నేను అడవిలో నివసిస్తూ, అహింసను ఆచరిస్తూ, అడవి ఫలాలు తినే ఒక తపస్విని అయిన నేను, ఆయుధంతో ఎలా హతమయ్యాను? నా జటలు కట్టుకొని, వల్కల ధరిస్తూ, ఎవరికీ హాని చేయని నేను, నా మరణాన్ని కోరేది ఎవరు? నేను వారికి ఏమి అపకారం చేసాను? ఇలాంటి నిర్వృత్తి చర్యను, అందరూ తిరస్కరిస్తారు. గురుపత్నిని ఆశ్రయించినవాడిని ఎలా నిందించారో, అలాగే దీనిని కూడా అందరూ దూషించేవారే. నా ప్రాణం పోవడంపై కన్నా, నా తల్లిదండ్రుల కోసం నాకు ఎక్కువ బాధ. వాళ్లు కూడా నాతో పాటు తపస్సు చేస్తున్నారు. నేను పోయిన తర్వాత, ఆ వృద్ధ దంపతులను చూసుకునే వారు ఎవరు? వాళ్లను నేను ఎంతో కాలం పోషించాను. ఇప్పుడు ఒక చిన్నవాడు, తనను తానూ కూడా తెలియని వాడు, ఒకే బాణంతో నన్ను, నా తల్లిదండ్రులను కూడా హతమేశాడు. ఆ తపస్వి కుమారుని ఈ విషాద భరితమైన మాటలు విని, ధర్మాన్ని కోరిన నా హృదయం బాధతో తడిసిపోయింది. నా విల్లు, బాణాలు నేలపై పడిపోయాయి. అతని రోదన, రాత్రివేళ వినిపించగా, నేను తీవ్రంగా కలత చెందాను, దుఃఖంలో మునిగిపోయాను. ఆ స్థలానికి చేరుకున్నపుడు, నా మనస్సు భయంతో, విచారంతో నిండిపోయింది. సరయూ నదీ తీరాన, బాణానికి గురై పడివున్న ఆ తపస్విని చూసాను. అతని జటలు విరిగిపోయాయి, కమండలువు పడిపోయి నీరు పారిపోయింది, శరీరం రక్తంతో నిండిపోయింది, బాణం అతని శరీరాన్ని చీల్చింది. నేను భయంతో, కలతతో నిలబడి ఉండగా, అతడు తన కన్నులతో నన్ను చూశాడు. అతని తేజస్సుతో మండిపడుతూ, కఠినంగా ఇలా అన్నాడు: "ఓ రాజా! అడవిలో నివసిస్తూ నీకేమి అపకారం చేసాను? నీ అవసరానికి నీరు తేవాలని ప్రయత్నిస్తున్న నాకు బాణంతో నన్ను హతమేశావు?" "ఒకే బాణంతో నా ప్రాణాన్ని తీసినట్లే, నా వృద్ధ, అంధ తల్లిదండ్రుల ప్రాణాల్నీ తీసుకున్నావు. వాళ్లు నీరుగాలి కోసం ఎదురుచూస్తూ, ఆశతో బాధపడుతూ, నన్ను ఎదురుచూస్తున్నారు. నిజంగా, తపస్సు, విద్య ఫలితం లేవు. నా తండ్రికి నేను నేలపై పడివున్నానని తెలియదు. తెలిసినా, అతనికి ఏమి చేయగల శక్తిలేదు—ఒక చెట్టు కూలిపోతుంటే, మరొక చెట్టు దాన్ని కాపాడలేకపోవడంలా." "వేగంగా వెళ్లి, నా తండ్రికి ఈ వార్తను చెప్పు, రాఘవా! అతని కోపం అడవిలో అగ్ని మండినట్లుగా నిన్ను కాల్చకూడదు. ఇదే మార్గం మా ఆశ్రమానికి. అక్కడికి వెళ్లి అతన్ని శాంతింపజేయి, లేకపోతే అతను కోపంతో నిన్ను శపించవచ్చు. నా శరీరంలో నుంచి ఈ బాణాన్ని తీసివేయి, రాజా! అది నా ప్రాణాన్ని అడ్డుకుంటోంది, నది తీరంలో చిన్న మట్టికుప్ప నీటిని ఆపినట్లుగా." "బాణం శరీరంలో ఉంటే నొప్పితో బాధపడతాను; తీసివేస్తే ప్రాణం పోతుంది. బాణాన్ని తీసివేయడానికి సిద్ధమవుతున్నప్పుడు, నా మనస్సులో ఇలాంటి ఆందోళన కలిగింది." ఆ తపస్వి కుమారుడు బాధతో, శక్తి లేని స్థితిలో, నా హృదయంలోని ఆందోళనను గమనించాడు. అతడు నొప్పిలో, ప్రాణం పోయే వేళ, శరీరం నిస్సత్తువై, బాధతో ఇలా అన్నాడు: "నాకు ధైర్యం ఇచ్చుకుంటున్నాను, రాజా! బ్రహ్మహత్య పాపాన్ని నీ మనసులో నుండి తొలగించు. నేను బ్రాహ్మణుడు కాదు, రాజా! నా తల్లి శూద్ర, తండ్రి వైశ్యుడు. నీకు పాపభయం అవసరం లేదు." ఇలా అతడు కష్టంగా మాట్లాడుతూ, బాణం గాయంతో నేలపై వణికిపోతూ, ప్రాణం విడిచాడు. అతడు వంగి పడివుండగా, నేను బాణాన్ని అతని శరీరంలో నుంచి తీసివేశాను. నీటితో తడిసిన శరీరంతో, గుండెల్లో గాయంతో బాధపడుతూ, అతడు సరయూ తీరాన పడివుండగా, నేను అతన్ని చూసి మళ్లీ విషాదంలో మునిగిపోయాను. ఇప్పుడు, శ్రేష్ఠమైన వాల్మీకి రామాయణంలోని అయోధ్యకాండలోని అరవై నాలుగవ అధ్యాయాన్ని విను. ఆ మహాత్ముడైన తపస్వి అన్యాయంగా హతమైపోవడాన్ని తలచుకుంటూ, ధార్మికుడు అయిన రాఘవుడు మళ్ళీ కౌసల్యతో ఇలా చెప్పాడు: "ఈ పెద్ద పాపాన్ని అవివేకంతో చేశాను. నా ఇంద్రియాలు మాయలో పడి, ఏదైనా మేలు జరగాలని ఆలోచిస్తూ ఒంటరిగా మిగిలిపోయాను." ఆ తర్వాత, పవిత్రమైన నీటితో నిండిన కమండలువుతో, ఆ తపస్వి చెప్పిన మార్గాన్ని అనుసరించి, అతని ఆశ్రమానికి వెళ్లాను. అక్కడ వృద్ధులు, అంధులు, సహాయంలేని అతని తల్లిదండ్రులను చూశాను. రెక్కలు విరిగిన రెండు పక్షుల్లా, కదలలేక అక్కడే కూర్చున్నారు. నా వల్ల తమ కుమారుడిని కోల్పోయి, ఆశ లేక, దుఃఖంలో మునిగిపోయి, ఒక ఆధారంలేని వారిలా ఉన్నారు. వారి మనస్సు దుఃఖంతో నిండిపోయింది, హృదయం భయంతో వణికిపోతుంది. నేను ఆ ఆశ్రమానికి చేరుకున్నప్పుడు, మళ్లీ తీవ్ర విషాదంలో చిక్కుకున్నాను. నా అడుగుల శబ్దం విన్న ఆ తపస్వి ఇలా అనాడు: "నా కుమారా! ఎందుకు ఆలస్యమవుతున్నావు? త్వరగా నీరు తేవు." "ఎందుకో నీరు తేవడంలో ఆలస్యం అవుతోందేమో, నా బిడ్డా! నీ తల్లి నీ కోసం ఆత్రుతగా ఎదురుచూస్తోంది. త్వరగా ఆశ్రమానికి రా. నీ తల్లి లేదా నేను ఏదైనా అపకారం చేశామా, కుమారా? నీవు తపస్సుతో నిమగ్నుడవు, మనసులో పెట్టుకోకూడదు." "నీవే మా ఆశ్రయం, అంధులకు కళ్ళువంటివాడవు. మా ప్రాణాలు నీయందే ఉన్నాయి. కనీసం ఒక్క మాటైనా మాట్లాడవా, ఎందుకు మౌనంగా ఉన్నావు?" అని అడిగాడు. ఆ తపస్విని చూసిన నేను, భయంతో, వణికుతూ, జడంగా, స్పష్టంగా మాట్లాడలేని స్వరంతో మాట్లాడాను. నా మనస్సును స్థిరపరిచి, ధైర్యం తెచ్చుకుని, అతని కుమారునికి జరిగిన దురదృష్టాన్ని వివరించాను.