శైబ్యుడు తన మాంసాన్ని పక్షికి ఇచ్చాడు — గద్ద మరియు పిట్ట కథలో — అలార్కుడు తన కళ్లను త్యాగం చేసి పరమ పదాన్ని పొందాడు. సముద్రం, ఒక ప్రతిజ్ఞ చేసిన తరువాత, తన హద్దును దాటి పోదు; గతంలో జరిగిన వాటిని గుర్తు చేసుకొని, నీవు కూడా నీ వాగ్దానాన్ని ఉల్లంఘించకూడదు. కానీ నీవు ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టి, రాముని రాజుగా నియమించాలనుకుంటూ, కౌసల్యతో ఎల్లప్పుడూ ఆనందంగా ఉండాలనుకుంటున్నావు, ఓ దుష్టబుద్ధి కలవాడా! అది ధర్మమా, అధర్మమా, సత్యమా, అసత్యమా — నువ్వు నాకు ఏమి వాగ్దానం చేశావో, దాన్ని తప్పకూడదు. రాముని అభిషేకం జరిగితే, నేను ఇక్కడే విషాన్ని తాగి నీ కళ్ల ముందే మరణిస్తాను. రాముని తల్లి నా నమస్కారాన్ని ఒక రోజు కూడా స్వీకరించినా, నాకు మరణమే శ్రేయస్సు. నరరాజా, భరతుడు, నేను — ఇద్దరం — నీకు ప్రమాణం చేస్తాము: రాముని వనవాసం తప్ప నాకు మరొకటి ఆనందాన్ని ఇవ్వదు. ఇలా చెప్పిన కైకేయి మౌనంగా నిలిచింది; రాజు విలాపిస్తూ ఉండగా ఆమె సమాధానం ఇవ్వలేదు. కైకేయి మాటలు, రాముని వనవాసం, భరతుని రాజ్యాధికారం గురించి వినిపించగా, రాజు క్షణం పాటు మాట్లాడలేదు; ఆమెను చూస్తూ, ఆమె అసహ్యంగా మాట్లాడుతున్నా, కదలకుండా ఉన్నాడు. ఆ మాటలు, మేఘగర్జనలా, హృదయాన్ని బాధించాయి; దుఃఖంతో, విషాదంతో నిండిన రాజు హర్షించలేదు. రాణి నిశ్చయాన్ని, భయంకరమైన ప్రమాణాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, “రామా!” అని ఆవేదనతో ఊపిరి పీల్చాడు; కట్ చేసిన వృక్షంలా కింద పడిపోయాడు. ఆశ హరించబడినవాడిగా, పిచ్చివాడిగా, అనారోగ్యంతో ఉన్నవాడిగా, శక్తి కోల్పోయిన పాములా, భూమిపతి అయిపోయాడు. తన స్వరం బలహీనంగా, బాధతో, కైకేయిని అడిగాడు: “ఈ నాశనకరమైన పని, లాభంగా కనిపిస్తున్నా, నీకు ఎవరు సలహా ఇచ్చారు?” నువ్వు నాతో నిర్లజ్జగా మాట్లాడుతున్నావు, నీ మనస్సు పిశాచాల చేత పట్టుబడినట్టు; నీలో ఈ దుర్వృత్తిని నేను ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ చూడలేదు. ఇప్పుడు, నీలో పిల్లవాడిలా మార్పు కనిపిస్తోంది; ఈ భయం ఎక్కడ నుంచి వచ్చింది, నువ్వు ఇలాంటి వరాన్ని కోరుకున్నావు? నువ్వు భరతుని సింహాసనంపై కూర్చోాలని, రాఘవుడు వనంలో నివసించాలని కోరుకుంటున్నావు; ఈ ధోరణిని, ఈ అసత్యాన్ని వదిలిపెడు. భర్తకు, ప్రజలకు, భరతునికి నచ్చినదాన్ని చేయాలనుకుంటే, ఓ క్రూరమైనవాడా, దుష్టబుద్ధి కలవాడా, చిన్నమనస్కుడా, పాపకార్యాలు చేసేవాడా, నాలో లేదా రామునిలో, నువ్వు ఏ బాధను లేదా అసత్యాన్ని చూస్తున్నావు? రాముని తప్ప, భరతుడు రాజ్యాన్ని చేపట్టే అవకాశం లేదు. నిజంగా, ధర్మంలో అతను రాముని కన్నా గొప్పవాడని నేను భావిస్తున్నాను; రాముని వనవాసం చెప్పినప్పుడు, నేను ఎలా చూడగలను? ఆయన ముఖం చంద్రగ్రహణం పట్టిన చంద్రుడిలా కలవరపడుతుంది; నా మంచి నిర్ణయం, మిత్రులతో కలిసి తీసుకున్నది, ఎలా జరిగిందో చూడగలను? సేనను ఎలా చూడగలను, ఇతరులు ఓడించినట్లు వెనక్కు తిరిగినట్లు? వివిధ దిక్కుల నుంచి వచ్చిన రాజులు నాకు ఏమంటారు? అయ్యో, ఈ యువ ఇక్ష్వాకువు రాజ్యాన్ని చాలా కాలం పాలించాడు, ధార్మికులు, పండితులు, పెద్దలు ఉన్నా. వారు కకుత్స్థుని ప్రశ్నిస్తారు, నేను ఏమి చెప్పాలి? నా కుమారుడిని నేను, కైకేయి ఒత్తిడితో, వనవాసానికి పంపించానని? ఈ సత్యాన్ని చెప్పినా, అది అసత్యంగా భావిస్తారు. రాఘవుడు వనంలోకి వెళ్ళినప్పుడు కౌసల్య నాకు ఏమంటుంది? నేను ఆమెకు, ఇంతటి దుర్మార్గాన్ని చేసి, ఏమి సమాధానం చెప్పాలి? కౌసల్య ఎప్పుడూ నాకు సేవకురాలిగా, స్నేహితురాలిగా — భార్యగా, సోదరిగా, తల్లిగా, నన్ను ఎల్లప్పుడూ సేవించింది — నా మేలుకోసం, తన కుమారుణ్ణి ప్రేమిస్తూ, మృదువుగా మాట్లాడుతూ. ఆమెకు గౌరవం ఇవ్వలేదు, నీవు కోసం; ఇప్పుడు, నీ కోసం చేసిన మేలంతా నాకు బాధగా ఉంది. రోగి విష కలిసిన ఆహారం తినినట్లు, రాముని చేసిన అన్యాయం, అతని వనవాసం కూడా అలా ఉంది. సుమిత్ర, ఇది చూసి, నన్ను నమ్మగలదా, భయంతో? మరియు వేదిహి రెండు దుర్వార్తలు వింటుంది. ఆమె నా మరణాన్ని, రాముని వనవాసాన్ని వింటుంది; అయ్యో, వేదిహి నా కోసం శోకించి, తన జీవితం వృథా చేసుకుంటుంది. హిమాలయ పర్వతాలపై తన భాగస్వామిని విడిచి పోయిన కిన్నరి లా, నేను రాముని అటవీ వనవాసాన్ని చూడలేను. నేను ఎక్కువ కాలం జీవిస్తానని, మైతిలిని ఏడుస్తున్నదాన్ని చూస్తానని ఆశించను; నీవు, నీ కుమారుడితో, రాజ్యాన్ని విధవరాలిగా పాలిస్తావు. నీవు ధార్మికురాలిగా కనిపించినా, నీవు అసలు పతివ్రత కాదని నాకు ఇప్పుడు స్పష్టంగా ఉంది — అందమైన రూపంలో విష కలిసినదానివి, మద్యం తాగిన మనిషిలా. నిజంగా, నీవు నన్ను తప్పుడు మాటలతో సాంత్వన ఇచ్చావు, నన్ను మోసపుచ్చావు; వేటగాడు జింకను పాటతో ఆకర్షించినట్లు, నీవు నన్ను నాశనం చేశావు. మంచివారు నన్ను వీధుల్లో అవమానిస్తారు — నా కుమారుణ్ణి అమ్మినవాడిగా, మద్యం తాగిన బ్రాహ్మణుడిలా. అయ్యో, నీ మాటలు విని నాకు ఎంత బాధ, ఎంత కష్టము! ఇంతటి దుఃఖం నాకు వచ్చింది, గతంలో నేను ఏదైనా పాపం చేసానేమో. నిన్ను, పాపకారిణిని, నేను చాలా కాలం నమ్మాను, పాపకారిణి గానూ, అజ్ఞానంతో పాము అని భావించిన తాడును పట్టుకున్నట్లుగా. నీతో ఆనందంగా ఉండి, నిన్ను మరణంగా భావించలేదు — ఒంటరిగా ఉన్న పిల్లవాడు నల్ల పామును తాకినట్లుగా. నిజంగా, లోకంలో ఉన్నవారు నన్ను తప్పుబడతారు; నా దుష్టత వల్ల, ఆ మహాత్ముడు తన తండ్రిని కోల్పోయాడు.