రాక్షసుల ధనుర్ధారులు హనుమంతుడి మీద బాణవర్షం కురిపించగా, ఆ బాణాల వర్షంలో ఆయన రూపం పూర్తిగా మరుగునపడింది. అది చూస్తుంటే, వర్షమేఘాల మధ్యలో కొండరాజు దాగిపోతున్నట్టు కనిపించింది. అయితే ఆ మహాబలశాలి వానరుడు, తన అపార వేగంతో ఆ బాణాలను, రథాల పరుగులను తప్పించుకుంటూ, ఆకాశంలో స్వేచ్ఛగా సంచరించాడు. ఆ ధనుర్ధారుల మధ్య ఆకాశంలో ఆడుతూ, హనుమంతుడు మేఘాల మధ్య వెలిగే వాయుదేవుడిలా ప్రకాశించాడు. ఆయన భయంకరంగా గర్జిస్తూ, ఆ రాక్షస సేనను భయపెట్టాడు; తన పరాక్రమాన్ని, వేగాన్ని స్పష్టంగా ప్రదర్శించాడు. శత్రువులకు బాధకరుడైన హనుమంతుడు, కొందరిని తన తాడుతో, మరికొందరిని పాదాలతో, ఇంకొందరిని ముష్టులతో, ఇంకొందరిని గోరింతలతో తుడిచిపెట్టాడు. కొందరిని తన ఛాతీతో, మరికొందరిని తన తొడలతో నలిపేశాడు. ఆయన చేసిన గర్జన శబ్దానికి కొందరు అక్కడికక్కడే భూమిపై పడిపోయారు. మిగిలిన వారు భయంతో భూమికి డబ్బాగా పడి, ఆ సర్వసైన్యం దిక్కుతెన్నులా పారిపోయింది. ఆ సమయంలో ఏనుగులు భయంకరమైన స్వరంతో అరవగా, గుర్రాలు భూమిపై పడిపోవడం, రథాల పరేడ్, ధ్వజాలు, కవచాలు బద్దలవడం చూశారు. రక్తం మార్గాల్లో ప్రవహిస్తూ, భయంకరమైన శబ్దాలు లంకను కుదిపేశాయి. అంతటి మహాబలశాలి హనుమంతుడు, ఆ రాక్షసులను సంహరించి, మిగిలిన వారితో యుద్ధానికి తహతహలాడుతూ, మళ్లీ ఆ ద్వారానికి సమీపించాడు. ఇక్కడే సుందరకాండలో నలభై ఐదవ సర్గ ముగిసింది. ఇప్పుడు సుందరకాండలో నలభై ఆరవ సర్గ ప్రారంభమవుతుంది. ఆ మహాత్ముడైన వానరుడు తన చేతులారా మంత్రి కుమారులను సంహరించాడని విని, రావణుడు తన భావాలను దాచుకుని, ఒక అద్భుతమైన యుక్తిని ఆలోచించాడు. వెంటనే విరూపాక్ష, యూపాక్ష, దుర్ధర, ప్రఘాస, భాసకర్ణ అనే ఐదుగురు సేనాధిపతులను పిలిపించాడు. అప్పుడు దశముఖుడైన రావణుడు, యుద్ధంలో ధైర్యవంతులు, యుక్తిపరులు, వాయువులా వేగవంతులు అయిన వారిని చూచి, ‘‘మీరు సర్వసైన్యంతో కలిసి ఆ వానరుణ్ణి పట్టుకోండి’’ అని ఆదేశించాడు. ‘‘ఆ అరణ్యవాసిని ఎదుర్కొన్నప్పుడు, స్థలకాలాలను బట్టి ఏ చర్య అవసరమో అదే చేయండి. అతని కార్యాలను బట్టి చూస్తే, ఈ వానరుడు సామాన్యుడు కాదని నాకు అనిపించదు; అతనిలో అపారమైన శక్తి ఉంది. వానరుడు అన్నా నా మనస్సు నిశ్చింతగా లేదు; ఇతడు ఎలా ఉందో అలా చూడడం కూడా నాకు నమ్మకం కలిగించదు. బహుశా, ఇంద్రుడు తపోబలంతో మన నాశనం కోసం ఇతడిని సృష్టించి ఉండవచ్చు, లేదా ఇతడు నాగ, యక్ష, గంధర్వ, దేవ, అసుర, మహర్షులలో ఎవరో ఒకరై ఉండవచ్చు. మీరు, నేను కలిసి సంహరించిన వారు మనపై మోసం చేయడానికి ఎవరో ఒకరు ఇతడిని పంపించివుండాలి. కనుక, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా, మీరు అతడిని బలవంతంగా పట్టుకోండి. మీరు మీ సర్వసైన్యంతో కలిసి ముందుకు వెళ్లండి. గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులతో ఆ వానరుణ్ణి జయించండి; అతని ధైర్యాన్ని, శౌర్యాన్ని తక్కువగా అంచనా వేయవద్దు. నేను ముందు చూసిన వానరులు — వాలి, సుగ్రీవుడు, జాంబవంతుడు — వీరందరూ గొప్పవారు. కానీ నీలుడు, ద్వివిదుడు వంటి వారు కూడా ఇంత భయంకరమైన వేగం, తేజస్సు, పరాక్రమం కలవారు కాదు. వారిలో వివేకం, బలం, ఉత్సాహం, ఆకార వైశిష్ట్యం కూడా లేదు; కానీ ఈ మహాశక్తివంతుడు వానర రూపంలో ఉన్నా అసాధారణుడు. ఇతడిని అదుపు చేయడానికి మీరు గొప్ప ప్రయత్నం చేయాలి. ఇంద్రుడు సహా త్రిలೋಕాలు, దేవతలు, అసురులు, మానవులు కూడినంత బలమైనవారు కూడా మీ ముందు నిలువలేరు; అయినా, విజయం కోసం యుద్ధంలో యుక్తితో వ్యవహరించాలి. తనను తానే రక్షించుకోవడం అత్యంత ముఖ్యమని గుర్తించాలి; విజయానికి యుద్ధం అనిశ్చితమైనది. ఆ సర్వవీరులు తమ ప్రభువు ఆజ్ఞను అంగీకరించారు. వారు అద్భుత వేగంతో లేచి, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, రథాలు, మత్తయిన ఏనుగులు, వేగవంతమైన గుర్రాలతో ముందుకు సాగారు. వివిధ ఆయుధాలతో, సర్వసైన్యంతో కూడి, ఆ మహాబలశాలి వానరుణ్ణి చూశారు. ఆ వానరుడు ఉదయస్తమయమయ్యే సూర్యుడిలా తేజోమయంగా, తన తేజస్సు చుట్టూ ప్రకాశవలయం ఏర్పడినట్టు, ద్వారంపై నిలబడి, అపారమైన ఉత్సాహంతో, మహాబలంతో నిలుచున్నాడు. అతడు మహాబుద్ధి, అపార ఉత్సాహం, విస్తృతమైన శరీరం, మహాబాహువులతో అక్కడ ఉన్నాడు. అతడిని చూసిన ఆ రాక్షసులు చుట్టూ అన్ని దిశలలో నిలబడి, వివిధ భయంకరమైన ఆయుధాలతో అన్ని వైపుల నుండి దాడి చేశారు. అప్పుడు దుర్ధరుడు, పద్మదళాకారమైన, పసుపు తుంపరల వంటి అయిదు ఉక్కు బాణాలను హనుమంతుడి తలపై విసిరాడు. ఆ అయిదు బాణాలు తలపై తాకగా, వానరుడు భయంకరంగా గర్జిస్తూ, ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు; ఆ దిశలన్నీ ఆయన గర్జనతో మార్మోగిపోయాయి. దుర్ధరుడు తన రథంతో, విల్లు సిద్ధంగా ఉంచుకుని, మనోహరంగా బాణవర్షాన్ని కురిపిస్తూ, ఆ మహాబలుని వైపు పరిగెత్తాడు. హనుమంతుడు ఆ ధనుర్ధారిని ఆకాశంలో తిప్పికొట్టాడు; అది చూసితే, వర్షాకాలం ముగిసిన తర్వాత గాలి మేఘాన్ని తురిపించడంలా అనిపించింది. దుర్ధరుడి దాడికి హనుమంతుడు మరింత భయంకరంగా గర్జించి, తన పరాక్రమాన్ని మరింత పెంచుకున్నాడు. అప్పుడతడు దూరం నుంచి ఒక్కసారిగా ఎగిరి, ఉరుము మేఘపు ముద్దలా వేగంగా దుర్ధరుని రథంపై పడిపోయాడు. అతని ఎనిమిది గుర్రాలు నలిపి, రథపు అక్షం, దండం విరిగిపోయాయి. దుర్ధరుడు రథాన్ని వదిలి, ప్రాణం విడిచినవాడిలా భూమిపై పడిపోయాడు.