రాముడు, జ్ఞానముతో కూడినవాడిగా, మధురమైన మాటలు పలికేవాడు. ఎప్పుడూ ముందు మాటాడేవాడు, మాటల్లో మాధుర్యం, శక్తి కలిగి ఉన్నప్పటికీ తన గొప్ప శక్తిని చూసి ఆశ్చర్యపడేవాడు కాదు. అసత్యాన్ని పలికేవాడు కాదు; విద్యలో నిపుణుడు, ముద్దగా పెద్దలను గౌరవించేవాడు. ప్రజలకు ప్రియమైనవాడు, ప్రజలు కూడా అతణ్ని ప్రేమించేవారు. అతడు దయతో కూడినవాడు, కోపాన్ని నియంత్రించగలవాడు, బ్రాహ్మణులను గౌరవించేవాడు, బాధపడుతున్నవారికి దయ చూపేవాడు, ధర్మాన్ని బాగా తెలుసుకున్నవాడు, ఎప్పుడూ ఆత్మనియంత్రణతో, పవిత్రంగా ఉండేవాడు. తన వంశానికి తగిన మానసిక స్థాయితో, క్షత్రియ ధర్మాన్ని అత్యంత విలువగా భావించేవాడు, దానికి పరమానందాన్ని కలిగించే ఫలితాన్ని ప్రేమించేవాడు. అశుభాన్ని ఆనందంగా స్వీకరించేవాడు కాదు, అసంబద్ధమైన మాటలను ఆనందించేవాడు కాదు; ఎప్పుడూ సముచితంగా, న్యాయంగా మాట్లాడేవాడు, వాక్పటువుగా ఉండేవాడు. ఆరోగ్యంగా, యౌవనంతో, వాక్పటుత్వంతో, అందంతో, స్థల కాల జ్ఞానం కలిగి, పురుషులలో ఉత్తముడిగా, ప్రత్యేకమైన నైతికత కలిగినవాడిగా గుర్తించబడేవాడు. అతడు అత్యున్నత గుణాలతో, ప్రజలకు ప్రియమైనవాడు; ప్రజలు అతణ్ని ప్రాణంగా భావించేవారు. అన్ని విద్యలలో, వ్రతాలలో స్నానం చేసి, వేదాలను, ఉపవేదాలను బాగా తెలిసినవాడు, భరతుడి పెద్ద అన్నయ్యగా, తండ్రిని ధనుర్విద్యంలో మించిపోయేవాడు. ఉత్తమ వంశానికి చెందినవాడు, నైతికత కలిగినవాడు, క్షోభపడని వాడు, సత్యవాది, నేరుగా ఉండేవాడు, పెద్దలు, ద్విజులు ధర్మాన్ని, ధనాన్ని బాగా తెలిసినవారు అతణ్ని బాగా శిక్షించేవారు. ధర్మ, కామ, అర్థ తత్త్వాలను బాగా తెలిసినవాడు, జ్ఞానం, స్మరణశక్తి కలిగినవాడు, లోక వ్యవహారాల్లో నిపుణుడు, శుద్ధాచారంలో నిపుణుడు. అతడు మౌనంగా, ఆత్మనిగ్రహంతో, రహస్య సలహాలో నిపుణుడు, మిత్రుల సహాయంతో, కోపం, ఆనందం వృథా చేయడు, త్యాగానికి, నియమానికి తగిన సమయాన్ని తెలుసుకున్నవాడు. భక్తిలో స్థిరంగా, జ్ఞానంలో నిలకడగా, అసత్యాన్ని అంగీకరించడు, మాటల్లో కఠినత చూపడు, అలసట లేకుండా, అప్రమత్తంగా, తన తప్పులు, ఇతరుల తప్పులు తెలుసుకున్నవాడు. శాస్త్రాలలో నిపుణుడు, కృతజ్ఞుడు, మనుషుల స్వభావాన్ని తేలికగా గ్రహించగలవాడు; నియంత్రణ, అనుగ్రహంలో నైపుణ్యం కలిగి, ధర్మబద్ధంగా, జ్ఞానబద్ధంగా వ్యవహరిస్తాడు. సత్పురుషులను సమీకరించడంలో, మద్దతు ఇవ్వడంలో, పదవులు కేటాయించడంలో, శాస్త్రాన్ని అమలు చేయడంలో నైపుణ్యం కలిగి, ధనాన్ని సంపాదించడంలో, ఖర్చులను, వాటి ఉపయోగాలను బాగా తెలుసుకున్నవాడు. అన్ని ఆయుధ విద్యల్లో, శుద్ధ, మిశ్రమ ఆయుధాల్లో నైపుణ్యం కలిగి, ధన, ధర్మాన్ని నిలబెట్టుకుంటూ, ఆనందాన్ని అనుసరిస్తాడు, ఎప్పుడూ అలసట చూపడు. కళా విభాగాలను, శిల్ప విద్యను బాగా తెలుసుకున్నవాడు, ఏనుగులు, గుర్రాల శిక్షణ, నిర్వహణలో నైపుణ్యం కలిగి ఉన్నవాడు. ధనుర్విద్యలో నిపుణుల్లో అగ్రగణ్యుడు, ప్రపంచంలో గొప్ప రథయోధుడిగా పేరుగాంచినవాడు; యుద్ధంలో దాడి, పోరాటం, సైన్యాల ఏర్పాటులో నైపుణ్యం కలిగి ఉన్నవాడు. యుద్ధంలో దేవతలు, రాక్షసులు కోపంగా వచ్చినా అతణ్ని ఓడించలేరు; అసూయ లేకుండా, కోపాన్ని జయించినవాడు, అహంకారము, అసూయను కలిగించడు. ఏ జీవి అతణ్ని తక్కువగా చూడలేరు, కాలానికి అతడు లోబడడు; ఇంతటి అత్యున్నత గుణాలతో రాజకుమారుడు, రాజుని కుమారుడు. అన్ని మూడు లోకాలలో అతడు సహనానికి ప్రసిద్ధుడు, భూమికి సమానంగా, జ్ఞానంలో బృహస్పతికి, శక్తిలో శచీపతికి సమానుడు. ఇంతటి సద్గుణాలతో, ప్రజలకు ప్రియంగా, తండ్రికి ఆనందాన్ని కలిగిస్తూ, రాముడు సూర్యుడిలా కాంతివంతంగా ప్రకాశించాడు. అతని నడవడి, పరాక్రమం, అజేయంగా, లోకనాథుడిలా; భూమి కూడా అతణ్ని తన రక్షకుడిగా కోరింది. తన కుమారుడు ఇంతటి అసమానమైన గుణాలతో ఉండటాన్ని చూసి, రాజు దశరథుడు, శత్రువులను భయపెట్టే వాడు, లోతైన ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు. తన వృద్ధాప్యంలో, దీర్ఘాయుస్సుతో, రాజు ఇలా ఆలోచించాడు: "రాముడు నా జీవితం ఉన్నప్పుడే రాజుగా ఎలా అవుతాడు?" అతనిపై ఉన్న పరమ ప్రేమ నా హృదయంలో ఎప్పుడూ తిరుగుతోంది: "ఎప్పుడు నా ప్రియమైన కుమారుణ్ని అభిషేకించిన రాజుగా చూస్తాను?" అతడు లోకాన్ని అభివృద్ధి చేయాలని కోరుతూ, సమస్త జీవులకు దయ చూపుతూ, ప్రజలకు నన్ను మించిన ప్రియంగా ఉన్నాడు, వర్షమిచ్చే మేఘంలా. శక్తిలో యమ, ఇంద్రులకు సమానుడు, జ్ఞానంలో బృహస్పతికి, స్థిరతలో పర్వతరాజుకు, గుణాలలో నన్ను మించినవాడు. ఈ వయస్సులో నా కుమారుడు ఈ భూమిని పాలిస్తున్నాడని చూడగలిగితే, అది నాకు స్వర్గాన్ని పొందినట్టే. ఇంతటి అరుదైన, అపరిమితమైన గుణాలతో, ఇతర రాజకుమారుల్లో దొరకని, లోకంలో మించిన గుణాలతో, అతణ్ని చూసి, రాజు తన మంత్రి మండలితో సంప్రదించి, రాముని యువరాజుగా నియమించాలనే ఆలోచన చేశాడు. అప్పుడు, జ్ఞానవంతుడు అయిన రాజు, ఆకాశంలో, వాయుమండలంలో, భూమిపై భయంకరమైన అపశకునాలను గమనించాడు; తన శరీరంలో వృద్ధాప్యాన్ని కూడా గుర్తించాడు. అతడు, చంద్రబింబంలాంటి ముఖం కలిగిన, తన దుఃఖాన్ని తొలగించే, లోకానికి ప్రియమైన రాముని కూడా గుర్తించాడు. తన, ప్రజల శ్రేయస్సు కోసం, తగిన సమయంలో, ధర్మబద్ధంగా, ప్రేమతో, భక్తితో, త్వరగా చర్య తీసుకున్నాడు. భూమిపై ఉన్న వివిధ నగరాల నుండి, ప్రాంతాల నుండి ముఖ్యులను పిలిపించాడు. రాజు అలంకరించబడి, కాంతివంతంగా, వారికి తగిన గౌరవాలతో, బహుమతులతో స్వాగతం పలికాడు, సృష్టికర్త తన ప్రజలను ఎలా సత్కరిస్తాడో అలాగే. కానీ, రాజు తన త్వరలో, కేకయ రాజును, జనకుని పిలవలేదు; వారు శుభవార్తను తర్వాత వింటారు. రాజు, శత్రు నగరాలను జయించినవాడు, తన ఆసనాన్ని ఆక్రమించిన తరువాత, మిగిలిన ప్రసిద్ధ రాజులు లోపలికి ప్రవేశించారు. రాజు వివిధ ఆసనాలను కేటాయించిన తరువాత, రాజులు, నియమంగా, రాజుని ఎదురుగా కూర్చున్నారు. గౌరవించబడిన, నియమిత రాజులు, నగర ప్రజలు, గ్రామ ప్రజలు తమ స్థానాల్లో కూర్చుని, రాజు, సహస్రనేతుడిలా, అమరలోకంలో ప్రకాశించాడు. ఇది రెండవ సర్గ. వినండి.