ఓ రాజా! ఆ కోపంతో వణికిపోతూ, పక్కచూపులతో చూస్తున్న వానర వీరుని చూడు. అతడు తన తోకను ఉల్లాసంగా ఊపుతూ, గొంతు నిండా ఘర్షణతో గర్జిస్తున్నాడు. అతడు మహాబలశాలి, శాల్వేయ పర్వతంపై ఎప్పుడూ నిర్భయంగా, వేగంగా నివసించే శరభుడనే వానర సేనాధిపతి. అతడి ఆధీనంలో విహార అనే నాయకులు ఉన్నారు—వారి సంఖ్య నలభై లక్షలు. వీరందరూ అతని శక్తికి లోబడి ఉంటారు. వానర సైన్యంలో, ఆకాశాన్ని కమ్మిన మేఘంలా నిలబడి, వీరుల మధ్య ఇంద్రుడిలా వెలిగే వాడు కూడా ఉన్నాడు. అతడి గొంతు ధ్వని మృదంగాల మోగింపు, యుద్ధానికి తహతహలాడే సింహాధిపతుల గర్జనలా వినిపిస్తుంది. అతడు పరియాత్ర అనే మహాపర్వత మధ్యలో నివసిస్తాడు. యుద్ధంలో ఎప్పుడూ జయశీలుడై ఉండే అతడు పానస అనే సేనాధిపతి. అతని చుట్టూ యాభై వేల మంది సేనాధిపతులు ఉన్నారు. వీరందరూ విభాగాలుగా ఏర్పడిన సేనలను నడిపిస్తారు. సముద్రతీరంలో నిలిచిన భయంకరమైన, ఉప్పొంగే వానర సైన్యానికి అతడు అందాన్ని చేకూర్చాడు—ఇంకొక సముద్రంలా కనిపించే సేన. ఆ వానరుడు బల్లి రూపాన్ని పోలి ఉన్నాడు, అతడు వినత అనే సేనాధిపతి, ఉత్తమ నదైన వేనా జలాలను త్రాగుతూ సంచరిస్తాడు. అతనికి అరువై లక్షల వానర సైన్యం ఉంది; క్రమంగా, క్రోధన అనే వానరుడు నిన్ను యుద్ధానికి పిలుస్తున్నాడు. వీరందరూ పరాక్రమవంతులు, శక్తివంతులు, విభాగాలుగా ఏర్పడిన సేనలతో ఉన్నారు. ఈ వానరుని శరీరం గెరటు రంగులో మెరిసిపోతుంది. తన బలంపై గర్వంతో, ఇతర వానరులను ఎప్పుడూ తక్కువగా చూసే గవ్య అనే ప్రకాశవంతుడూ కోపంతో నీవైపు దూసుకొస్తున్నాడు. అతని చుట్టూ డెబ్బై లక్షల మంది వానరులు ఉన్నారు. అతడు తన సేనతో లంకను నాశనం చేయాలని ఆశిస్తున్నాడు. వీరందరూ అపరాజేయులైన వీరులు, వారి సంఖ్య తెలియదు, వీరంతా సేనాధిపతులు, తమ తమ విభాగాలను నడిపేవారు. ఇప్పుడు, రాజా, ఇరవైయేడవ అధ్యాయాన్ని విను. రాఘవుని కోసం ప్రాణాలను లెక్క చేయని, ముందుకు వచ్చిన ఆ సేనాధిపతులను వివరించబోతున్నాను. అతని చుట్టూ అనేక బలవంతులు, సుదీర్ఘ తోకలతో, ప్రియమైన వారు చేరారు—వారు రాగి, పసుపు, తెలుపు, కలబోసిన రంగుల్లో, క్రూరమైన కార్యాల్లో నిపుణులు. వారు సమూహంగా చేరినప్పుడు సూర్యకిరణాల్లా మెరిసిపోతారు; భూమి మీద సంచరిస్తూ, హర అనే పేరుతో పిలవబడే వానరుడు. వందల, వేల వానరులు అతని వెనక, వేగంగా చెట్లు ఎత్తుకుంటూ, లంకపైకి ఎక్కాలని ఉత్సాహంగా ఉన్నారు. ఇవే వానరరాజు సహాయకులు, నీవు చూస్తున్న వారు, మేఘాల్లా నిలబడి ఉన్న సేనాధిపతులు. వారు కాజలంలా నలుపు రంగులో, యుద్ధంలో స్థిరంగా ఉంటారు; వారి సంఖ్య అపారంగా, వర్ణనకు అందని వారు, సముద్ర తీరాన్ని దాటి ఉన్నవారిలా. ఎక్కడ ఉన్నా, పర్వతాల్లోనైనా, దేశాల్లోనైనా, నదుల్లోనైనా, వీరంతా భయంకరమైన ఎద్దుల్లా నీపైకి దూసుకొస్తున్నారు, ఓ రాజా. వారి మధ్య భీమాక్ష అనే భయానక రూపధారి వానరు ఉన్నాడు; అతని చుట్టూ మేఘాల్లా సేనలు ఉన్నాయి. అతడు ఉత్తమమైన పర్వతంపై నివసిస్తూ, నర్మదా నదిని త్రాగుతాడు. అతడు ధూమ్ర అనే పేరుతో, సేనాధిపతుల్లో ముఖ్యుడు, ఎద్దులకే అధిపతి. అతని తమ్ముడు కూడా పర్వతం లాంటి రూపంతో, ధైర్యంలో అతని కన్నా మెరుగైనవాడు. ఆయనే జాంబవాన్, గొప్ప సేనాధిపతుల్లో అధిపతి. అతడు శాంత స్వభావం కలవాడు, పెద్దవారిని గౌరవించేవాడు, కానీ యుద్ధంలో మాత్రం కరుణ లేని వాడు. అతడు బుద్ధిమంతుడైన ఇంద్రునికి సహాయం చేశాడు; దేవాసుర సంగ్రామంలో యుద్ధం చేసి, అనేక వరాలు పొందాడు. వారు పర్వత శిఖరాలను ఎక్కి, భారీ రాళ్లను మేఘాల్లా విసురుతారు; మరణాన్ని భయపడరు. అతని సేనలో అనేకులు, శక్తిశాలి, రాక్షసులు, పిశాచుల్లా ఉన్నారు. ఆ సేనాధిపతిని వానరులు ముందుకు దూసుకెళ్తూ చూస్తుంటారు. ఓ రాజా, ఈ వానరాధిపతి ధంభ అనే పేరు కలవాడు, బలవంతుడు. అతడు సహస్రనేత్రుడైన ఇంద్రునిని ఆరాధిస్తాడు, సేనాధిపతుల్లో ఒకడు. అతడు కదులుతున్నప్పుడు ఒక యోజన దూరంలో ఉన్న పర్వతాన్ని దాటి, తన శరీరంతో యోజన ఎత్తుకు దూకగలడు. చతుష్పదులలో అతని కన్నా గొప్ప రూపం మరొకటి లేదు; అతడు వానరులకు పితామహుడుగా ప్రసిద్ధి చెందిన సమ్నదనుడు. అతడే ఎప్పుడో బుద్ధిమంతుడైన ఇంద్రునితో యుద్ధం చేశాడు, గెలవకపోయినా, ఓడిపోలేదు; అతడు సేనాధిపతుల్లో ప్రముఖుడు. అతని పరాక్రమం ఇంద్రుని సమానమే; అతడు గంధర్వకన్యకు జన్మించిన వాడు. ఆ దేవాసుర సంగ్రామంలో, స్వర్గవాసులకు సహాయంగా, వైశ్రవణుడు జంబూ వృక్షాన్ని ఆరాధించే చోట— అక్కడ ఈ మహోన్నతుడు, వానరాధిపతుల్లో శ్రేష్ఠుడు, కిన్నరులతో సేవలు పొందుతూ, ఎల్లప్పుడూ క్రీడలో ఆనందిస్తాడు; అతడే నీ ప్రభువు సోదరుడు, రాక్షస రాజా! అక్కడ ఈ కీర్తిశాలి, బలశాలి, వానరాధిపతుల్లో శ్రేష్ఠుడు, యుద్ధంలో ఎప్పుడూ గర్వించే క్రథనుడు ఆనందిస్తాడు. వెయ్యి కోట్ల వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, అతడు సిద్ధంగా నిలబడి ఉన్నాడు; తన సేనతో ఒంటరిగా లంకను నాశనం చేయాలని ఆశిస్తున్నాడు. అతడు గంగా తీరంలో సంచరిస్తూ, ఏనుగుల నాయకులను భయపెడుతూ, పురాతన శత్రుత్వాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ ముందుకు సాగుతున్నాడు. ఇలా వీరందరూ, పరాక్రమవంతులు, అపార సైన్యాలతో, రాఘవుని విజయానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు.