రాక్షసుల రథాలు ఘోరంగా మోగుతూ, వారు అమాంతం వానకాలంలో మేఘాల్లా ఆకాశంలో సంచరిస్తూ, బాణాల వర్షాన్ని వదులుతుండగా, ఆ బాణాల వర్షంలో హనుమంతుని రూపం పూర్తిగా కప్పబడింది. ఆ సమయంలో, అతను ఒక పర్వతాధిపతిలా వానమేఘాల మధ్య దాగిపోవడం పోలి కనిపించాడు. అయితే, ఆ వానర వీరుడు హనుమంతుడు, తన వేగాన్ని ప్రదర్శిస్తూ, ఆ రాక్షస యోధుల బాణాలు, వారి రథాల వేగాన్ని తప్పించుకుంటూ, ఆకాశంలో స్వేచ్ఛగా సంచరించాడు. ఆ ధనుర్ధారుల మధ్య ఆకాశంలో ఆడుకుంటూ, వాయుదేవుడి కుమారుడైన హనుమంతుడు, మేఘాల మధ్య ప్రకాశించే వాయుపతిలా, తన తేజస్సుతో మెరిసిపోయాడు. తన భయంకరమైన గర్జనతో ఆ మహాసేనను భయభ్రాంతులకు గురిచేస్తూ, హనుమంతుడు తన పరాక్రమాన్ని రాక్షసుల మధ్య ప్రదర్శించాడు. శత్రువులకు శాపంగా మారిన వానరుడు, కొందరిని తన తాడుతో, మరికొందరిని కాళ్లతో, ఇంకొందరిని ముష్టులతో కొట్టాడు. మరికొందరిని తన గోరులతో చీల్చాడు. మరికొందరిని తన ఛాతీతో, మరికొందరిని తన తొడలతో నలిపాడు. కేవలం అతని గర్జన శబ్దానికే కొందరు అక్కడికక్కడే నేలపై పడిపోయారు. ఇలా మిగిలినవారు కూడా నేలపై పడిపోవడం చూసి, ఆ రాక్షస సేన భయంతో అన్ని దిశలకూ పారిపోయింది. ఏనుగులు భయంకరమైన గొంతులతో అరవడం మొదలుపెట్టాయి; గుర్రాలు నేలపై కూలిపోయాయి; రథాల జండాలు, ధ్వజాలు, కవర్లు విరిగిపడి నేల నిండా చెల్లాచెదురుగా పడ్డాయి. రక్తం ప్రవహిస్తూ, మార్గమంతా కనబడింది; వివిధ భయంకరమైన శబ్దాలు వినిపించాయి; లంకా ఘోరంగా అరవడం మొదలుపెట్టింది. ఆ మహాపరాక్రమశాలి వానరుడు, బలవంతమైన రాక్షసులను సంహరించి, మిగిలిన రాక్షసులతో యుద్ధానికి ఉత్సాహంతో, మళ్ళీ అదే ద్వారానికి సమీపించాడు. ఇక్కడ సుందరకాండలో నలభై ఐదవ సర్గ ముగిసింది. ఇప్పుడు, సుందరకాండలో నలభై ఆరవ సర్గను వినండి. తన మంత్రుల కుమారులు హనుమంతుని చేతిలో సంహరించబడ్డారని తెలిసిన రావణుడు, తన మనస్సులోని ఆలోచనలను దాచుకుని, ఒక గొప్ప వ్యూహాన్ని ఆలోచించాడు. వెంటనే విరూపాక్ష, యూపాక్ష, రాక్షసుడైన దుర్ధర, ప్రఘాస, భాసకర్ణ అనే ఐదుగురు సేనాధిపతులను పిలిపించాడు. దశముఖుడైన రావణుడు, యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలిగిన వీరులకు, హనుమంతుడిని పట్టుకోవాలని ఆదేశించాడు. ‘‘మీరు మీ గొప్ప సేనతో, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులతో కలిసి, ఆ వానరుణ్ణి అదుపులోకి తీసుకోండి. ఆ అరణ్యవాసిని ఎదుర్కొన్నప్పుడు, ఏది చేయాలో, ఆ స్థలం, కాలానికి తగ్గట్టు ఆ చర్యను చేపట్టండి. ఆ వానరుడు చేసిన కార్యాలను చూసినప్పుడు, అతను సామాన్యుడు కాదని నాకు అనిపించడం లేదు. అతను వానరుడని తెలిసినా, నా మనస్సు నిశ్చింత చెందడం లేదు; ఇతడిని ఇతడిగానే అనిపించడం లేదు. బహుశా, ఇంద్రుడు మన నాశనార్థం తపస్సు ద్వారా ఇతడిని సృష్టించి ఉండవచ్చు, లేదా ఇతడు నాగ, యక్ష, గంధర్వ, దేవ, అసుర, మహర్షులలో ఎవరో ఒకరై ఉండవచ్చు. మీరు, నేను కలిసి యుద్ధంలో సంహరించిన వారు, మనపై మాయ చేయడానికి ఇతడిని పంపి ఉండవచ్చు. అందువల్ల, సందేహించకుండా, బలవంతంగా ఇతడిని పట్టుకోండి. మీరు మీ గొప్ప సేనతో ముందుకు సాగండి. గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులతో ఆ వానరుణ్ణి అదుపులోకి తేవాలి. ఇతడు ధైర్యవంతుడు, పరాక్రమశాలి అని తక్కువగా భావించకండి. గతంలో నేనూ గొప్ప పరాక్రమవంతులైన వానరులను చూశాను—వాలిని, సుగ్రీవుని, జాంబవంతుని. అయితే, వీరంలో ఎవరూ కూడా ఇతడిలా భయంకరమైన వేగం, ప్రభ, పరాక్రమాన్ని కలిగి లేరు. వీరికి వివేకం, బలం, ఉత్సాహం, ఆకారదారుఢ్యం కూడా అంతగా లేదు; కాని, ఈ వానరుడు అసాధారణుడు అని గుర్తించాలి. ఇతడిని నియంత్రించేందుకు మీరంతా యత్నించండి; ఇంద్రునితో సహా మూడువెళ్లులలోని దేవ, అసుర, మానవులు కూడా మీ ముందు నిలబడలేరు. అయినా, యుద్ధ విజయానికి వ్యూహబుద్ధి అవసరం. అత్యంత జాగ్రత్తగా మీరే మీరే రక్షించుకోవాలి, ఎందుకంటే విజయము చంచలమైనది.’’ అని చెప్పాడు. రావణుని ఆదేశాన్ని వినిన సేనాధిపతులు, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, తమ రథాలు, మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు, వేగవంతమైన గుర్రాలతో, ఆయుధాలు చేతబట్టి, తమ సర్వసేనతో వేగంగా బయలుదేరారు. ఆ సమయంలో, వారు ఆ ద్వారంపై నిలబడి, తేజస్సుతో మెరిసిపోతున్న, సూర్యోదయ సమయంలో కిరణాలతో మెరిసే సూర్యుడిలా, మహాబలుడు, మహోత్సాహి, మహాప్రజ్ఞా, మహాబాహువు అయిన హనుమంతుడిని చూశారు. అతన్ని చుట్టుముట్టి, భయంకరమైన ఆయుధాలతో అన్ని దిశల నుంచి దాడి చేశారు. ఆ సమయంలో, దుర్ధరుడు ఐదు ఉక్కు అగ్రభాగమున్న, పసిపసివర్ణమున్న పద్మదళాకార బాణాలను హనుమంతుని తలపైకి సంధించాడు. ఆ ఐదు బాణాలు తలపై తాకినప్పుడు, ఆ వానరుడు గర్జిస్తూ, ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు. అతని గర్జనతో పది దిశలు మారుమోగిపోయాయి. దుర్ధరుడు తన రథంతో, విల్లు సిద్ధంగా పట్టుకుని, అనేక బాణాల వర్షాన్ని కురిపిస్తూ, హనుమంతుని వైపు దూసుకెళ్లాడు. కాని, ఆ వానరుడు ఆకాశంలో ఆ ధనుర్ధారిని అడ్డుకున్నాడు; అది వానకాలం ముగిసిన తర్వాత గాలి మేఘాన్ని ఎలా చెదరగొడుతుందో అలాగే. దుర్ధరుని దాడిని ఎదుర్కొన్న వాయుపుత్రుడు మరోసారి భయంకరంగా గర్జించాడు; అతని పరాక్రమం మరింత పెరిగింది. ఆ తరువాత, ఆ వానరుడు దూరం నుంచి ఒక్కసారిగా ఎగిరి, ఉరిమబ్బు పర్వతంపై పడినట్టు, దుర్ధరుని రథంపై అత్యంత వేగంగా దూకాడు.