కుంభకర్ణుడు రాక్షసాధిపతి రావణుడి సమక్షంలో కోపంతో నిలబడి ఉండగా, రావణుడు అతనిని ఉద్దేశించి ఇలా అడిగాడు: ‘‘ఇక్కడ నీకు ఏ భయం కలిగింది? ఎవరు మరణానికి సిద్ధించారని భావిస్తున్నావు?’’ అని ప్రశ్నించాడు. ఆ కోపంతో ఉన్న తన అన్నయ్యను చూస్తూ, ‘‘ఓ మహాబలుడా! నీవు నిద్రలో ఉండగా చాలా కాలం గడిచిపోయింది. నిద్రలో మునిగిపోయి, రాముని వల్ల నాకు కలిగిన భయాన్ని నీవు గ్రహించలేకపోయావు. ఈ దశరథ కుమారుడు రాముడు, మహాత్ముడూ, మహాబలుడూ, సుగ్రీవునితో కలిసి వచ్చాడు. సముద్రాన్ని దాటి, మన వంశ మూలాన్ని నాశనం చేయడానికి వచ్చాడు. లంకలోని అరణ్యాలు, ఉద్యానవనాలు నాశనం అయ్యాయి. వానరులు నిర్మించిన వంతెన ద్వారా సులభంగా ఇక్కడికి వచ్చారు. సముద్రం వానరులతో నిండిపోయింది. యుద్ధంలో ప్రముఖ రాక్షసులు వానరుల చేతిలో మరణించారు. యుద్ధంలో వానరులు నాశనం కావడం నాకు కనబడటం లేదు; వారు ఎప్పుడూ ఓడిపోలేదు కూడా. అందుకే నాకు ఈ భయం కలిగింది. ఓ మహాబలుడా! నిన్ను రక్షణ కోసమే మేము లేపించాము. ఈ శత్రువులను నీవే నాశనం చేయాలి. నా సంపద అంతా ఖర్చయిపోయింది. ఇప్పుడు పిల్లలు, వృద్ధులు తప్ప ఇంకెవరూ లేనిది అయిన లంకను నీవు రక్షించాలి. నీ అన్నయ్య కోసం, ఓ మహాబాహువా! ఈ అత్యంత కఠినమైన కార్యాన్ని నీవు చేయాలి. ఇంతవరకు నేను నా సోదరులతో ఇలాంటి మాటలు ఎప్పుడూ మాట్లాడలేదు, ఓ శత్రువులను జయించే వాడా! నీవు, నేను – మన మధ్య పరస్పర ప్రేమ ఉంది. దేవతలతో, అసురులతో యుద్ధాల్లో నీవు ఎన్నోసార్లు విజయం సాధించావు. నీవే దేవతలను తిప్పికొట్టావు, అసురులను యుద్ధంలో జయించావు. అందువల్ల నీ శక్తి, భయంకరమైన పరాక్రమాన్ని చూపించు; నీకు సమానమైన శక్తి కలిగినవాడు ఎవరూ లేరు. యుద్ధంలో ప్రియమైన నీ బంధువులకు ఆనందాన్ని కలిగించే విధంగా, శత్రు సేనను నీవు నీ తేజంతో నాశనం చేయు. autumn ఋతువులో గాలి మేఘాలను ఎలా చెదరగొడుతుందో అలా దుష్ట శత్రువులను చెదరగొట్టు’’ అని వేడుకున్నాడు రావణుడు. రావణుడి వేదనను విని, కుంభకర్ణుడు నవ్వుతూ ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: ‘‘ముందుగా మనం ఆలోచనలలో గమనించిన తప్పు – రాజ్యం శ్రేయస్సును కోరని వారి వల్ల వచ్చినదే ఇప్పుడు నీకు ఎదురైంది. పాపకార్యానికి ఫలితంగా నీవు త్వరగా నరకానికి పడిపోయినవాడివి. ఓ మహారాజా! ఈ కార్యాన్ని ప్రారంభించేటప్పుడు సరైన ఆలోచన లేకుండా, కేవలం బలంపై గర్వంతోనే నీవు ముందుకు సాగిపోయావు. ఎవడు ముందుగా చేయవలసినదాన్ని తర్వాత చేస్తాడో, తర్వాత చేయవలసినదాన్ని ముందుగా చేస్తాడో, అతడు ధర్మాధర్మాలను గ్రహించడు. సరి కాలంలో, సరి చోట, సరి క్రమంలో చేయని కార్యాలు ఫలించవు; యాగాన్ని శ్రద్ధ లేకుండా చేయడంలా అవుతాయి. మంత్రులతో సలహా చేసి, మూడు విధాలైన కార్యాలలో ఐదు విధానాలను అనుసరించే రాజు మాత్రమే సరిగ్గా నడుస్తాడు. సంప్రదాయప్రకారం రాజు ఒప్పందం చేయాలనుకుంటే, తన మంత్రుల బుద్ధితో, స్నేహితులతో ఆలోచించి గ్రహించాలి. సరిగ్గా సమయంలో ధర్మం, అర్థం, కామం – లేదా వీటిలో ఏ రెండు, మూడు కలిపి అనుసరించాలి. వీటిలో ఏది ఉత్తమమో విని, రాజు లేదా అతని మంత్రి అర్థం చేసుకోకపోతే, వారి విద్య వ్యర్థమే. సమ్దానం, దానం, భేదం, సమయానుకూలమైన వీరత్వం, మైత్రీ – వీటిలో ధర్మాధర్మాలను గ్రహించాలి. బుద్ధిమంతులైన మంత్రులతో సలహా చేసి, ధర్మార్థకామాలను సరిగ్గా అనుసరిస్తే, లోకంలో అపాయం కలుగదు. రాజు తన ప్రయోజనాన్ని బట్టి, ధనసారాన్ని తెలిసిన మంత్రులతో కలిసి కార్యాచరణ చేయాలి. జ్ఞానశాస్త్రాన్ని తెలియని, మృగబుద్ధి కలిగినవారు మంత్రివర్గంలో ప్రవేశించినప్పుడు ధైర్యంతో మాట్లాడాలని కోరుకుంటారు. ధనశాస్త్రాన్ని తెలియని, జ్ఞానశాస్త్రాన్ని తెలిసి నిబంధనలు పాటించని వారి మాటలు కార్యాచరణలో పరిగణించకూడదు. మేలని ముసుగులో హానికరమైన మాటలు చెప్పేవారిని మంత్రివర్గంలోకి అనుమతించకూడదు; వారు కార్యాలను భ్రష్టు పట్టిస్తారు. శత్రువులతో కలిసి, రాజును నాశనం చేసే మంత్రులను జ్ఞానులు గుర్తించగలరు. మిత్రుల్లా కనిపిస్తూ, నిజంగా మిత్రులు కానివారిని వారి ప్రవర్తన ద్వారా రాజు తెలుసుకోవాలి. చంచలుడు తొందరపడి కార్యాన్ని ప్రారంభిస్తే, ఇతరులకు అవకాశం కలుగుతుంది; బకా పక్షి లేకపోతే పక్షులు ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోతారని చెప్పినట్లు. శత్రువును పట్టించుకోని వాడు తప్పక అపాయాన్ని ఎదుర్కొని తన స్థానాన్ని కోల్పోతాడు. ఇక్కడ ముందు నీవు, నా ప్రియుడు, నా చెలికాడు చెప్పినది మాత్రమే మనకు శ్రేయస్కరం. కావున నీవు అనుకున్నట్లు చేయు’’ అని చెప్పాడు కుంభకర్ణుడు. కుంభకర్ణుని మాటలు విని రావణుడు భ్రుకుటి పెడుతూ, కోపంగా ఇలా అన్నాడు: ‘‘గురువులా గౌరవం పొందిన నీవు ఎందుకు నన్ను బోధిస్తున్నావు? ఇంత విస్తారంగా ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు? సరైనదాన్ని చేయు. గతంలో అంగీకరించని విషయాన్ని ఇప్పుడు మళ్లీ చెప్పడం వ్యర్థం; మనస్సు మాయలో, బలపైన ఆధారపడి, గందరగోళంలో చెప్పిన మాటలు పనికివచ్చవు. ఇప్పుడు ఏది సమయానుకూలమో దానిని మాత్రమే ఆలోచించాలి; గతాన్ని పశ్చాత్తాపపడకూడదు, ఎందుకంటే అది తిరిగి రాదు. నీ పరాక్రమంతో నా తప్పును తొలగించు; నీవు నన్ను నిజంగా ప్రేమిస్తే, నీ శౌర్యాన్ని చూపించు’’ అని అన్నాడు రావణుడు.