రాత్రివేళ సంచరించే విహంగమా! నీవు స్వేచ్ఛగా రూపాలు మార్చుకునే శక్తి కలవాడవు. నేను దీర్ఘకాల ఉపవాసంతో క్షీణించి, బాధతో ఉన్న ఈ సమయంలో నన్ను మరలా ఇబ్బంది పెట్టడం సరికాదు అని సీతా దేవి హనుమంతుడిని చూచి అనుమానంతో పలికింది. అయితే, నీవు నాకు అనుకున్నట్లుగా కీడు చేయదనిపిస్తోంది; ఎందుకంటే నిన్ను చూసిన వెంటనే నా హృదయం ఆనందాన్ని పొందింది. నీవు రాముని దూతగా వచ్చుంటే నీకు శుభం కలగాలని కోరుకుంటున్నాను. ఓ వానరశ్రేష్ఠా! నాకు రాముని కథ ఎంతో ప్రియమైనది; దయచేసి రాముని గురించి చెప్పు. రాముని మహాత్మ్యాన్ని వినాలని నా మనసు తపిస్తోంది. నీ మాటలు నా హృదయాన్ని నదీ తీరాన్ని ఆకర్షించే ప్రవాహంలా లాక్కెళ్తున్నాయి. ఎంత మధురమైన కలలోని ఆనందం! అడవిలో నివసించే వానరులలో రాఘవుని దూత వచ్చాడని నేను చూస్తున్నానంటే, ఇది కలలో జరిగినదానికంటే మధురంగా అనిపిస్తోంది. ఒకవేళ కలలో అయినా రాఘవుని, లక్ష్మణుడిని చూడగలిగితే నేను నిరాశ చెందేది కాదు; ఆ కలే నాకు ప్రోత్సాహం ఇచ్చేది. కానీ ఇది కల కాదు అనిపిస్తోంది; ఎందుకంటే కలలో వానరుడిని చూడటం శుభదాయకం కాదు, కాని నాకు మంచి సంభవించింది. ఇది మనోభ్రమా? గాలిలో వచ్చిన దృశ్యమా? లేదా పిచ్చి వల్ల వచ్చిన అస్తవ్యస్తతా? లేదా మరొక మాయా? కాని ఇది పిచ్చి కాదు, మాయ వల్ల కలిగే భ్రమ కూడా కాదు; నాకు నా స్థితి తెలుసు, ఈ వానరుని కూడా స్పష్టంగా తెలుసు. ఇలా తన బలహీనత, బలాన్ని ఆలోచిస్తూ, రాక్షసులు స్వేచ్ఛగా రూపాలు మార్చే శక్తి కలవారని భావించి, సీతా దేవి హనుమంతుడిని రాక్షసాధిపతిగా అనుమానించింది. ఈ ఆలోచనతో, జనకుని కుమార్తె, సన్నగా నడుము గల సీతా, వానరునికి సమాధానం ఇవ్వకుండా మౌనంగా నిలిచింది. ఆమె మనోభావాన్ని గ్రహించిన వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, ఆమెను భయాన్ని తొలగించేలా మధురంగా మాట్లాడాడు. “సూర్యుడిలా ప్రకాశించే వాడు, లోకానికి ప్రియమైన చంద్రుడిలా, ప్రజలందరికీ రాజు అయిన రాముడు, వైశ్రవణుడిలా ప్రసిద్ధుడు. పరాక్రమంలో విష్ణువుతో సమానం; ఆయన మాటలు సత్యమైనవి, మృదువైనవి, వాక్దేవతకు సమానమైనవి. రూపంలో మోహనంగా, ఆకర్షణీయంగా, ఐశ్వర్యవంతుడిగా, మన్మథుడిలా; కోపించినప్పుడు మహాశూరుడుగా, లోకంలో రథసారథులలో శ్రేష్ఠుడుగా వెలుగుతాడు. ఆయన బాహువుల నీడలో లోకం రక్షించబడుతోంది. ఒకసారి మాయమృగ రూపంలో రాముని ఆశ్రమం దూరం చేయడమే నీ అపహరణకు కారణమైంది. దాని ఫలితాన్ని త్వరలోనే చూడబోతున్నావు; రాముడు యుద్ధంలో రావణుడిని సంహరించబోతున్నాడు. కోపంతో విసిరిన అగ్నిలాంటి బాణాలతో రాముడు సంహారం చేస్తాడు. ఆయన దూతగా నేనే వచ్చాను. బలవంతుడు రాముడు నీకు క్షేమం అడిగాడు; ఆయన స్నేహితుడు, వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు కూడా నీకు అభివాదనలు పంపాడు. వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన సుగ్రీవుడు, లక్ష్మణుడు కలిసి నీ నైపుణ్యాన్ని ఎప్పుడూ గుర్తు చేసుకుంటారు. రాముడు ఎల్లప్పుడూ నిన్ను ఆలోచిస్తూ ఉంటాడు. ధన్యురాలివి, ఓ వైదేహీ! రాక్షసుల చెరలో ఉన్నా బతికి ఉన్నావు. త్వరలోనే రాముడు, మహారథి లక్ష్మణుడిని చూడబోతున్నావు. వానరసైన్యాలలో నేనే హనుమంతుడిని, సుగ్రీవుని మంత్రి, అపారమైన బలశాలి. మహాసముద్రాన్ని దాటి లంక నగరంలోకి ప్రవేశించి, దుష్టుడైన రావణుని తలపై నా పాదం పెట్టాను. నా పరాక్రమాన్ని నమ్ముకుని నిన్ను చూడటానికి వచ్చాను. నీవు అనుకుంటున్నట్లు నేను కాదని తెలుసుకో. ఈ అనుమానాన్ని విడిచిపెట్టు; నా మాటలు నమ్ము.” ఇంతవరకు హనుమంతుడి వచనాన్ని వినిన సీతా మృదువుగా, మధురంగా ఇలా అడిగింది: “ఓ వానరా! నాకు మళ్లీ రాముని, లక్ష్మణుని లక్షణాలను వివరించు. అలా చేస్తే నా దుఃఖం తగ్గుతుంది. ఆయన రూపాన్ని, శరీర నిర్మాణాన్ని, బాహువులను, తండాలను, లక్ష్మణుని గురించీ చెప్పు.” వైదేహి ఇలా అడగగా, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు రాముని యథార్థ స్వరూపాన్ని వర్ణించటం ప్రారంభించాడు. “ధన్యురాలివి, ఓ వైదేహీ! నీవు నీ భర్త రూపాన్ని, లక్ష్మణుని గురించీ అడగడం సంతోషకరం. విశాలవిల్లు కన్నులవాడా! రాముని లక్షణాలను, లక్ష్మణుని లక్షణాలను విను. రామునికి కమలదళాల్లాంటి కళ్ళు, పూర్ణచంద్రునిలాంటి ముఖం, అందం, దయతో నిండినవాడు. సూర్యుడిలా తేజోవంతుడు, భూమిలా సహనశీలుడు, బృహస్పతితో సమానమైన జ్ఞాని, ఇంద్రుడిలా కీర్తిశాలి. జీవులను, తన ప్రజలను రక్షించే వాడు; తన ఆచరణను, ధర్మాన్ని కాపాడే వాడు; శత్రువులకు భయంకరుడు. లోకంలోని నాలుగు వర్ణాలను రక్షించే వాడు; లోకానికి నియమాలను స్థాపించి, అమలు చేయించే వాడు. కాంతివంతుడు, మహిమాన్వితుడు, బ్రహ్మచర్య వ్రతాన్ని పాటించే వాడు, సజ్జనులకు కృతజ్ఞుడు, సదాచారంలో నిపుణుడు. రాజనీతి పాఠాలలో నిపుణుడు, బ్రాహ్మణులకు భక్తుడూ, జ్ఞానవంతుడూ, సద్గుణసంపన్నుడూ, నియమశీలుడూ, శత్రువులకు శత్రువు. యజుర్వేదంలో శిక్షణ పొందినవాడు, వేదజ్ఞులచే గౌరవించబడే వాడు, ధనుర్వేదంలో, వేదాల్లో, ఉపవేదాల్లో నైపుణ్యం కలవాడు. విస్తృత భుజాలు, బలమైన చేతులు, శంఖమువంటి మెడ, అందమైన ముఖం, లోపలికి వెళ్ళిపోయిన భుజమూలాలు, తామ్రవర్ణపు కళ్ళు కలవాడు – ప్రజలలో రాముడు అని పిలవబడతాడు. డప్పు ధ్వనిలా గంభీరమైన స్వరం, మృదువైన చర్మం, శక్తివంతమైన శరీరం, సమతుల్యమైన అవయవ నిర్మాణం, స్పష్టమైన అవయవ లక్షణాలు, నీలవర్ణుడై వెలుగుతుంటాడు.