అరణ్యమధ్యంలో, రాముడు నల్ల కృష్ణమృగ చర్మం, వృక్షపు చిగురులతో తయారైన వస్త్రాలు ధరించి, చుట్టూ వెలుగులా మెరిసిపోతూ, తనను చుట్టుముట్టినవారితో కలిసి కూర్చున్నాడు. భరతుడు అతన్ని చూశాడు—ధర్మవంతుడైన భూమిపై ప్రభువు, సింహంలా విస్తారమైన భుజాలు, బలమైన చేతులు, కమలములాంటి కళ్ళు, సముద్రంతో పరిమితమైన భూమికి రాజు. దర్బా గడ్డి పరచిన నేలపై, శాశ్వత బ్రహ్మా లా, రాముడు తన బలమైన చేతులతో కూర్చున్నాడు; సీతా, లక్ష్మణులతో కలిసి. అతన్ని చూసిన భరతుడు, కైకేయి కుమారుడు, శోకంతో, దుఃఖంతో నిండిపోయి, రాముని వైపుగా పరుగెత్తాడు. భరతుడు, రాముని చూసి, బాధతో, కన్నీటి వల్ల గొంతు నిండిపోయి, మాటలు చెప్పలేక, ఇలా అణచివేసిన హృదయంతో విలపించాడు: "నాడు ప్రజలు సభలో సేవించాల్సిన నా అన్నయ్య, ఇప్పుడు అడవిలో జంతువుల మధ్య కూర్చున్నాడు. వేలాది విలువైన వస్త్రాలు ధరించిన ఆ మహాత్ముడు, ఇప్పుడు ధర్మాన్ని పాటిస్తూ కృష్ణమృగ చర్మం ధరించాడు. అందమైన పుష్పమాలలు ధరించినవాడు, ఇప్పుడు ముడివేసిన జుట్టు భారం మోయడం ఎలా భరిస్తున్నాడు? యాగాలు చేసి పుణ్యాన్ని సంపాదించినవాడు, ఇప్పుడు శరీర కష్టాల ద్వారా ధర్మాన్ని అన్వేషిస్తున్నాడు. నాది వల్ల, రాముడు—ఆ భోగాలను అలవాటు చేసుకున్నవాడు—ఈ బాధను అనుభవిస్తున్నాడు. నా కఠినమైన జీవితం, లోకానికి నిందితమైనది." ఇలా బాధతో విలపిస్తూ, భరతుడు, కమలములాంటి ముఖం చెమటతో తడిచిపోయి, ఏడుస్తూ రాముని పాదాల వద్ద పడ్డాడు. ఆ మహాప్రభువు భరతుడు, "ఆర్య!" అని ఒక్కసారి మాత్రమే చెప్పగలిగాడు; కన్నీటి వల్ల మరిన్ని మాటలు రావలేదు. శత్రుఘ్నుడూ, ఏడుస్తూ, రాముని పాదాల వద్ద నమస్కరించాడు. రాముడు ఇద్దరినీ ఆలింగనం చేసి, వారి కన్నీటిని తుడిచాడు. సుమంత్రుడు, గుహతో కలిసి, రాజకుమారులు అరణ్యంలో సమకూరారు—ఆకాశంలో సూర్య చంద్రులు, శుక్ర, బృహస్పతిలా. ఆ రాజులు, గజరాజుల్లా ప్రకాశిస్తూ, అరణ్యంలో చేరినప్పుడు, అడవి వాసులు కూడా ఆనందాన్ని వదిలి, కన్నీరు కార్చారు. ఇలా, వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పురాతన, పవిత్రమైన రామాయణంలో, అయోధ్య కాండలో తొంభై తొమ్మిదవ సర్గ ముగిసింది. అంతలో, రాముడు భరతుని చూశాడు—ముడివేసిన జుట్టు, వృక్షపు చిగురుల వస్త్రాలు ధరించి, చేతులు జోడించి, నేలపై పడి ఉన్నాడు—యుగాంతంలో సూర్యుడు లా. రాముడు, తన తమ్ముడు భరతుని గుర్తించడానికి కష్టపడుతూ, అతని ముఖం సున్నగా, శరీరం క్షీణించి ఉండటాన్ని చూసి, తన చేతితో భరతుని పట్టుకున్నాడు. రఘు వంశీయుడు రాముడు, భరతుని తల నాకి, ఆలింగనం చేసి,膝ాలపై కూర్చోబెట్టి, ప్రేమతో ప్రశ్నించాడు: "ప్రియమైనవాడా, నీవు అడవికి ఎందుకు వచ్చావు? నువ్వు ఇక్కడికి రావాల్సిన అవసరం లేదు, నాన్న బతికినంత కాలం. ఓహో, ఇంతకాలం తరువాత, భరతుడు దూరం నుంచి వస్తున్నాడని చూస్తున్నాను; అడవిలో అతని రూపం నాకు కొత్తగా ఉంది—ఎందుకు వచ్చావు, ప్రియమైనవాడా? ప్రియమైనవాడా, రాజు ఇంకా బతికున్నాడా? లేక, శోకంతో బాధపడుతూ, అకస్మాత్తుగా ఈ లోకాన్ని విడిచిపోయాడా? మృదువైనవాడా, నీ రాజ్యం, పిల్లవాడి వారసత్వంగా నిలిచే రాజ్యాన్ని నువ్వు కోల్పోలేద吧? ప్రియమైనవాడా, నువ్వు నీ నాన్నను, వ్రతానుష్ఠానంలో నిబద్ధుడైనవాడిని, సేవిస్తున్నావా? సత్యంలో స్థిరమైన దశరథ మహారాజు, రాజసూయ, అశ్వమేధ యాగాలు చేసినవాడు, ధర్మంలో దృఢంగా ఉన్నవాడు—అతను బాగున్నాడా? ఇక్ష్వాకుల వంశానికి గురువైన, విద్యావంతుడైన, ఎల్లప్పుడూ ధర్మాన్ని పాటించే బ్రాహ్మణుడు, నీవు గౌరవిస్తున్నావా, ప్రియమైనవాడా? కౌసల్యా బాగున్నదా, సుమిత్రా, కుమారులను కలిగిన తల్లి, బాగున్నదా? కైకేయి మహారాణి కూడా సుఖంగా ఉందా? నీ కుటుంబ పురోహితుడు, నియమ నిష్ఠుడైనవాడు, విద్యావంతుడు, అసూయ లేకుండా, న్యాయంగా వ్యవహరించే వాడు, నీవు గౌరవిస్తున్నావా? పవిత్రమైన అగ్నిలను నీవు శ్రద్ధగా నిర్వహిస్తున్నావా? నీవు యాగ విధులను తెలిసినవాడిగా, సమయానికి సమర్పణలు చేస్తున్నావా? దేవతలు, తండ్రి, తల్లి, గురువులు, పెద్దలు, వైద్యులు, బ్రాహ్మణులు—వారిని నీవు గౌరవిస్తున్నావా, ప్రియమైనవాడా? అత్యుత్తమ ఆయుధాలలో నైపుణ్యం కలిగిన, రాజనీతిలో నిపుణుడు, ధనశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం ఉన్నవాడిని, నీవు ఉపాధ్యాయుడిగా గౌరవిస్తున్నావా? నువ్వు మంత్రులను, నీకు సమానంగా ధైర్యవంతులు, విద్యావంతులు, నియమ నిష్ఠులు, సద్గుణాలు కలిగినవారు, వివేకం, విచక్షణ కలిగినవారు—వారిని నియమించుకున్నావా? రాజులకు, మంత్రుల ద్వారా రహస్యంగా, శాస్త్రజ్ఞానంతో సలహా కాపాడినప్పుడు విజయం మూలం మంత్రమే. నీవు నిద్రకు లోనవ్వడం లేదు吧? సమయానికి లేచి, రాత్రి చివర్లో కూడా విషయాలను ఆలోచిస్తున్నావా? నీవు ఒంటరిగా deliberate చేయడం లేదా, ఎక్కువ మందితో చేయడం లేదు吧? సలహా తీసుకున్న తర్వాత, నీ యోజన realm లో లీక్ అవ్వడం లేదు吧? రాఘవా, చిన్న ప్రయత్నంతో గొప్ప ఫలితాన్ని ఇచ్చే విషయాన్ని నిర్ణయించిన తర్వాత, వెంటనే, ఆలస్యం లేకుండా, ఆ పనిని నీవు ప్రారంభిస్తున్నావా? నీ పనులు, లేదా ఇప్పటికే చేసిన పనులు, నీ ధర్మవంతులైన ప్రజలకు తెలుసా? రాజులు తెలియని పనిని చేయకూడదు. ప్రియమైనవాడా, reasoning లేదా inference ద్వారా, లేదా నీ మంత్రుల ద్వారా, నీవు ప్రకటించని, నీ మంత్రులు ప్రకటించని సలహాను గుర్తిస్తున్నావా?