దశరథుడు తన అంతరాంతరంలో కలిగిన ఆగ్రహంతో, కైకేయిని చూస్తూ, “నీతి విరుద్ధమైనది, కుటుంబాన్ని నాశనం చేస్తున్నది, నీ కృరత్వం వల్ల ఈ వంశానికి హాని కలుగుతోంది!” అని అన్నాడు. “రాముడు నీకు ఏ తప్పు చేశాడు? నేను నీకు ఏ పాపం చేశాను? రాఘవుడు ఎప్పుడూ నిన్ను తన తల్లిలా గౌరవించాడు. మరి, నీవు ఎందుకు ఇలా హాని చేయాలని సంకల్పించావు? నేను నిన్ను ఈ ఇంట్లో స్థిరంగా ఉంచాను, అయినా నీవు నా నాశనాన్ని కోరుతున్నావు. నీకు తెలియకుండానే, నీవు విషంతో నిండిన పామిలా మారావు. రాముని శీలాన్ని ప్రపంచమంతా పొగడుతున్నప్పుడు, నీవు ఎందుకు అతన్ని త్యజించమంటున్నావు? నా ప్రియమైన కుమారుడిని విడిచిపెట్టే తప్పు నేను ఎందుకు చేయాలి? నేను కౌసల్యా, సుమిత్రను కూడా త్యజించగలను, నా సంపదను కూడా వదిలివేయగలను, కానీ రాముని లేకుండా నా మనస్సు నిలబడదు. సూర్యుడు లేకుండా లోకం నిలబడదా? పంటలకు నీరు లేకుండా ఎలా పెరుగుతాయి? అలాగే, రాముడు లేకుండా నా ప్రాణం ఈ శరీరంలో నిలబడదు. అందుకే, నీవు ఈ పాప సంకల్పాన్ని వెంటనే విడిచిపెట్టాలి. నీవు కోరుకుంటే, నేను నీ పాదాలను తలతో తాకడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను—దయ చూపించు. నీవు ఇంత భయానకమైన ఆలోచన ఎందుకు చేసావు, పాపమయమైనదా? నీవు నా భారతపట్ల ప్రేమను లేదా ద్వేషాన్ని పరీక్షించాలనుకుంటే, ముందు నీవు రాఘవుని గురించి చెప్పినట్లే చేయవచ్చు. అతడు నా పెద్ద కుమారుడు, ధర్మంలో ప్రథముడు, నీవు మృదువుగా మాట్లాడినవి సేవ కోసం మాత్రమే. ఆ మాటలు విన్న తర్వాత, నేను దుఃఖంతో బాధపడుతున్నాను; నీవు ఈ ఖాళీ ఇంట్లో, మరొకరికి లోబడి, బాధతో నన్ను కృశింపజేస్తున్నావు. రాణీ, ఇక్ష్వాకువుల ఇంటికి మహా విపత్తు వచ్చిందని నీవు గ్రహించు; నీ మనస్సు, ధర్మాన్ని అనుసరించేది, ఇప్పుడు మారిపోయింది. నీవు ఇంతకుముందు, పెద్ద కళ్ళు కలిగినవాడా, నాకు ఏదీ అసహ్యంగా లేదా అనుచితంగా చేయలేదు; అందుకే, నీపై నమ్మకం కోల్పోవడం నాకు కష్టంగా ఉంది. రాఘవుడు, మహాత్ముడు, భారతకు సమానంగా నీ దృష్టిలో ఉన్నాడు; చిన్నప్పుడు నీవు నన్ను తరచుగా అలానే చెప్పేవాడు. నీవు, భయపడే మనసుతో, ధర్మవంతుడు, ఖ్యాతిమంతుడు అయిన రాముని పద్నాలుగు సంవత్సరాలు అడవిలో నివసించాలనుకోవడం ఎలా? అతడు చాలా సున్నితమైనవాడు, ధర్మాన్ని పాటించేవాడు; అతని మనసు న్యాయంలో నిమగ్నమై ఉంది—అతను కఠినమైన అడవిలో నివసించాలనుకోవడం ఎలా? శుభ్రమైన కళ్ళు కలిగినవాడా, అందమైన, నీ సేవలో నిమగ్నమైన రాముని నీవు ఎందుకు బహిష్కరించాలనుకుంటున్నావు? నిజంగా, రాముడు నిన్ను భారతకంటే ఎక్కువగా సేవించాడు; భారతుడు నీపై ప్రత్యేక గౌరవాన్ని చూపినట్టు నాకు కనిపించదు. ఆ మానవులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన రాముడు, మరొకరికి కంటే ఎక్కువ సేవ, గౌరవం, విధేయతను చూపిస్తాడు. వేలాది మహిళలు, ఆధారితులు ఉన్నా, రాఘవునిపై ఎటువంటి అపవాదం లేదా నింద కనిపించదు. రాముడు, మృగరాజు లాంటి మానవుడు, స్వచ్ఛమైన హృదయంతో, మృదువైన మాటలతో అందరినీ ఆకర్షిస్తాడు, ప్రజల ప్రేమను గెలుచుకుంటాడు. రాఘవుడు నిజాన్ని పాటించి లోకాలను గెలుస్తాడు, ద్విజులను దానంతో గెలుస్తాడు, పెద్దలను సేవతో గెలుస్తాడు, శత్రువులను యుద్ధంలో విల్లుతో గెలుస్తాడు. నిజాయితీ, దాన, తపస్సు, వ్రత, స్నేహం, శుద్ధి, సూటితనం, విద్య, పెద్దలకు సేవ—ఈ లక్షణాలు రాఘవునిలో నిలకడగా ఉన్నాయి. న్యాయాన్ని పాటించే, దేవతలకు సమానమైన రామునిపై నీవు ఎలా చెడును కోరగలవు? అతని ప్రకాశం మహర్షుల తేజానికి సమానంగా ఉంది. నేను ఎప్పుడూ ఎవరితోనూ కఠినంగా మాట్లాడలేదు, అందరితో మృదువుగా మాట్లాడే వాడిని; నీవు కోరినట్టు రామునికి నొప్పి కలిగించే మాటను నేను ఎలా మాట్లాడగలను? అతనిలో సహనం, తపస్సు, వ్రత, నిజాయితీ, ధర్మం, కృతజ్ఞత, అన్ని జీవులపై అహింస ఉన్నాయి—అతనిని తప్ప ఇంకెవరిని ఆశ్రయించగలను? కైకేయీ, నేను వృద్ధుడిని, తపస్సులో నిమగ్నుడిని, దుర్భాగ్యుడిని, నా దుఃఖంలో విలపిస్తున్నాను—నీవు నాకు దయ చూపించాలి. భూమిపై సముద్ర సరిహద్దు వరకు ఏదైనా వస్తువు నీకు ఇస్తాను; కానీ నీవు కోపాన్ని విడిచిపెట్టాలి. నేను నా చేతులు జోడించి, నీ పాదాలను తాకుతూ, కైకేయీ, రామునికి ఆశ్రయంగా ఉండమని కోరుతున్నాను; ఇక్కడ ధర్మవ్యతిరేకం నన్ను తాకనివ్వకు. ఇలా, దశరథుడు దుఃఖంతో, విలపిస్తూ, మనస్సు కోల్పోయి, తికమకపడుతూ, పూర్తిగా దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు. తను మళ్లీ మళ్లీ తన దుఃఖ సముద్రం నుంచి విముక్తి కోరుతూ ప్రార్థించగా, కైకేయీ మరింత కఠినంగా, దుర్మార్గంగా సమాధానం ఇచ్చింది. “రాజా, నీవు నాకు రెండు వరాలు ఇచ్చి, ఇప్పుడు పశ్చాత్తాప పడుతున్నావా? పృథ్వీలో నీ ధర్మాన్ని ఎలా చెప్పుకుంటావు? అనేక రాజర్షులు నీతో కలసి ధర్మాన్ని గురించి మాట్లాడినప్పుడు, నీవు ఎలా సమాధానం ఇవ్వగలవు? ‘నేను ఆమె దయవల్ల బ్రతికాను, ఆమె నన్ను రక్షించింది, అయినా నేను ఆమెను మోసగించాను—కైకేయీ’ అని చెప్పాలనుకుంటున్నావా? నీవు రాజులకు అపకీర్తిని తెస్తావు, మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, వరాన్ని ఇచ్చి ఇప్పుడు మళ్ళీ మాట మార్చితే. శైబ్యుడు, గద్ద మరియు పిట్ట కథలో, తన మాంసాన్ని పిట్టకు ఇచ్చాడు; అలర్కుడు, తన కళ్ళను వదిలి, పరమ పదాన్ని పొందాడు. సముద్రం, వ్రతం చేసి, తన సరిహద్దును దాటి పోదు; నీవు నీ వాగ్దానాన్ని ఉల్లంఘించకూడదు, గతాన్ని గుర్తు చేసుకో. నీవు ధర్మాన్ని విడిచి, రాముని రాజ్యాభిషేకం చేసి, కౌసల్యాతో సుఖంగా ఉండాలని కోరుతున్నావు, దుష్టమనస్కుడా! అది ధర్మమా, అధర్మమా, నిజమా, అబద్ధమా—నీవు నాకు ఇచ్చిన వాగ్దానం ఏదైనా ఉల్లంఘించరాదు. రాముడు రాజ్యాభిషేకం అయితే, నేను ఇక్కడే విషం తాగి, నీ ముందే మరణిస్తాను!