రాముని రాజధానిలో ఒక రోజు మహర్షులు వసిష్ఠుడు, కశ్యపుడు, అత్రి, విశ్వామిత్రుడు, గౌతముడు, జమదగ్ని, భరద్వాజుడు—ఈ ఏడుగురు మహర్షులు కూడా విచ్చేసారు. వీరు ఎప్పుడూ ఉత్తర దిశలో నివసించేవారు. అగ్నిలా ప్రకాశించే ఈ మహర్షులు, వేదాలు, వేదాంగాలలో నిపుణులు, అనేక శాస్త్రాలలో ప్రవీణులు, రాఘవుని నివాసానికి వచ్చి, లోపలికి ఆహ్వానించబడేందుకు ఎదురుచూశారు. ఆ సమయంలో, ధర్మమూర్తి అయిన అగస్త్య మహర్షి, తపస్సులో అగ్రగణ్యుడు, ద్వారపాలకుని వద్దకు వచ్చి, ‘‘దశరథుని కుమారునికి తెలియజేయి—మహర్షులు అందరూ వచ్చినారని’’ అన్నాడు. అగస్త్యుని ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, ద్వారపాలకుడు వెంటనే రాఘవుని వద్దకు వెళ్లాడు. ఆ ద్వారపాలుడు, మంచి ప్రవర్తన కలవాడు, వివేకశీలుడు, ధర్మవంతుడు, నైపుణ్యశాలి, రాముడిని చూసి, ఆయన పూర్ణచంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తున్నాడని భావించాడు. ఆయన రామునికి, ‘‘అగస్త్య మహర్షి ఇతర మహర్షులతో కలిసి విచ్చేసారు’’ అని తెలియజేశాడు. అప్పుడే, ఉదయ సూర్యుడిలా ప్రకాశించే మహర్షులు వచ్చినారని విని, రాముడు ద్వారపాలకునికి, ‘‘వారు ఎప్పుడు కావాలంటే అప్పుడు లోపలికి రాకపోయెయి’’ అని అన్నాడు. మహర్షులను చూసి రాముడు వెంటనే లేచి, చేతులు జోడించి, వారికి పాద్యార్ఘ్యాదులు సమర్పించి, గోవులను కూడా గౌరవంగా దానం చేశాడు. అనంతరం, భక్తితో వంగి, వారికి బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న విశాలమైన, ఉత్తమమైన ఆసనాలను కేటాయించాడు. మహర్షులు ఆ ఆసనాలపై, దర్భలు, మృగచర్మాలతో అలంకరించబడిన వాటిపై యథావిధిగా కూర్చున్నారు. రాముడు, మహర్షులు, వారి శిష్యులు, నాయకులు—అందరి క్షేమము గురించి విచారించాడు. అప్పుడు ఆ వేదవేత్తలు రాముని ఇలా ప్రసంగించారు: ‘‘ఓ మహాబాహో, రఘువంశ శిరోమణీ! నీవు సుఖంగా ఉన్నావా? అదృష్టవశాత్తు మేము నిన్ను క్షేమంగా చూచుచున్నాము, నీ శత్రువులు నాశనం చేయబడ్డారు. ‘‘ధన్యుడవు రాజా! నీవు లోకాలకు భయంకరుడైన రావణుడిని సంహరించావు. రావణుడు తన కుమారులు, మనవడులతో కలిసినప్పటికీ నీకు భారమవ్వలేదు, ఓ రామా. నీ ధనుస్సుతో నీవు సమస్త లోకాలను జయించగలవు—ఇందులో సందేహం లేదు. అదృష్టవశాత్తు నీవు రాక్షసాధిపతిని సంహరించావు. ‘‘ఈ రోజు మేము నిన్ను సీతతో, నీ ధర్మబంధువైన లక్ష్మణునితో కలిసి విజయవంతుడిగా చూచుచున్నాము. నీ తల్లులు, అన్నదమ్ములతో నిన్ను చూచుచున్నాము. అదృష్టవశాత్తు, ప్రహస్తుడు, వికటుడు, విరూపాక్షుడు, మహోదరుడు, అకంపనుడు వంటి భయంకర రాత్రిచరులు సంహరించబడ్డారు. ‘‘ఎటువంటి పరిమాణానికి మించి ఉన్న కుంభకర్ణుడిని నీవు యుద్ధంలో సంహరించావు. త్రిశిర, అతికాయ, దేవాంతక, నరాంతక—ఈ మహారాక్షసులను కూడా నీవు సంహరించావు. కుంభకర్ణుని కుమారులు అయిన కుంభ, నికుంభ అనే భయంకర రాక్షసులను నీవు యుద్ధంలో సంహరించావు. ‘‘యుద్ధోన్మత్తుడు, మత్తుడు—యుద్ధానికి పిచ్చివారై, కాలాంతకునితో సమానమైనవారు—మరియు ధూమ్రాక్షుడనే యజ్ఞకోపుడు, వీరంతా ఆయుధాల్లో నిపుణులు, ఘోర సంహారానికి కారణమైనవారు, వీరిని నీవు మరణం వలె బాణాలతో సంహరించావు. ‘‘రాక్షసాధిపతితో నీవు ఒంటరిగా యుద్ధంలో ప్రవేశించి, అతను దేవతలకు కూడా దుర్జేయుడై ఉన్నప్పటికీ, నీవు విజయం సాధించావు. రావణుడికి యుద్ధంలో ఎప్పుడూ పరాభవం లేదు; అయినా నీవు అతనితో తలపడి, రావణుని కుమారుని సంహరించావు. ‘‘రాక్షసాధిపతి కాలంలా ఉద్ధృతంగా దూసుకొచ్చినప్పటికీ, నీవు అతని నుండి తప్పించుకొని, దేవతా శత్రువుపై విజయాన్ని సాధించావు. అందరికీ దుర్జేయుడైన, యుద్ధంలో మాయాశక్తులు కలిగిన ఇంద్రజిత్ మరణ వార్త విని మేమంతా ఆనందించాము. ‘‘ఇంద్రజిత్ సంహరించబడ్డాడని విని మేము ఆశ్చర్యపోతున్నాము. ఇంకా అనేక రూపాలు ధరించగలిగే మరెన్నో రాక్షస వీరులను నీవు సంహరించావు, ఓ రఘువంశ వృద్ధికర్త! ‘‘నీవు భయరహితమనే దివ్యమైన, మృదువైన వరాన్ని ప్రజలకు ప్రసాదించావు...’’ ఈ విధంగా పవిత్రమైన మనస్సు కలిగిన మహర్షులు ఉద్గారాలు విన్న రాముడు, అత్యంత ఆశ్చర్యంతో చేతులు జోడించి ఇలా ప్రశ్నించాడు: ‘‘ఓ మహర్షులారా! కుంభకర్ణుడు, రావణుడు—ఈ రాత్రిచరులలో మహాబలశాలులైన వారిని అధిగమించిన తర్వాత, ఎందుకు రావణుని కుమారుని గురించి మీరు ప్రత్యేకంగా ప్రశంసిస్తున్నారు? ‘‘మహోదరుడు, ప్రహస్తుడు, విరూపాక్షుడు, అలాగే ఉన్మత్తులైన దేవాంతక, నరాంతక, అతికాయ, త్రిశిర, ధూమ్రాక్షుడు—ఈ మహారాక్షసులను మీరు ప్రస్తావించకుండా, ఎందుకు రావణుని కుమారుని గురించి ప్రశంసిస్తున్నారు? ‘‘అతని శక్తి ఏంటి? అతని బలం, పరాక్రమం ఎంత? రావణుని కన్నా అతను ఏ విధంగా శ్రేష్ఠుడు? ఇది రహస్యమైనది కాకపోతే, నాకు వినిపించే అవకాశం ఉంటే, దయచేసి వివరంగా చెప్పండి. ‘‘ఇంద్రుడిని కూడా అతడు జయించాడట—అలాంటి వరాన్ని అతడు ఎలా పొందాడు? రావణునికి కాకుండా, కుమారుడికి మాత్రమే శక్తి ఎలా లభించింది? ‘‘యుద్ధంలో తండ్రిని మించి అతడు ఎలా ప్రబలుడయ్యాడు? ఆ రాక్షసుడు ఇంద్రుని ఎలా జయించాడు? అతడు పొందిన వరాల సంగతిని నేడు వివరంగా చెప్పండి, మహర్షులారా, నేను అడుగుతున్నాను.’’ రఘునందనుడైన రాముడు ఇలా ప్రశ్నించగా, తపస్సులో ప్రకాశించే కుంభయోని మహర్షి ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: ‘‘ఓ రామా! ఇప్పుడు నేను అతని కార్యాలు, మహోత్కటమైన తేజస్సు, బలాన్ని వివరంగా చెబుతాను. ఇవి ద్వారా అతడు శత్రువులను సంహరించాడు, కానీ ఇవే అతడిని శత్రువులచే జయింపబడనివాడిగా చేశాయి. ‘‘ఇప్పుడు నేను నీకు రావణుని వంశాన్ని, జననాన్ని, అతడికి లభించిన వరాన్ని వివరంగా చెప్పబోతున్నాను, ఓ రాఘవా!