ధర్మపరాయణుడైన, ఎంతో సున్నితుడైన రాముడు అటువంటి కఠినమైన అరణ్యంలో నివసించాలని నీవు ఎలా కోరగలిగావు? మంగళకరమైన దృష్టి కలిగిన కైకేయీ! నిన్ను ఎంతో ప్రేమతో సేవించేవాడైన, ఆకర్షణీయుడైన రాముని నీవు వనవాసానికి పంపించాలని ఎందుకు ఆశపడుతున్నావు? భరతుడికన్నా ఎక్కువగా నిన్ను సేవించే రాముని గురించి నీవు ఇలా ఎందుకు అనుకుంటున్నావు? భరతుడు నీపై ప్రత్యేకమైన భక్తి చూపినట్టు నాకు ఎక్కడా కనిపించదు. ఆ మానవలోకంలో ఉత్తముడైన రాముని కన్నా మరెవరు మాటలో, చర్యలో అంతటి వినయాన్ని, గౌరవాన్ని చూపగలరు? ఎన్నో వేల మంది స్త్రీలు, అనుచరులు ఉన్నా, రాఘవునిపై ఎప్పుడూ ఎవరూ అపవాదం లేదా నింద ప్రస్తావించరు. మృదువైన మాటలతో అందరి మనసు గెలిచే, హృదయశుద్ధి కలిగిన రాముడు అందరి అభిమానాన్ని పొందాడు. రాఘవుడు సత్యంతో లోకాలను, దానంతో ద్విజులను, సేవతో పెద్దలను, యుద్ధంలో విల్లుతో శత్రువులను జయించడమే అతని ధర్మం. సత్యనిష్ఠ, దానగుణం, తపస్సు, విరక్తి, స్నేహం, పవిత్రత, సరళత, విద్య, పెద్దలకు సేవ—ఇవి అన్నీ రాఘవునిలో స్థిరంగా ఉన్నాయి. దేవతలకు సమానమైన న్యాయపరుడైన రామునిపై నీవు ఎలా దురభిప్రాయం కలిగి ఉండగలవు? అతని తేజస్సు మహర్షుల వలె ప్రకాశిస్తుంది. నేను ఎప్పుడూ ఎవరితో దుర్ముఖంగా మాట్లాడలేదు, అందరితో మృదువుగా మాట్లాడే వాడిని. ఇప్పుడు నీ కోసమే అయినా, రామునికి హానికరమైన మాటను నేను ఎలా చెప్పగలను? సహనం, తపస్సు, విరక్తి, సత్యం, ధర్మం, కృతజ్ఞత, సమస్త ప్రాణుల పట్ల హింస లేని మనసు—ఇవి రామునిలో ఉన్నాయి. అలాంటి వాడిని వదిలి నేను ఇంకెక్కడకు పోతాను? కైకేయీ! నేను వృద్ధుడిని, తపస్సులో నిమగ్నుడిని, దుఃఖంలో ఉన్నాను. నాపై దయ చూపాలి. భూమిపై సముద్ర సరిహద్దు వరకూ నీకు కావలసినదంతా ఇస్తాను; కానీ కోపానికి లోనవ్వకురా. చేతులు జోడించి, నీ పాదాలను తాకుతూ వేడుకుంటున్నాను—రామునికి ఆశ్రయమవు; పాపం నన్ను తాకకూడదు. ఇలా దుఃఖంతో, విలపిస్తూ, జ్ఞానం కోల్పోయిన రాజు పూర్తిగా శోకానికి లోనయ్యాడు. తన దుఃఖ సముద్రం నుంచి విముక్తి కోసం మళ్లీ మళ్లీ వేడుకుంటూ ఉండగా, కైకేయీ మరింత కఠినమైన మాటలతో సమాధానం చెప్పింది. “రాజా! నీవు నాకు రెండు వరాలు ఇచ్చి ఇప్పుడు పశ్చాత్తాపపడితే, భూమిపై నీ ధర్మాన్ని ఎలా చెబుతావు? ఎన్నో రాజర్షులు నీతో కలసి ధర్మాన్ని చర్చిస్తే, వారికి ఏమి సమాధానం చెప్పగలవు? ‘ఆమె దయతో నేను బ్రతికాను, ఆమె నన్ను రక్షించింది, అయినా నేను కైకేయీని మోసం చేశాను’ అని చెబుతావా? ఒకవేళ వరమిచ్చి మాట తప్పితే, నీవు రాజులకే అపఖ్యాతిని తెచ్చిపెడతావు. శైబ్యుడు తిత్తిరి కథలో పక్షికి తన మాంసాన్ని ఇచ్చాడు; అలర్కుడు కన్నులు ఇచ్చి పరమపదాన్ని పొందాడు. సముద్రం ఒకసారి ప్రమాణం చేసి తన హద్దు దాటి పోదు; నీవు కూడా గతంలో జరిగినదాన్ని గుర్తుంచుకొని మాట తప్పకూడదు. నీవు ధర్మాన్ని వదిలి రాముని పట్టాభిషేకం చేసి, కౌసల్యతో ఆనందంగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నావు, దుష్టమనస్కుడవు. అది ధర్మమైనా, అధర్మమైనా, సత్యమైనా, అసత్యమైనా—నీవు నాతో చేసిన వాగ్దానం తప్పక నెరవేర్చాలి. రాముని పట్టాభిషేకం జరిగితే, నీ ఎదుటనే నేను విషం తాగి మరణిస్తాను. ఒక్క రోజు అయినా రాముని తల్లిని నమస్కరించాల్సి వస్తే, నాకు మరణమే మేలుగా ఉంటుంది. రాజా! భరతుడు, నేనూ ప్రమాణం చేస్తున్నాం—రాముని వనవాసం తప్ప నాకు సంతృప్తి లేదు.” ఇలా చెప్పి కైకేయీ మౌనంగా ఉండిపోయింది; రాజు ఎంత విలపించినా ఆమె సమాధానం ఇవ్వలేదు. రాముని వనవాసం, భరతుని పట్టాభిషేకం గురించి ఆమె చెప్పిన మాటలు విని, రాజు మనసు కలవరపోయింది; కైకేయీపై కళ్లుపడుతూ, ఆమె చెప్పిన కఠినమైన మాటలను విని ఒక్క క్షణం కూడా మాట్లాడలేకపోయాడు. ఆ మాటలు మేఘగర్జనలవంటి దెబ్బగా, హృదయాన్ని పిండేసిన బాధగా అనిపించాయి; రాజు ఆనందాన్ని కోల్పోయాడు. కైకేయీ సంకల్పాన్ని, ఆమె భయంకరమైన ప్రమాణాన్ని తలచుకుంటూ, “రామా!” అని ఆర్తిగా ఊపిరి విడిచాడు. కోపంతో, మత్తుతో, వ్యాకులతతో, శక్తి లేని పాము వలె రాజు కూలిపోయాడు. బలహీనమైన స్వరంతో, దుఃఖంతో రాజు కైకేయీతో ఇలా అన్నాడు: “ఈ విధ్వంసకరమైన పనిని, లాభంగా కనిపించే ఈ అనర్థాన్ని నీకు ఎవరు సూచించారు? నీ మనసు పిశాచ Possessed అయినట్టు, నాకెప్పుడూ తెలియని దోషాన్ని నీవు ఇప్పుడు చూపిస్తున్నావు. ఇప్పుడేం, పిల్లలవలె నీలో మార్పు కనిపిస్తోంది; నీకు ఈ భయం ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందో తెలియదు, అలాంటి వరాన్ని ఎందుకు కోరుకున్నావు? నీవు భరతుని పట్టంపై కూర్చోబెట్టి, రాఘవుని అరణ్యంలో పంపించాలని కోరుతున్నావు; ఈ తప్పుడు ఆలోచనను వదిలిపెట్టు. భర్తకు, ప్రజలకు, భరతునికీ హితమైనదాన్ని చేయాలని నీవు నిజంగా కోరుకుంటే, క్రూర హృదయముతో, పాపబుద్ధితో, నీచమైన పనులు చేయకు. నాలో లేదా రామునిలో నీవు ఏ దుర్గుణాన్ని చూశావు? రాముని తప్ప భరతుడు రాజ్యాన్ని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ పొందడు. భరతుడు ధర్మంలో రామునికన్నా శక్తివంతుడని నేను భావిస్తున్నాను; కానీ రాముని అరణ్యంలో పంపమని చెప్పినప్పుడు, నేను రాముని ఎలా చూద్దును?” ఇలా, రాజు తన హృదయాన్ని చీల్చే కైకేయీ మాటలు విని, దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు, విచారం, ఆందోళనతో, రాముని విషయంలో తన బాధను వ్యక్తపరిచాడు.