పండితులారా, ఇప్పుడు నేను ఈ శ్లోకాల ఆధారంగా జరిగిన సంఘటనను తెలుగు లో మధురంగా వివరించబోతున్నాను. ఆ మహారాజు దశరథుడు, పండుగలతో, శుభకార్యాలతో, సూర్యుడు మెరు పర్వతంపై ప్రకాశించ듯 ప్రకాశిస్తూ, తేజస్సుతో నిండినవాడిగా లేచి రావాలని అందరూ కోరారు. “కకుత్స్థ వంశీయుడా, సోముడు, సూర్యుడు, శివుడు, కుబేరుడు, వరుణుడు, అగ్నీ, ఇంద్రుడు నీకు విజయాన్ని ప్రసాదించాలి” అని ఆశీర్వదించారు. “ఆ శుభరాత్రి గడిచింది, మీ పని పూర్తయింది; రాజులలో సింహుడవైన రాజా, లేచి తదుపరి కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించండి” అని వారు పిలిచారు. రాముని అభిషేకానికి కావాల్సిన అన్ని ఏర్పాట్లు పూర్తయ్యాయి; పట్టణ ప్రజలు, గ్రామ ప్రజలు, వ్యాపారులు చేతులు జోడించి ఎదురుచూస్తున్నారు. మహర్షి వశిష్ఠుడు ఇతర బ్రాహ్మణులతో కలిసి, రాజా, రాఘవుని అభిషేకాన్ని త్వరగా ఆదేశించమని ఎదురుచూస్తున్నారు. రాజు లేకుండా పశువులు కాపరి లేకుండా, సైన్యం నాయకుడు లేకుండా, రాత్రి చంద్రుడు లేకుండా, ఆవులు ఎద్దు లేకుండా ఎలా ఉంటాయో, అలాగే రాజు కనిపించని రాజ్యం కూడా అలానే అయిపోతుంది. సుమంత్రుడు చెప్పిన మృదువైన, కానీ గంభీరమైన మాటలు వింటూ, రాజు మళ్ళీ విషాదంలో మునిగిపోయాడు. తన కుమారుని గురించి ఆలోచిస్తూ, ఆనందం కోల్పోయిన రాజు, తన రథసారథితో మాట్లాడాడు. కళ్లలో కన్నీరు, దుఃఖంతో ఎర్రబడిన నేత్రాలతో, “నీ మాటలతో నా హృదయాన్ని మళ్ళీ నువ్వు త్రుంచావు” అని చెప్పాడు. రాజు ఇలా దుఃఖంలో ఉన్నాడని చూసి, సుమంత్రుడు చేతులు జోడించి, కొంత వెనక్కి వెళ్లాడు. రాజు ఆందోళనతో మాట్లాడలేకపోయినప్పుడు, చతురమైన కైకేయి, సుమంత్రుని ఉద్దేశించి, “సుమంత్రా, రాజు రాముని అభిషేకాన్ని కోరుతూ, రాత్రంతా నిద్రపోకుండా, అలసిపోయి ఇప్పుడు నిద్రలో ఉన్నాడు. అందుకే, త్వరగా వెళ్లి, రాముని తీసుకువచ్చి, శుభం కలిగించు; ఇక్కడ ఆలోచన అవసరం లేదు” అని చెప్పింది. “రాజు ఆదేశం లేకుండా నేను ఎలా వెళ్లగలను?” అని సుమంత్రుడు అడిగాడు. మంత్రివర్యుడి మాటలు విని, రాజు, “సుమంత్రా, నేను రాముని చూడాలనుకుంటున్నాను; త్వరగా అందమైన రాముని తీసుకువచ్చి,” అని చెప్పాడు. అదృష్టం సమీపంలో ఉందని భావించి, రాజు హృదయంలో ఆనందించాడు. రాజు ఆదేశాన్ని అందుకుని, సుమంత్రుడు హర్షంతో, వేగంగా బయలుదేరి, కైకేయి ప్రేరణతో, తక్షణమే ఆలోచన చేశాడు. “నిశ్చయంగా, ధర్మవంతుడు అయిన రాజు రాముని అభిషేకం కోసం పిలుస్తాడు” అని సంతోషంగా భావించాడు. శక్తివంతమైన సుమంత్రుడు, రాఘవుని చూడాలనే ఉత్సాహంతో, రాజప్రాసాదంలోని అంతఃపురాన్ని విడిచి, సముద్రం లేదా పెద్ద సరస్సు వలె, జనంతో నిండిన ద్వారాన్ని చూశాడు. రాజు ద్వారం వద్ద ఉన్న వారిని చూసి, అక్కడ ఉన్న సంపన్నులు, నగర ప్రజలు, తలుపు వద్ద నిలబడి ఉన్నారని గమనించాడు. ఇప్పుడు పదహారవ అధ్యాయాన్ని వినండి. ఆ రాత్రి గడిచిన తరువాత, వేదాల్లో నిపుణులైన బ్రాహ్మణులు, రాజగురువు వశిష్ఠునితో కలిసి రాజసభలోకి చేరుకున్నారు. మంత్రులు, సేనాధిపతులు, నగర ప్రముఖులు, రాఘవుని అభిషేకానికి ఆనందంగా కూడగట్టారు. పవిత్రమైన సూర్యుడు ఉదయించి, పుష్య నక్షత్రం వచ్చిన రోజు, కర్కాటక రాశి లగ్నంలో, రాముని జన్మ సమయం సిద్ధమైనప్పుడు, అభిషేకానికి బ్రాహ్మణులు బంగారు కుండలు, మంగళమయమైన సింహాసనం అందంగా అలంకరించి సిద్ధం చేశారు. రాముని కోసం, పులి చర్మంతో కప్పిన రథం సిద్ధమైంది; గంగా-యమునా సంగమం నుండి పవిత్ర జలాలు తెచ్చారు. ఇంకా ఇతర పవిత్ర నదులు, సరస్సులు, బావులు, పూకులు—తూర్పు వైపు, పైకి, అడ్డుగా ప్రవహించే, పాలతో నిండిన వాటి నుండి కూడా జలాన్ని సేకరించారు. సముద్రాల నుండి కూడా నీరు తెచ్చారు; తేనె, పెరుగు, నెయ్యి, పొడిపప్పు, దర్భ, పుష్పాలు, పాలు—all సిద్ధమయ్యాయి. ఎనిమిది అందమైన యువతులు, ఒక గొప్ప, మదోత్సాహమైన ఏనుగు, పాలు నిండిన బంగారు, వెండి కుండలు, ఇవన్నీ సిద్ధంగా ఉన్నాయి. శుద్ధమైన నీటితో నిండిన, కమలాలు, కలువలు అలంకరించిన, చంద్రబింబంలా తెల్లగా మెరిసే, రత్నాలతో అలంకరించిన కుండలు ప్రకాశించాయి. రాముని కోసం, అత్యుత్తమమైన యక్షపుచ్చలు, చంద్రబింబంలా తెల్లగా మెరిసే పారసోల్ సిద్ధంగా ఉంది. అభిషేకానికి అవసరమైన అన్ని మంగళ వస్తువులు, తెల్ల ఎద్దు, తెల్ల గుర్రాలు కూడా సిద్ధంగా ఉన్నాయి. అన్ని వాద్యాలు, గాయకులు, ఇక్ష్వాకు వంశ రాజుల అభిషేకానికి అవసరమైన విధంగా, సమీకృతమయ్యారు. రాజు ఆదేశంతో, రాముని అభిషేకానికి కావాల్సిన అన్ని వస్తువులు సమకూర్చారు. రాజు కనిపించకపోవడంతో, “మన కోసం రాజుని ఎవరు తెలియజేస్తారు? రాజు కనిపించడం లేదు, సూర్యుడు ఉదయించాడు” అని వారు మాట్లాడుకున్నారు. రాజు సత్కరించిన సుమంత్రుడు, “రాజు ఆదేశంతో నేను త్వరగా రాముని తీసుకువెళ్తున్నాను” అని వారికి చెప్పాడు. “మీరు అందరూ రాజు, ముఖ్యంగా రాముని నుండి గౌరవానికి అర్హులు; రాజు తరపున మీ ఆరోగ్యాన్ని అడుగుతున్నాను, ధన్యులారా!” అని అన్నారు. “రాజు లేచాడు, కానీ ఆయన ఎందుకు రాలేదు అంటే...” అని చెప్పి, సుమంత్రుడు అంతఃపుర ద్వారం వద్దకు వెళ్లాడు. రాజప్రాసాదానికి ఎప్పుడూ అనుబంధంగా ఉండే సుమంత్రుడు, రాజు ఇంట్లోకి ప్రవేశించి, ఆయన వంశాన్ని స్తుతించాడు. రాజు శయనగృహానికి చేరుకుని, అంతఃపురం బయట, దగ్గరగా నిలబడి, రాజు కోసం వేచి ఉన్నాడు. రాఘవుని స్తుతిస్తూ, ఆయనకు మంగళాశాసనాలు పలికాడు; సోముడు, సూర్యుడు, శివుడు, వైశ్రవణుడు—కకుత్స్థ వంశీయుడికి ఆశీర్వదనాలు అందించాడు. ఇలా, రాజ్యాభిషేకానికి అన్ని ఏర్పాట్లు పూర్తయ్యాయి; ప్రజలు, బ్రాహ్మణులు, మంత్రులు, అందరూ ఉత్సాహంగా, రాముని కోసం ఎదురుచూస్తున్నారు. రాజు, దుఃఖంలో ఉన్నప్పటికీ, రాముని పిలవాలని ఆదేశించాడు; సుమంత్రుడు రాముని తీసుకువెళ్లేందుకు బయలుదేరాడు. అశాంతి, ఆనందం, ఆశ, అనేక భావాల మధ్య, అయోధ్య రాజప్రాసాదం మంగళకార్యానికి సిద్ధంగా ఉంది.