రాత్రి సంచారుల అధిపతి రావణుడు, క్రోధంతో నిండిన తన మనసును బయటపెట్టాడు. ‘‘నా శత్రువులను నేను నాశనం చేస్తాను, రాత్రి సంచారుడా! అవి ఇంద్రుడైనా, వివస్వతుడైనా, అగ్నీదేవుడైనా, వాయుదేవుడైనా, కుబేరుడైనా, వరుణుడైనా ఎదురుగా వస్తే వారిని ఎదుర్కొని యుద్ధం చేస్తాను,’’ అని ధైర్యంగా ప్రకటించాడు. ‘‘పర్వతంలాంటి శరీరాన్ని కలిగి, గొప్ప ఇనుప గదను ధరించి, గర్జిస్తూ, పదునైన దంతాలతో ఉన్నవాడిని ఇంద్రుడే అయినా భయపడతాడు,’’ అని తన శక్తిని వివరించాడు. ‘‘రాముడు మరోసారి నన్ను బాణంతో దాడి చేస్తాడు. అప్పుడు నేను అతని రక్తాన్ని త్రాగుతాను, నా ఇష్టానికి. అందుకే నువ్వు ధైర్యంగా ఉండు,’’ అని రావణుడు హామీ ఇచ్చాడు. ‘‘దశరథుని కుమారుడిని చంపి, నీకు ఆనందాన్ని కలిగించే విజయాన్ని సాధించేందుకు ప్రయత్నిస్తాను. రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరినీ నశనం చేసి, వానర సేనాధిపతులను తినివేస్తాను,’’ అని తన ఉద్దేశాన్ని వెల్లడించాడు. ‘‘నువ్వు నీ ఇష్టానుసారం ఆనందించు, ఉత్తమ మద్యం త్రాగు, లేనిదే పనులను చేయు. నేను రాముడిని యమలోకానికి పంపిన తర్వాత, సీతా నీ అధీనంలో చాలా కాలం ఉంటుంది,’’ అని రావణుడు తన భవిష్యత్తు ఆశయాన్ని చెప్పాడు. ఇంతలో యుద్ధకాండలో వాల్మీకి రామాయణంలోని పదమూడవ సర్గ ముగిసింది. రావణుడు కోపంతో ఉన్నాడని గ్రహించిన మహాపర్ష్వ, తలకట్టిన చేతులతో, కొంతసేపు ఆలోచించి, మాట్లాడాడు. ‘‘మృగములు, జంతువులు నివసించే అరణ్యంలో తేనె కనిపిస్తే త్రాగని వాడు మూర్ఖుడు,’’ అని ఉదాహరణ ఇచ్చాడు. ‘‘నీ శత్రువులను జయించి, వారి తలపై పాదాన్ని పెట్టి, వేదిక సీతతో ఆనందించు. నువ్వే శత్రువులను జయించే అధిపతి. బలంగా వ్యవహరించు, కోడి పిట్టల మధ్య కోడి లాగా. సీతను పునఃపునః స్వాధీనం చేసుకో, ఆనందించు,’’ అని ప్రోత్సహించాడు. ‘‘నీ కోరిక తీరిన తర్వాత, నీకు భయం ఏముంటుంది? ఏదైనా వస్తే, సమయానుకూలమైనదైనా, సమయానుపయోగమైనదైనా, నువ్వు దాన్ని ఎదుర్కొనగలవు,’’ అని మహాపర్ష్వ ధైర్యం చెప్పాడు. ‘‘కుంభకర్ణుడు, నేను, మరియు బలమైన ఇంద్రజిత్ కూడా, వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన ఇంద్రుడిని ఎదుర్కొనగలము,’’ అని చెప్పాడు. ‘‘బహుమతులు, సంధి, విభేదం—జ్ఞానులు ఉపయోగించే అన్ని మార్గాలను మించిపోయి, ఇప్పుడు శిక్షను ఉపయోగించడమే నాకు ఇష్టంగా ఉంది,’’ అని మహాపర్ష్వ చెప్పాడు. ‘‘ఇక్కడికి వచ్చిన నీ శత్రువులను, ఆయుధ శక్తితో జయిస్తాము—ఇందులో సందేహం లేదు,’’ అని ధైర్యం కలిగించాడు. మహాపర్ష్వ మాటలు వినిన రావణుడు, అతని మాటలను గౌరవించి, ఇలా స్పందించాడు: ‘‘మహాపర్ష్వ, నేను నీకు ఒక రహస్యాన్ని చెప్పాలి, ఇది చాలా కాలం క్రితం జరిగినది. ఒకసారి, పుంజికస్థల అనే అప్సరసు బ్రహ్మ ఇంటికి వెళ్తున్నప్పుడు, ఆకాశంలో అగ్నిజ్వాల లాగా మెరుస్తూ, రెక్కలు ఆడుతూ కనిపించింది. నేను ఆమెను బలవంతంగా ఆక్రమించాను, ఆమె వస్త్రాలను తీసివేశాను. తర్వాత, ఆమె తడిసిన కమలంలా బ్రహ్మలోకానికి చేరుకుంది.’’ ‘‘ఈ రోజు నుండి, మరొక మహిళను బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకుంటే, నీ తల నూరు ముక్కలు అవుతుంది—ఇందులో సందేహం లేదు,’’ అని రావణుడు తన అనుభవాన్ని వివరించాడు. ‘‘ఆ శాపం భయంతో, నేను వేదిక సీతను ఎప్పుడూ బలవంతంగా నా మంచంపైకి తీసుకురాలేదు,’’ అని చెప్పాడు. ‘‘నా వేగం సముద్రంలా, నా చలనం గాలిలా. దశరథుని కుమారుడు దీనిని తెలుసుకోడు, నన్ను చేరుకోడు,’’ అని రావణుడు తన శక్తిని చెప్పాడు. ‘‘పర్వత గుహలో నిద్రిస్తున్న సింహాన్ని లేపాలనుకునే వాడు, లేదా కోపంతో కూర్చున్న మరణాన్ని జాగృతం చేయాలనుకునే వాడు ఎవరు?’’ అని ప్రశ్నించాడు. ‘‘రాముడు నా యుద్ధంలో పంపిన బాణాలను చూడడు. అవి రెండు నాలుకలతో ఉన్న విషసర్పాల్లా ఉంటాయి. అందుకే, అతను నన్ను సమీపిస్తాడు,’’ అని చెప్పాడు. ‘‘త్వరలోనే, నా ధనుస్సు నుండి వజ్రంలా బలమైన బాణాలతో, రాముడిని అగ్నిలో కాలిపోతున్న ఏనుగులా నాశనం చేస్తాను,’’ అని శాపించాడు. ‘‘నా గొప్ప శక్తితో చుట్టుముట్టి, ఉదయమైన సూర్యుడు నక్షత్రాల కాంతిని తీసుకునేలా, రాముని శక్తిని నేను హరించేస్తాను,’’ అని చెప్పాడు. ‘‘ఇంద్రుడు, వరుణుడు కూడా నన్ను యుద్ధంలో జయించలేరు. ఈ నగరాన్ని, వైశ్రవణుడు పాలించిన నగరాన్ని, నా భుజబలంతో నేను ముందే జయించాను,’’ అని తన విజయాన్ని గుర్తుచేసుకున్నాడు. ఇంతలో, వాల్మీకి రామాయణ యుద్ధకాండలో పద్నాలుగవ సర్గ ప్రారంభమైంది. రాత్రి సంచారుల అధిపతి రావణుడు, కుంభకర్ణుడి గర్జనలు విని, రాక్షసులలో ముఖ్యుడు అయిన విభీషణుడు, శ్రేయస్సుతో కూడిన, గంభీరమైన మాటలు చెప్పాడు. ‘‘చేతుల బిగువుతో, ఆందోళన విషంతో నిండిన, పదునైన దంతాలతో చిరునవ్వు చూపుతున్న, ఐదు వేల, ఐదు తలలు కలిగిన, అపారమైన పరిమాణంలో ఉన్న, నీ గొప్ప సర్పం సీతను ఎవరు ఆక్రమించారో చెప్పు, రాజా?’’ అని ప్రశ్నించాడు. ‘‘పర్వత శిఖరాల్లా ఉన్న యోధులు, పంజరాలు, దంతాలు కలిగి, లంకపై దాడి చేయడానికి ముందే, మైతిలిని దశరథుని కుమారుడికి అప్పగించు,’’ అని సూచించాడు. ‘‘రాముడు పంపిన బాణాలు, గాలిలా వేగంగా, వజ్రంలా బలంగా, రాక్షసుల తలలను తీసుకునే ముందు, మైతిలిని దశరథుని కుమారుడికి అప్పగించు,’’ అని హెచ్చరించాడు. ‘‘కుంభకర్ణుడు, ఇంద్రజిత్, మహాపర్ష్వ, మహోదర, నికుంభ, కుంభ, అతికాయ—ఇవ్వాళ వారందరూ రఘువంశీయుడైన రాముని యుద్ధంలో ఎదుర్కొనలేరు, రాజా,’’ అని స్పష్టంగా చెప్పాడు. ‘‘నువ్వు బ్రతికినా, రాముని నుండి తప్పించుకోలేవు; సవిత్రుడు, మరుత్లు రక్షించినా, ఇంద్రుడి వద్ద, మరణం వద్ద, ఆకాశంలో, పాతాళంలో ఆశ్రయించినా, తప్పించుకోలేవు,’’ అని విభీషణుడు హెచ్చరించాడు. విభీషణుని మాటలు విన్న ప్రహస్త, ‘‘మేము దేవతలవల్ల, దానవులవల్ల, ఎప్పుడూ భయపడలేదు,’’ అని ధైర్యంగా చెప్పాడు. ‘‘యక్షులు, గంధర్వులు, మహాసర్పాలు, గరుడుడు, సర్పాలు—ఇవ్వాళ వీరందరి యుద్ధంలో మాకు భయం లేదు. మరి, మానవులలో ఉత్తముడైన రాముని యుద్ధంలో మేము ఎందుకు భయపడాలి?’’ అని ప్రశ్నించాడు. ప్రహస్తుని మాటలు వినిన విభీషణుడు, రాజుని శ్రేయస్సు కోరుతూ, ధర్మం, లాభం, కామాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని, గంభీరమైన మాటలు చెప్పాడు. ‘‘ప్రహస్తా, రాజా, మహోదరా, నువ్వు, కుంభకర్ణా—రాముని గురించి మీరు చెప్పింది సాధ్యం కాదు. ధర్మానికి విరుద్ధంగా మనసును పెట్టినవాడు, స్వర్గం నుండి పడిపోతాడు,’’ అని వివరించాడు. ‘‘రాముని మీరు, నేను, ప్రహస్త, లేదా రాక్షసులందరూ చంపడం ఎలా సాధ్యం? ఒకడు సముద్రాన్ని ఈదుతూ దాటి పోవడం ఎంత కష్టమో, ఇదీ అంతే,’’ అని చెప్పాడు. ‘‘ఈ రాజుని ఎదుట దేవతలే నిలబడతారు; అతడు ఇక్ష్వాకు వంశంలో పుట్టిన, ధర్మాన్ని పాటించే, యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలిగినవాడు. ఇతనికి ఎదురు తిరిగే వారు మూర్ఖులు,’’ అని విభీషణుడు హెచ్చరించాడు. ‘‘నీ పదునైన బాణాలు, గిడ్డంగి రెక్కలు కలిగి, రఘువంశీయుడైన రామునిపై వదిలితే అంత భయంకరంగా ఉండవు. ప్రహస్తా, అవి శరీరాన్ని చీల్చి లోపలికి ప్రవేశిస్తాయి. అయినా నువ్వు ఇలా పొగడ్తలు చెబుతున్నావు,’’ అని విభీషణుడు చివరకు చెప్పాడు. ఈ విధంగా, రాక్షసుల సభలో రాముని శక్తి, ధర్మం, రాక్షసుల భయాలు, ధైర్యాలు, విభీషణుని శ్రేయస్సు సూచనలు, రావణుని గత అనుభవాలు, మహాపర్ష్వ ప్రోత్సాహం—all కలిసి, యుద్ధానికి ముందు లంకలో జరిగిన సంభాషణలు ఒక గంభీరమైన, ఉత్కంఠభరితమైన, ధర్మాన్ని మదించిన కథగా నిలిచాయి.