అయోధ్యలో విషాదం అలముకున్న సమయంలో, రాజు దశరథుడు "రామా! ఓ సీతా! ఓ లక్ష్మణా!" అని విలపిస్తూ, తన ప్రాణాలను విడిచాడు. కాలం, విధి బంధనాల్లో చిక్కుకున్న అతను, ఒక గొప్ప ఏనుగులా, చివరి మాటను పలికాడు. "వారి ఆశలు నెరవేరినవారు, రాముడు సీతతో, లక్ష్మణుడు బాహుబలితో తిరిగి వస్తున్నదాన్ని చూడగలరు," అని అన్నాడు. ఈ వార్తలు విని, భారతుడు రెండోసారి బాధాకరమైన వార్తను తెలుసుకొని, మళ్ళీ తల్లిని ప్రశ్నించాడు. "ఆ ధర్మాత్ముడు, కౌసల్యకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే రాముడు, తన సోదరుడు లక్ష్మణుడు, సీతతో కలిసి ఎక్కడికి వెళ్ళాడు?" అని అడిగాడు. తల్లి నిజాన్ని చెప్పడానికి భయపడుతూ, కానీ సత్యాన్ని దాచకుండా, "నా కుమారుడు, ఆ రాజకుమారుడు, తృణచీరలు ధరించి, వైదేహితో పాటు, లక్ష్మణుడి తోడుగా, దండక అరణ్యంలోకి వెళ్ళాడు," అని వివరించింది. ఈ సంగతిని విని, భారతుడు ఆందోళనకు గురయ్యాడు; రాముని ప్రవర్తనలో ఏదైనా తప్పు ఉందేమో అనుమానం కలిగింది. కానీ, తన వంశ గౌరవాన్ని గుర్తుచేసుకుని, మరింత విచారణ ప్రారంభించాడు. "రాముడు బ్రాహ్మణుడిని హతమాడాడా? ఎవరి ధనాన్ని అన్యాయంగా ఆక్రమించాడా? ధనవంతుడైన లేదా పేదవాడైన నిరపరాధిని హానిచేయడా? పరస్త్రీని ఆశించాడా? పాపం చేసినవాడిలా, ఎందుకు దండక అరణ్యంలోకి పంపించబడాడు?" అని అడిగాడు. తన స్వభావం ప్రకారం, కైకేయి, తన చర్యలను వివరించడానికి ముందుకు వచ్చింది. భారతుడు అడిగిన ప్రశ్నలకు, ఆనందంగా, కానీ మోసపోయినట్లు, "రాముడు బ్రాహ్మణుల ధనాన్ని ఆక్రమించలేదు, నిరపరాధులను హానిచేయలేదు, పరస్త్రీని చూసిన దాఖలాలు లేవు. కానీ, నేను రాముని పట్టాభిషేకం జరుగుతుందన్న వార్త విన్నప్పుడు, రాజ్యాన్ని నీకు, రాముని అరణ్యవాసాన్ని కోరాను. నీ తండ్రి, తన నడవడికను పాటిస్తూ, అలాగే చేశారు. రాముడు, సౌమిత్రితో, సీతతో కలిసి పంపించబడ్డాడు; రాజు, తన ప్రియమైన కుమారుడిని చూడకపోవడానికీ, దుఃఖంలో మునిగి, మరణించాడు. నీకు రాజ్యాన్ని పొందే అవకాశం వచ్చింది; నా వల్లే ఇది జరిగింది. నీకు ధైర్యంగా ఉండి, రాజ్యాన్ని స్వీకరించు. నగరం, రాజ్యం నీ అధీనంలో ఉన్నాయి; వశిష్ఠుడు నేతృత్వంలో బ్రాహ్మణులను సమీకరించి, నిత్యకర్మలు చేసి, రాజ్యాభిషేకం జరుపుకో," అని చెప్పింది. ఈ సమయంలో, వాల్మీకి మహర్షి రామాయణంలో అయోధ్య కాండలో సాత్త్వికంగా వర్ణించిన 73వ సర్గను వినాల్సింది. తండ్రి మరణం, సోదరుల అరణ్యవాసం విన్న భారతుడు, దుఃఖంతో, "ఇప్పుడు నాకు ఈ రాజ్యం ఎందుకు? తండ్రి, అన్నయ్య లేని ఈ స్థితిలో, నాకు రాజ్యం వ్యర్థం. నా దుఃఖానికి మరో దుఃఖాన్ని జోడించావు; రాజును మరణించిపోయేలా చేసి, రాముని తపస్సులోకి పంపించావు. నువ్వు మా కుటుంబాన్ని నాశనం చేసే రాత్రిలా వచ్చావు; తండ్రి, నువ్వు అగ్ని అని గుర్తించకుండా, కడుపులో పట్టుకున్నాడు. నీ వల్లే, ఓ పాపాత్మా, రాజు మరణించాడు; నీ మోసంతో మా కుటుంబం ఆనందాన్ని కోల్పోయింది; మా వంశానికి నిందను తెచ్చావు. సత్య నిష్ఠుడైన, ప్రసిద్ధి గల నా తండ్రి, నిన్ను కలిసిన తర్వాత, తీవ్ర దుఃఖంతో, రాజు దశరథుడు మరణించాడు. ధర్మాన్ని పాటించిన నా తండ్రి నాశనమయ్యాడు; రాముడు ఎందుకు అరణ్యంలోకి వెళ్ళాడు? కౌసల్య, సుమిత్ర, తమ కుమారుల కోసం దుఃఖంలో మునిగిన వారు, నిన్ను కలిసిన తర్వాత ఎలా బతికారు? నువ్వు పాపాత్మా, రాముడు నీకు ఎప్పుడూ గౌరవంగా, తల్లి అని ప్రవర్తిస్తాడు; కౌసల్య కూడా నీతో, ధర్మబద్ధంగా, సోదరికి చేయాల్సిన విధంగా ప్రవర్తిస్తుంది. తన కుమారుడిని, తపస్సులో, తృణచీరలు ధరించి, అరణ్యంలోకి పంపిన తర్వాత, నువ్వు, పాపాత్మా, ఎలా దుఃఖించకుండా ఉండగలవు? నిందలేని, వీరుడైన, తపస్సులో, ప్రసిద్ధి గల రాముని తరిమివేయడం వల్ల, నీకు ఏమి లాభం? నీ రాజ్యపరమైన ఆశలు నాకు తెలియని విషయమేమీ కాదు; రాజ్యం కోసం, నువ్వు ఈ మహా విపత్తును తెచ్చావు. రాముడు, లక్ష్మణుడు లేని నేను, వీరులైన వారిని కోల్పోయిన నేను, ఏ శక్తితో, ఏ బలంతో రాజ్యాన్ని రక్షించగలను? రాజు ఎప్పుడూ, ధర్మాన్ని పాటించే రామునిపై ఆధారపడి ఉండేవాడు; మెరు పర్వతం తన అరణ్యంపై ఆధారపడినట్లు. నేను ఈ భారాన్ని, బలహీనుడైన జంతువు పెద్ద భారం మోయాల్సినట్లు, ఎలా మోయగలను? ఏ బలంతో దీన్ని భరిస్తాను? తపస్సు వల్ల అయినా, బుద్ధి వల్ల అయినా, నీ కోరికలను నెరవేర్చేను కాదు, నీకు కుమారుడిపై ఆశలు ఎక్కువ. నువ్వు పాపాత్మా అయినప్పటికీ, రాముడు ఎప్పుడూ నిన్ను తల్లిగా గౌరవిస్తే, నేను నిన్ను వదిలిపెట్టేను కాదు. నీలో అలాంటి ఆలోచన ఎలా వచ్చింది? నీ దుష్ట స్వభావం వల్ల, మా పూర్వీకులు నిందించారు. మా వంశంలో, పెద్దవాడే రాజుగా అభిషేకించబడతాడు; ఇతర సోదరులు, ధ్యానం చేసి, అతని ఆదేశాలను పాటిస్తారు." ఈ విధంగా, భారతుడు తన హృదయంలోని దుఃఖాన్ని, బాధను, తల్లిపై ఆగ్రహాన్ని, రామునిపై ప్రేమను, రాజ్యంపై నిరాసను వ్యక్తం చేశాడు. ఈ సంభాషణలు అయోధ్యలోని ఆ విషాదాన్ని, కుటుంబంలోని కలతను, ధర్మం మీద ఉన్న గౌరవాన్ని, రామునిపై ఉన్న నమ్మకాన్ని స్పష్టంగా చూపించాయి.