మాతంగి, శార్దూలి, శ్వేత, సురభి, సురసా—ఈ సర్వ మంగళ లక్షణాలతో అలంకృతులైన దేవీలు, అలాగే కద్రూ కూడా—వీరు కశ్యప మహర్షికి పుత్రికలుగా జన్మించారు. మృగి నుండి సర్వ మృగాలు, మృగమందా నుండి దుప్పులు, సృమరా, చమరా నుండి ఇతర జంతువులు జన్మించాయి. భద్రమదా అనే దేవికి ఇరావతీ అనే కుమార్తె జన్మించగా, ఆమె కుమారుడు ఐరావతుడు—లోకానికి అధినేత అయిన గొప్ప ఏనుగు. హరీ నుండి వానరులు, తపస్సు చేసేవారు, శార్దూలి నుండి తోకలతో ఉన్న లంగూరులు, పులులు జన్మించారు. మాతంగి నుండి ఏనుగులు, శ్వేత నుండి దిక్కుల ఏనుగు పుట్టాయి. సురభి రెండు కుమార్తెలను ప్రసవించింది—రోహిణి, గంధర్వి. రోహిణి నుండి ఆవులు, గంధర్వి నుండి గుర్రాలు పుట్టాయి. సురసా నుండి సర్పాలు, కద్రూ నుండి నాగులు జన్మించారు. మహాత్ముడైన కశ్యపుని ద్వారా మనువు మానవులను సృష్టించాడు—బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు. ఇతని నోటి నుండి బ్రాహ్మణులు, ఛాతీ నుండి క్షత్రియులు, తొడల నుండి వైశ్యులు, పాదాల నుండి శూద్రులు పుట్టారని ఆచారం. అనల అనే దేవత అన్ని పండ్ల చెట్లను ప్రసవించింది. వినతా, శుకీ మనుమరాలు, కద్రూ—ఇవారు సర్ప జాతిని ప్రసవించారు. కద్రూ వెయ్యి సర్పాలను, భూమిని ధరిస్తున్న నాగులను ప్రసవించింది; వినతా ఇద్దరు కుమారులను—గరుడుడు, అరుణుడు—ప్రసవించింది. అరుణుని నుండి నేనూ, నా అన్నయ్య సంపాతి కూడా పుట్టాము; నన్ను శ్యేనీ కుమారుడిగా, జటాయువు అని తెలుసుకో, శత్రువులను జయించేవాడా! మీరు ఇష్టపడితే, ఈ అడవిలో మీకు తోడుగా ఉంటాను. ఈ అడవి భయంకరమైనది, మృగాలు, రాక్షసులు సంచరిస్తారు. మీరు లక్ష్మణుడు తోడుగా వెళ్లినప్పుడు, ప్రియమైన సీతను నేను కాపాడతాను. రాఘవుడు, జటాయువును గౌరవంగా ఆలింగనం చేసి, నమస్కరించాడు. ఎందుకంటే తన తండ్రి నుండి, జటాయుతో తమ కుటుంబ స్నేహం గురించి ఎన్నోసార్లు విన్నాడు. అక్కడే మిథిలా రాజకుమార్తె సీతను ఆ మహా పక్షికి అప్పగించి, లక్ష్మణుడితో కలిసి పంచవటికి వెళ్లాడు. తన శత్రువులను చిత్తు చేసే అగ్ని వంటివాడుగా, ఉత్సాహంగా సాగిపోయాడు. ఇప్పుడు పదహారవ అధ్యాయం ముగిసింది; పదిహేడు అధ్యాయాన్ని వినండి. రాముడు, సీత, సౌమిత్రితో కలిసి, గోదావరి తీరంలో స్నానాలు చేసి, తన ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు. రాఘవుడు, లక్ష్మణునితో కలిసి ఆశ్రమాన్ని చేరుకుని, ఉదయపూజలు చేసి, పర్ణశాలలో ప్రవేశించాడు. అక్కడ మహర్షులందరి గౌరవాన్ని పొందుతూ, సీతతో కలిసి ఆనందంగా నివసించాడు. బలమైన భుజాలు కలిగిన రాముడు, చంద్రుడు మాదిరిగా ప్రకాశిస్తూ, లక్ష్మణుడితో నానా విషయాల్లో సంభాషిస్తూ కూర్చున్నాడు. అలా రాముడు, కథల్లో తలమునకలై కూర్చున్నప్పుడు, అనుకోకుండా ఓ రాక్షసి అక్కడికి వచ్చింది. ఆమె పేరు శూర్పణఖ. ఆమె దశగ్రీవుని చెల్లెలు. ఆమె రాముడిని చూసింది—దేవతను పోలినవాడిగా. ఆమె అతని కాంతివంతమైన ముఖాన్ని, బలమైన భుజాలను, తమలపాకుల్లాంటి కన్నులను, ఏనుగు నడకను, వలయాకారంగా గుంపుగా ఉన్న జటాలను చూసింది. ఆమె రాముడిని చూచి, మృదువుగా, మహాబలుడుగా, రాజలక్షణాలతో, నీలకమల వర్ణంతో, మన్మథుడిని పోలినవాడిగా తలచింది. ఇంద్రుని పోలినవాడైన రాముడిని చూసి, ఆ రాక్షసి, తన醜మైన ముఖంతోనూ, అతని అందాన్ని చూసి మోహితురాలైంది. ఆమెకు పొడవైన నడుము, పెద్ద పొట్ట. ఆమె వంకర కళ్లతో అతని విశాల కళ్లను చూసింది; తన తామర రంగు జుట్టుతో అతని అందమైన జుట్టును చూసింది; తాను అసహ్యంగా ఉండగా అతను మధురంగా కనిపించాడు; తన గొంతు మధురమైనదైనా భయంకరంగా వినిపించింది. ఆమె వృద్ధురాలైనా, యౌవనంతో కనిపించింది; భయంకరురాలైనా, మృదువుగా మాట్లాడింది; దుష్ట స్వభావమున్నదైనా, అతను ధర్మాత్ముడు; తాను అసహ్యంగా ఉండగా, అతను అందంగా ఉన్నాడు. శరీర కామంతో ఆక్రమించబడిన ఆ రాక్షసి, రామునితో ఇలా మాట్లాడింది: “జటలు వేసుకుని, వనవాస దుస్తులు ధరించి, భార్యతో, విల్లు బాణాలు ధరించి, ఈ రాక్షసుల అడవికి మీరు ఎందుకు వచ్చారు? నిజం చెప్పండి; ఎందుకు వచ్చారు?” శూర్పణఖ అనే ఆ రాక్షసి ఇలా అడిగింది. శత్రు సంహారుడైన రాముడు, ఆమెను సూటిగా సమాధానమిచ్చాడు: “దశరథుడు అనే రాజు ఉన్నాడు; అతని పరాక్రమం దేవతలకు సమానం. నేను అతని పెద్ద కుమారుడిని—నా పేరు రాముడు. ఈయన నా తమ్ముడు లక్ష్మణుడు, నాకు నిత్యం అంకితుడైనవాడు. ఈమె నా భార్య సీత, వైదేహి.” “కానీ, నువ్వెవరు? ఎవరి కుమార్తె? ఎవరి వంశానికి చెందినవారు? నువ్వు రాక్షసిలా కనిపిస్తున్నావు, అయినా ఆకర్షణీయమైన రూపంతో ఉన్నావు. ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? నిజం చెప్పు.” ఈ మాటలు విని, కామంతో బాధపడుతున్న రాక్షసి ఇలా సమాధానమిచ్చింది: “రామా! నిజం చెబుతాను విను. నేను శూర్పణఖ, రూపాన్ని ఎలా కావాలంటే అలా మార్చుకోగల రాక్షసిని. ఈ అడవిలో ఒంటరిగా సంచరిస్తూ అందరినీ భయపెడతాను. రావణుడు నా అన్నయ్య; అతని గురించి వినివుంటావు. అతను విశ్రవసుని కుమారుడు, మహాప్రతాపశాలి. కుంభకర్ణుడు, నిత్యం నిద్రలో మునిగిపోయే మహాబలుడు. విభీషణుడు ధర్మాన్ని పాటించేవాడు, రాక్షసులా ప్రవర్తించడు. నా మరొక అన్నయ్యలు ఖరుడు, దూషణుడు యుద్ధంలో ప్రసిద్ధులు.” “వారిని వదిలిపెట్టి, రామా, నిన్ను తొలిసారిగా చూసి, నా మనస్సు ఆకర్షితమై, ఉత్తమ పురుషుడిని భర్తగా కోరుతూ వచ్చాను. నాకు స్వేచ్ఛా శక్తి ఉంది, స్వేచ్ఛగా తిరుగుతాను. నువ్వే నా భర్తగా ఉండు; సీతతో నీకు ఏమి పని?