సీతాదేవి, లంకలో రాక్షసుల చెరలో ఉన్నప్పుడు, ఆమె హృదయాన్ని కుదిపే అనేక సందేహాలు, ఆశలు హనుమంతునికి చెప్పింది. ‘‘రాముడు నిరుత్సాహంగా, అయోమయంగా లేకుండా, కార్యాలలో ధైర్యంగా ఉంటాడని ఆశిస్తున్నాను. రాజ కుమారుడిగా మానవుని విధులను నిబద్ధంగా నిర్వర్తిస్తున్నాడని నాకు నమ్మకం ఉంది. శత్రువులను జయించే తపనతో, మిత్రులకు మైత్రీతో, రాముడు అన్ని విధాలుగా, మూడు విధాలైన వ్యూహాలను అనుసరిస్తూ తన కార్యాలలో విజయాన్ని సాధించాలని కోరుకుంటున్నాను. రాముడు మిత్రులను సంపాదించాలి, శత్రువులు కూడా అతన్ని ఆశ్రయించాలి. మిత్రులు, సద్గుణసంపన్నుడైన సహచారి అతనికి గౌరవం ఇవ్వాలి. దేవతల అనుగ్రహాన్ని కోరుతూ, మానవ ప్రయత్నంతో పాటు విధిని కూడా ఆధారపడాలని ఆశిస్తున్నాను. నన్ను విడిచి పెట్టినందువల్ల రాఘవుడు నాపై ప్రేమను కోల్పోలేదని, ఈ కష్ట స్థితి నుండి నన్ను తప్పక రక్షిస్తాడని ఆశిస్తున్నాను. ఎప్పుడూ సుఖం అనుభవించిన రాముడు, ఇలాంటి కష్టాలను ఎదుర్కొనేటప్పుడు ధైర్యాన్ని కోల్పోవడంలేదని ఆశిస్తున్నాను. కౌసల్య, సుమిత్ర, భరతుని గురించి మంచి వార్తలు తరచుగా వింటున్నానని ఆశిస్తున్నాను. నా వల్ల రాఘవుడు దుఃఖంలో మునిగిపోలేదని, అతని మనస్సు మరెక్కడా లేనిదని, నన్ను తప్పక రక్షిస్తాడని ఆశిస్తున్నాను. తమ్ముడైన భరతుడు, అన్నయ్యపై అపారమైన భక్తితో, నా కోసం మంత్రులతో రక్షితమైన గొప్ప సైన్యాన్ని పంపుతాడని ఆశిస్తున్నాను. వానరరాజు సుగ్రీవుడు, దంతాలతో, నఖాలతో ఆయుధంగా ఉన్న వీర వానరులతో నన్ను రక్షించేందుకు వస్తాడని ఆశిస్తున్నాను. సుమిత్రను ఆనందపరిచే లక్ష్మణుడు, రాక్షసులను ఆయుధవర్షంతో సంహరిస్తాడని ఆశిస్తున్నాను. రాముడు తన ఘోరమైన ఆయుధంతో రావణుడిని అతని మిత్రులతో కూడి యుద్ధంలో సంహరిస్తాడని, త్వరలోనే ఆ దృశ్యం నేను చూస్తానని ఆశిస్తున్నాను. అతని ముఖం బంగారు వర్ణంతో, పద్మగంధంతో మెరిసిపోతుంటుంది; నా వల్ల దుఃఖంలో, నీరు లేకుండా ఎండులో బండిపోతున్న పద్మంలా, ఆ ముఖం వాడిపోలేదని ఆశిస్తున్నాను. ధర్మమార్గం కోసం తన రాజ్యాన్ని విడిచిపెట్టి, నన్ను అడవిలోకి నడిపించుకున్నప్పుడు అతనికి భయం లేదా దుఃఖం ఏమీ లేదు; ఇప్పుడు కూడా అతని హృదయంలో ధైర్యం ఉండాలని ఆశిస్తున్నాను. నాకు అతను కన్నా మరెవ్వరూ ప్రియులేరు; అతనికి కూడా నేను కన్నా ప్రియమైన వారు లేరు. నా ప్రాణం, అతని వార్త వింటున్నంతకాలమే ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను.’’ ఇలా సీతాదేవి, హనుమంతునికి తన మధురమైన, గంభీరమైన మాటలు చెప్పి, రాముని విషయమై మళ్ళీ మధురమైన మాటలు వినాలని ఆశిస్తూ నిశ్శబ్దంగా నిలిచింది. ఆమె మాటలు విన్న హనుమంతుడు, తన రెండు చేతులను మస్తకానికి జోడించి, ఇట్లా సమాధానం ఇచ్చాడు: ‘‘సీతాదేవి, పద్మాక్షుడైన రాముడు మీరు ఇక్కడ ఉన్నారని తెలియదు గనక, ఇంద్రుడు శచిని తీసుకెళ్లినట్లు వెంటనే వచ్చి మిమ్మల్ని తీసుకెళ్లలేకపోతున్నాడు. నేను చెప్పిన మాటలు విన్న వెంటనే రాఘవుడు గొప్ప వానర, భల్లూక సైన్యాలతో త్వరగా ఇక్కడికి వస్తాడు. వరుణుని అప్రతిహత నివాసాన్ని బాణవర్షాలతో ఆపి, లంకను రాక్షసరహితంగా చేస్తాడు. రాముని ఎదుట మరణమేనా, దేవతలేన, మహాసురులేన, ఎవరైనా అడ్డుగా నిల్చినా, వారిని కూడా సంహరిస్తాడు. మీరు కనబడక దుఃఖంతో రాముడు ప్రశాంతతను పొందలేడు; సింహం బాధించిన ఏనుగులా అతడు తపించిపోతున్నాడు. మందర, మలయ, వింధ్య, మేఱు, దర్దుర పర్వతాలను, వారి మూలాలు, ఫలాలను ప్రమాణంగా పెట్టి ప్రమాణం చేస్తున్నాను—మీరు రాముని ముఖాన్ని, అందమైన కళ్లతో, బింబఫలవర్ణపు పెదవులతో, రమణీయమైన కుండలాలతో, పూర్ణచంద్రునిలా తళుక్కుమంటూ చూడగలుగుతారు. త్వరలోనే, ప్రాస్రవణ శిఖరంపై ఇంద్రునిలా కూర్చున్న రాముడిని మీరు చూస్తారు. రాఘవుడు మాంసాన్ని తినడు, మద్యం తాగడు; ఆయన ఎప్పుడూ స్వచ్ఛమైన అడవి ఆహారమే, ఐదవ భాగంగా స్వీకరిస్తాడు. దోమలు, ఈగలు, పురుగులు, సర్పాలు తన శరీరాన్ని బాధించినా, వాటిని తరిమిపంపడు; ఎందుకంటే, అతని హృదయం అంతా మీలోనే లీనమై ఉంది. రాముడు ధ్యానంలో నిత్యం నిమగ్నుడై, దుఃఖంలో మునిగిపోయి, ఇంకేమీ ఆలోచించడు; మీపై ప్రేమతో మునిగిపోయి ఉంటాడు. రాముడు, మానవులలో శ్రేష్ఠుడు, నిద్ర లేని వాడై ఉంటాడు; నిద్రపోయినా, మెలకువ వచ్చి, ‘‘సీతా’’ అని మధురంగా మీ పేరును పలుకుతుంటాడు. ఎప్పుడైనా స్త్రీలకు ఇష్టమైన పళ్ళు, పువ్వులు, ఏదైనా అందమైనది కనిపించినప్పుడు, ‘‘హాయ్, నా ప్రియతమా!’’ అని ఆవేదనతో, మీతో మాట్లాడుతున్నట్లు మాట్లాడతాడు. ఇలా, మహాత్ముడైన రాముడు, తన ప్రతిజ్ఞను నిలబెట్టుకుంటూ, ఎల్లప్పుడూ తపించిపోతూ, ‘‘సీతా!’’ అని పిలుస్తూ, మీ కోసం మాత్రమే ప్రతి ప్రయత్నం చేస్తున్నాడు.’’ హనుమంతుడి మాటలు విన్న సీతాదేవి, రాముని మహిమ విన్న ఆనందంతో, తన దుఃఖాన్ని కొంతకాలం మరిచిపోయింది. అయినా, రాముని బాధను పంచుకుంటూ, మేఘాల మధ్య వెలిగే శరద్వెల్లి చంద్రునిలా, ఆమె ముఖం కాంతివంతంగా కనిపించింది. ఇక్కడ పైత్యముగా ముప్పదవ సర్గ ముగిసింది. పూర్తి చంద్రునిలా ప్రకాశించే ముఖమున్న సీత, హనుమంతుని మాటలు విని, ధర్మబద్ధమైన, గంభీరమైన మాటలు అతనితో చెప్పింది. ‘‘ఓ వానరా! నీ మాటలు అమృతంతో కలిపిన విషంలా ఉన్నాయి; ఎందుకంటే, రాముడు వేరే మనస్సుతో లేడు, అతడు దుఃఖంలో లీనమై ఉన్నాడు. మహా ఐశ్వర్యంలోనైనా, తీవ్రమైన కష్టంలోనైనా, మరణం మనిషిని గొట్టుతో కట్టేసినట్లు లాగిపోతుంది. విధిని జీవులు ఏమీ చేయలేవు, ఓ వానరశ్రేష్ఠా! చూడు, సౌమిత్రి, నేను, రాముడు—ముగ్గురమూ దుర్దృష్టంతో అయోమయంగా ఉన్నాం. రాఘవుడు ఈ దుఃఖసముద్రాన్ని, పగిలిన పడవతో ఈదుతున్నవాడిలా, ఎలా దాటి అవతలికి చేరతాడో నాకు తెలియదు. రాక్షసులను సంహరించి, రావణుడిని హతమార్చి, లంకను నాశనం చేసి, నా భర్త నన్ను ఎప్పుడు చూస్తాడో ఎదురు చూస్తున్నాను. ఈ సంవత్సరము పూర్తయ్యేలోగా, అతడికి ‘‘తొందరగా రా!’’ అని చెప్పాలి; ఎందుకంటే, నా ప్రాణం అంతవరకే ఉంటుంది.