శుద్ధమైన నీటితో నిండిన కుండను తీసుకుని, నేను చెప్పిన దారిలో ఆ ఆశ్రమానికి వెళ్లాను. అక్కడ ఆ బాలుడి తల్లిదండ్రులను చూశాను—వృద్ధులు, అంధులు, దుర్బలులు—వెనుక రెక్కలు కొట్టిన రెండు పక్షుల్లా కనిపించారు. కదలలేని స్థితిలో, వారు అక్కడ కూర్చుని, తమ కుమారుని గురించి కథలు చెప్పుకుంటూ కాలం వెచ్చిస్తున్నారు. నా వల్లే ఆశ కోల్పోయి, దిక్కులేని వారిలా ఉన్నారు. వారి మనసులు దుఃఖంతో ముంచెత్తాయి, హృదయాలు భయంతో కంపించాయి. నేను ఆ ఆశ్రమానికి చేరుకున్నప్పుడు, మళ్లీ తీవ్రమైన శోకానికి లోనయ్యాను. నా అడుగుల శబ్దం విన్న వెంటనే ఆ ముని ఇలా పలికారు: “ఎందుకు ఆలస్యమయ్యావు, బిడ్డా? త్వరగా నీళ్లు తేవు.” “ఏదైనా కారణంగా నీటిలో ఆడుకున్నావేమో, ప్రియమైన వాడా, నీ తల్లి నీ కోసం ఆత్రుతగా ఉంది. త్వరగా ఆశ్రమంలోకి రా.” “నీ తల్లి లేదా నేను ఏదైనా తప్పు చేశామా, బిడ్డా? నీవు తపస్సులో నిశ్చలుడివి, మనసులో పెట్టుకోకూడదు.” “దిక్కులేని వారికీ నీవే ఆశ్రయం, అంధులకు నీవే కన్నులు. మా ప్రాణాలు నీయందే ఉన్నాయి. కనీసం కొంతైనా మాటాడవా?” అని వారు అడిగారు. ఆ మునిని చూసిన నేను, భయంతో వణికుతూ, కంపించే స్వరంతో మాట్లాడాను. నా మనసును స్థిరపరచుకుని, ధైర్యంగా ఆ ఘోరమైన దురదృష్టాన్ని వివరించాను. “నేను క్షత్రియుడిని, నా పేరు దశరథుడు, మీ కుమారుడు కాను మహాత్మా. నా స్వంత క్రియల వల్ల ఈ దుఃఖానికి గురయ్యాను, సత్సమాజంలో అపహాస్యుడనయ్యాను.” “భక్తితో, విల్లు చేతబట్టి, శరయూ నది తీరానికి వేట కోసం వచ్చాను. ఏదో జంతువు, బహుశా ఏనుగు నీరు తాగడానికి వచ్చిందని అనుకున్నాను.” “అప్పుడు కుండలో నీళ్లు నింపుతున్న శబ్దం వినిపించింది. అది ఏనుగునని భావించి, బాణాన్ని ప్రయోగించాను.” “నదితీరానికి వెళ్లి చూశాను, ఒక తపస్వి నేలపై పడిపోయి ఉన్నాడు. నా బాణం అతని హృదయాన్ని ఛేదించింది, ప్రాణాలు విడిచాడు.” “ఆ శబ్దాన్ని విని, ఏనుగును సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో, ఇనుపబాణాన్ని నీటిలో వదిలాను; దాంతో మీ కుమారుడు హతమయ్యాడు.” “తన మాటలతోనే బాధపడుతూ, త్వరగా అతని ప్రాణస్థానంలో ఉన్న బాణాన్ని తీసిపారేశాను.” “ఆ బాణాన్ని తీసిన వెంటనే అతను అక్కడే స్వర్గాన్ని పొందాడు; మీరు ఇద్దరూ, అంధులైన మీరు, అతని కోసం విలపించారు, దుఃఖించారు.” “తెలియకుండా మీ కుమారుడిని నేనే హతమేశాను. ఈ పరిస్థితిలో, మిగిలినదానికి మీరు క్షమించాలి, మునీంద్రుడా.” నా మాటలు విని, ఆ ఘోరమైన వార్త విని, ఆ ముని అంతులేని దుఃఖంలో మునిగిపోయారు, ఊపిరిపీల్చారు, ఆపుకోలేకపోయారు. ఆ ముని ముఖం కన్నీళ్లతో నిండి, బాధతో అలసిపోయి, శోకంతో నిండిన స్వరంలో నేను చేతులు జోడించి నిలబడి ఉండగా ఇలా పలికారు: “రాజా! ఈ దుష్కార్యాన్ని నువ్వే నన్ను ఎదుర్కొని చెప్పకపోయి ఉంటే, నీ తల వెంటనే లక్ష భాగాలుగా విరిగిపోయేది.” “క్షత్రియుడు అడవిలో నివసించే వాడిని, ముఖ్యంగా తపస్విని, తెలిసి హతమార్చితే, ఇంద్రుడికూడా తన స్థానాన్ని కోల్పోతాడు.” “తపస్సులో స్థిరుడైన బ్రహ్మచారిని, తెలిసి ఆయుధంతో హతమార్చితే, తల ఏడు భాగాలుగా విరిగిపోతుంది.” “కానీ ఇది తెలియక జరిగినందువల్ల నీవు బతికే వాడివి; లేకపోతే ఈ రోజు రఘువంశం అంతా నశించేది—నీవు ఎలా మిగిలేవు?” “రాజా! మమ్మల్ని మా కుమారుడి దగ్గరకు తీసుకెళ్ళు; ఈ రోజు మేము చివరిసారి మా కుమారుణ్ని చూడాలనుకుంటున్నాం.” అతని శరీరం రక్తంతో ముడిపడి, మృగచర్మం చెల్లాచెదురుగా ఉంది; అతడు బోధశూన్యంగా నేలపై పడివున్నాడు, ధర్మలోకానికి వెళ్లిపోయాడు. అప్పుడు నేను ఒంటరిగా ఆ ఇద్దరిని, తీవ్రంగా బాధపడుతూ, ఆ ప్రదేశానికి తీసుకెళ్లాను. ముని దంపతులు తమ కుమారుడిని తాకేలా చేశాను. వారు తమ కుమారుడిని తాకి, అతని శరీరంపై పడిపోయారు. అప్పుడు తండ్రి ఇలా అన్నాడు: “నీకెంత ప్రియుడిని, నా కుమారా? నీ తల్లిని చూడు, ధర్మాత్ముడా; ఆమెను ఆలింగనం చేయవా, మృదువైన స్వరంతో మాట్లాడే వాడా? మాట్లాడవా?” “ఎవరికి మధురమైన స్వరం, శాస్త్రోక్తమైన పాఠాలు రాత్రిపూట వినిపించేవి? ఇప్పుడు నా హృదయాన్ని తాకే ఆ స్వరం ఎవరి నుంచి వింటాను?” “సాయంకాలపు కర్మలు చేసి, స్నానం చేసి, అర్పణలు చేసి, నేను బాధతో కూర్చున్నపుడు, నన్ను ప్రశంసించేది ఇక ఎవరు?” “వేరే ఎవరు మూలకందులు, కందులు, పండ్లు తెచ్చి, నాకు ఆహారం పెట్టి, దిక్కులేని అతిథివలె ప్రేమతో పోషిస్తారు?” “ఈ అంధురాలైన, వృద్ధురాలైన, తపస్వినీ అయిన నీ తల్లిని, కుమారుని కోసం తపిస్తున్న ఈ దురదృష్టవతిని, నేను ఎలా పోషించగలను, కుమారా?” “నీవు పోకుము, కుమారా, యమలోకానికి వెళ్ళకుము; రేపు నీ తల్లితో కలిసి నేను కూడా నీవు వెళ్ళే మార్గాన్నే అనుసరిస్తాను.” “మేమిద్దరం, దుఃఖంలో మునిగిపోయి, దిక్కులేని ఈ అడవిలో, నీ లేని బాధతో త్వరలో యమలోకానికి వెళ్ళిపోతాం.” “ఆ తర్వాత, వైవస్వతుని (యమధర్మరాజును) చూసినప్పుడు ఇలా చెప్పుతాను: ‘ధర్మరాజా! నన్ను క్షమించు; నా తల్లిదండ్రులను ఆదుకో.’” “లోకానికి ధర్మరక్షకుడైన నీకు, నాదృష్ట్యా, భయములేని ఒక అక్షయమైన వరాన్ని ఇవ్వాలి.” “నీవు నిర్దోషుడివి, దుష్టుడైన వాడివల్ల హతమయ్యావు. ఆ సత్యంతో, యుద్ధంలో వీరమరణం పొందిన క్షత్రియులు పొందే లోకాలను త్వరగా పొందు.” “యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గకుండా, శత్రువును ఎదుర్కొని పడిపోయే ధీరులు చేరే పరమపదాన్ని నీవు చేరు, కుమారా.