రావణుని రథసారధి, భయంతో, ఉగ్రమైన ఆరావాలతో పరుగెత్తుతున్న రథాన్ని అదుపులోకి తెచ్చి, రాజు నేలపై పడిపోతూ, అతని శక్తి నశించిన దృశ్యాన్ని చూసి, యుద్ధ భూమిని వదిలి వెళ్లిపోయాడు. ఇంతలో, మళ్లీ రావణుడు, మోహంలో మునిగిపోయి, తీవ్రమైన కోపంతో, మరణశక్తి వశమై, కళ్లకింద ఎర్రదెమ్మలు పొంగిపొంగి తన రథసారధిని ఉగ్రంగా ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: "నీవు బలహీనుడివి, శక్తిలేనివి, పురుషత్వం లేనివి, భయపడ్డవాడివి, మనోబలహీనుడివి, ఉత్సాహం లేనివివి. మాయ వదిలిపెట్టినట్టు, ఆయుధాలు నిన్ను వదిలినట్టు, నీవు నా మాటలను పట్టించుకోకుండా నీ ఇష్టానుసారం ప్రవర్తిస్తున్నావు, ఓ మూర్ఖుడా! నా సంకల్పాన్ని పట్టించుకోకుండా, నన్ను లెక్కచేయకుండా, నా శత్రువు ముందే నా రథాన్ని వెనక్కు తిప్పినావు ఎందుకు? నీ వల్ల నేడు, నా ఎన్నో సంవత్సరాలుగా సంపాదించిన కీర్తి, పరాక్రమం, శక్తి, విశ్వాసం అన్నీ నాశనం అయ్యాయి. నా శత్రువు ముందు, యుద్ధానికి తహతహలాడుతూ ఉన్న నన్ను, నీవు భయపడే మనిషిగా మార్చేశావు. నీవు మోహంలో ఇది చేయకపోతే, నా అనుమానం నిజమే— నీవు శత్రువులచే ప్రలోభపోయావు. మంచి కోరుకునే మిత్రుడు ఇలా చేయడు; ఇది శత్రువులకు తగిన పని, నీవు అదే చేశావు. ఒకవేళ నీవు ఎప్పుడైనా నాతో ఉన్నావని గుర్తు ఉంటే, నా శత్రువు ఇంకా ఇక్కడే ఉండగా వెంటనే రథాన్ని తిరిగి ముందుకు నడిపించు!" ఈ విధంగా, అవివేకంతో మాట్లాడిన రావణుని మాటలు విని, జ్ఞానవంతుడైన రథసారధి, మృదువుగా, శ్రేయస్సును కోరుతూ ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: "నాకు భయం లేదు, మోహం లేదు, శత్రువులచే ప్రలోభపడలేదు; నిర్లక్ష్యం లేదు, అనురాగంలో లోపం లేదు, ధర్మాన్ని మరచిపోలేదు. నీ శ్రేయస్సు కోరి, నీ కీర్తిని కాపాడేందుకు, ప్రేమతో నా మనస్సు మృదువై, ఈ కఠినమైన పని చేసాను. మహారాజా, ఈ విషయంలో నన్ను తక్కువగా, నిందించదగినవాడిగా భావించవద్దు; నేను నీ శ్రేయస్సే కోరుతున్నాను. నేను యుద్ధంలో రథాన్ని వెనక్కు తిప్పిన కారణాన్ని చెబుతాను, నదిలో ప్రవాహాన్ని నీటితో తిరగదోసినట్టు. మహాబలుడా! నీవు యుద్ధంలో తీవ్రంగా శ్రమించి అలసిపోయినట్టు కనబడుతున్నావు; కానీ నీ ధైర్యంలో, స్థైర్యంలో తేడా కనిపించదు. నా రథపు గుర్రాలు, ఈ రథాన్ని మోయడంలో అలసిపోయాయి; అవి బలహీనమై, నిరుత్సాహంగా, వేడిమితో అలమటిస్తున్న పశువుల్లా ఉన్నాయి. మనకు అనేక అపశకునాలు కనబడుతున్నాయి; అవన్నీ శుభప్రదంగా లేవు. స్థలం, కాలం, సంకేతాలు, ముఖచ్ఛాయలు, నిరుత్సాహం, ఆనందం, అలసట, రథసారధి బలహీనత, వీటిని గమనించాలి. నేల ఎత్తుదిగులు, మైదానాలు, గుట్టలు, యుద్ధ సమయంలో శత్రువుల ఉద్దేశ్యాలను తెలుసుకోవాలి. ముందుకు పోవడం, వెనక్కు తగ్గడం, స్థానం మార్చడం, వ్యూహాన్ని అర్థం చేసుకోవడం— ఇవన్నీ రథసారధికి తప్పనిసరి. నీ విశ్రాంతికోసం, గుర్రాల విశ్రాంతికోసం నేను ఈ పని చేసాను; ఇది సముచితమైనదే. నా స్వంత ఇష్టంతో రథాన్ని వెనక్కు తిప్పలేదు; ప్రభూ! నా యజమానిపై ప్రేమతోనే చేసాను. నీవు చెప్పినట్లు నేను చేస్తాను; ఏ విధమైన బాధ్యత లేకుండా, నీ ఆజ్ఞను పాటిస్తాను." రథసారధి మాటలు వినగానే రావణుడు సంతోషించి, అతన్ని ఎన్నో విధాలుగా ప్రశంసించాడు. యుద్ధానికి ఉత్సాహంతో, "రథాన్ని వెంటనే రాఘవుడి వైపుకు నడుపు; రావణుడు శత్రువులను జయించక యుద్ధభూమిని వదిలిపోవడు!" అని చెప్పాడు. అప్పుడు రావణుడు, తన రథసారధికి ఒక అద్భుతమైన చేతి అలంకారాన్ని బహుమానంగా ఇచ్చాడు. రావణుని ఆజ్ఞ విని రథసారధి, గుర్రాలను వేగంగా నడిపాడు. క్షణాల్లోనే రాక్షసరాజు రావణుని మహారథం, యుద్ధభూమిలో రాముని ఎదుట నిలిచింది. అప్పుడు, యుద్ధంలో అలసిపోయి, ఆలోచనలో నిలబడి ఉన్న రావణుడు తన ముందే సిద్ధంగా ఉన్నాడని రాముడు చూశాడు. ఆ సమయంలో, దేవతలు అందరూ యుద్ధాన్ని వీక్షించేందుకు వచ్చారు. అప్పుడు, పూజ్యుడు అయిన అగస్త్య మహర్షి రాముని దగ్గరకు వచ్చి ఇలా పలికాడు: "రామా, రామా, మహాబాహువా! ఈ ప్రాచీన రహస్యాన్ని వినుము; దీని ద్వారా నీవు యుద్ధంలో శత్రువులను జయిస్తావు. ఇది ఆదిత్య హృదయం— పావనమైనది, శత్రువులను నాశనం చేసేది, విజయాన్ని ప్రసాదించేది; దీనిని ఎప్పుడూ జపించు, ఇది అక్షయమైనది, అత్యంత మంగళకరమైనది. ఇది మంగళకరమైన వాటిలో అత్యంత మంగళకరమైనది, పాపాలను నాశనం చేసేది, దుఃఖాన్ని, భయాన్ని తొలగించేది, ఆయుర్దాయాన్ని పెంచేది. దేవతలు, అసురులు పూజించే ప్రకాశవంతుడైన ఉదయించే సూర్యుని ఆరాధించు. ఆయన సమస్త దేవతలకు ఆత్మ, తేజోరాశి, కిరణాల మూలాధారము; తన కిరణాలతో లోకాల్ని, దేవతలు, అసురులను రక్షించేవాడు. ఆయన బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు, స్కందుడు, ప్రజాపతి, మహేంద్రుడు, కుబేరుడు, కాలుడు, యముడు, సోముడు, సముద్రాధిపతి. ఆయన పితృదేవతలు, వసువులు, సాధ్యులు, అశ్వినీదేవతలు, మరుత్గణాలు, మనువు, వాయువు, అగ్ని, సమస్త జీవరాశి, ప్రాణశక్తి, ఋతువుల కర్త, ప్రకాశదాయకుడు. ఆయన ఆదిత్యుడు, సవిత, సూర్యుడు, ఆకాశంలో సంచరించేవాడు, పూషణుడు, ప్రకాశవంతుడు, భాను, హేమవర్ణుడు, బంగారానికి మూలము, దినకర్త." ఈ విధంగా, అగస్త్య మహర్షి రామునికి ఆదిత్య హృదయ మహిమాన్ను వివరించాడు.