార్చిన ఫలితం నీకు ఏమిటి, రాక్షసా? దుష్టకార్యాలు చేసే, లోకానికి నిందితమైన వారు, తక్కువ కాలమే శక్తిని నిలుపుకుంటారు, వేరుళ్లు క్షీణించిన వృక్షంలా. పాపకార్యాలు చేసే వారు, సమయం వచ్చినప్పుడు, భయంకరమైన ఫలితాన్ని తప్పక పొందుతారు, వృక్షానికి కాలానుగుణంగా పుష్పాలు పూయడం లాగానే. త్వరలో, పాపకార్యాల ఫలితం ఈ లోకంలోనే వస్తుంది, విషమిశ్రమమైన ఆహారం తిన్న తర్వాత దాని ప్రభావం చూపినట్లుగా. లోకానికి హాని కలిగించాలనుకునే ఘోరపాపులను హతమార్చేందుకు రాజు నన్ను పంపించాడు, నిశాచరా. నేడు, నేను విడిచే బాణాలు, బంగారు అలంకారాలతో, నిన్ను చీల్చి పారేస్తాయి, పాములు పుట్టలోంచి బయటపడినట్టు. నీవు దండకారణ్యంలో హతమార్చిన ధర్మనిష్ఠ మునులు—నేడు, యుద్ధంలో నీవు చనిపోయి, నీ సేనతో కలిసి వారిని అనుసరిస్తావు. నేడు, మహర్షులు, నీవు బాణాలతో పడిపోతున్నదాన్ని చూస్తారు—అంతకుముందు నీవు హతమార్చిన వారు ఇప్పుడు స్వర్గంలో ఉంటారు, నీవు నరకంలో పడిపోతావు. ఇష్టమొచ్చినట్టు ప్రయత్నించు, నీవు నీ వంశానికి నిందను తెచ్చినవాడివి; నేడు, నేను నీ తల పండు వలె తేలికగా కిందపడదీయబోతున్నాను.’’ రాముడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, ఖరుడు, కోపంతో కళ్ళు ఎర్రగా, నవ్వుతూ, రాముని సమాధానమిచ్చాడు: ‘‘నీవు సాధారణ రాక్షసులను యుద్ధంలో హతమార్చి, నీకు అభినందనలిచ్చుకుంటున్నావు, ఇది ప్రశంసించదగిన పని కాదు. వీరులు, శక్తిశాలి, మానవులలో ఉత్తములు, తమ శక్తిపై ఎంత గర్వపడినా, ఎప్పుడూ పొగడుకోరు. కానీ, సాధారణ, నియమాలు పాటించని, క్షత్రియ వంశానికి నిందను తెచ్చినవారు, లోకంలో అర్థరహితంగా పొగడుకుంటారు, నీవు చేస్తున్నట్లుగా, రామా. ఎవరు, యుద్ధంలో, తమ వంశాన్ని ప్రకటిస్తూ, అడిగే ముందు, మరణం సమీపిస్తున్నప్పుడు, తమను పొగడుకుంటారు? ఏమైనా, నీ పొగడుకోవడం నీ చిన్నతనాన్ని చూపించింది, బంగారం పూత వేసిన లోహంలా, లేదా అగ్నిలో వేడి అయిన కుశగ్రంలా. నువ్వు గదా చేతిలో పట్టుకొని, పర్వతంలా, ఖనిజాలతో కప్పబడినట్టుగా, నేను ఇక్కడ నిలబడి ఉన్నానని చూడలేదు. నా చేతిలో గదాతో, యుద్ధంలో నీ ప్రాణాన్ని తీయగల శక్తి నాకు ఉంది, మరణదేవుడు తన పాశంతో మూడు లోకాలను నశింపజేసేలా. నీతో చెప్పడానికి ఇంకా చాలా ఉంది, కానీ చెప్పను; సూర్యుడు అస్తమిస్తున్నాడు, ఆలస్యం యుద్ధానికి అడ్డుగా ఉంటుంది. నీవు 14,000 రాక్షసులను హతమార్చావు; నేడు, నిన్ను నశింపజేసి, వారి కన్నీళ్ళను తుడుస్తాను.’’ ఇలా కోపంతో మాట్లాడిన ఖరుడు, తన శక్తివంతమైన, ఉత్తమ గదను రామునిపై విసిరాడు, అది మెరుపు వలె ప్రకాశించింది. ఖరుడి భుజం నుంచి విడిచిన ఆ గొప్ప గద, రాముని వైపు వచ్చేటప్పుడు, మార్గంలో ఉన్న వృక్షాలు, చెట్లు బూడిదగా మార్చింది. రాముడు, ఆ గదను మరణపాశంలా దూసుకొస్తున్నదాన్ని చూసి, తన బాణాలతో ఆ గదను గాల్లోనే అనేక భాగాలుగా విరగడించాడు. బాణాలతో ఛిద్రం చేయబడిన ఆ గద, భూమిపై పడిపోయింది, మంత్రాలు, ఔషధాలతో కొట్టబడిన పాములా. ఇప్పుడు వాల్మీకి రామాయణంలోని అరణ్యకాండలో ముప్పైవ సర్గను వినండి. రాముడు, ధర్మానికి నిబద్ధుడైనవాడు, ఆ గదను బాణాలతో ఛిద్రం చేసిన తర్వాత, చిరునవ్వుతో, ఖరుడికి కడుపులో మంట పుట్టే మాటలు చెప్పాడు: ‘‘రాక్షసా, నీ శక్తి మొత్తం ఇక్కడ చూపించబడింది, నువ్వు నన్ను కన్నా బలహీనుడివి, వృథా గర్జిస్తున్నావు. ఈ గద, బాణాలతో ఛిద్రం చేయబడిన తర్వాత భూమిపై పడింది—నీ అహంకారాన్ని నాశనం చేసింది. నీవు చెప్పిన, హతమైన రాక్షసుల కన్నీళ్ళను తుడుస్తానని, అది కూడా అబద్ధమే. నీ వంటి నీచ, హీన, మోసపూరిత రాక్షసుడి ప్రాణాన్ని నేను తీసుకుంటాను, గరుడుడు అమృతాన్ని తీసుకున్నట్లుగా.