సీతాదేవి అరణ్యంలో ఫలములు, మూలములతో సంతృప్తిగా జీవిస్తూ, భర్త సేవనే ధ్యేయంగా పెట్టుకొని, అక్కడ ఉండటం ఆమెకు రాజప్రాసాదంలో ఉన్నంత ఆనందాన్ని కలిగించేది. ఆమె స్వర్ణవర్ణపు అవయవాలతో చిరునవ్వుతో, మృదువైన మాటలతో మాట్లాడుతూ, అనర్హంగా ఈ బాధను భరించేది. రాఘవుడు, రావణుని చేత బాధపడుతున్న ఈ సద్గుణాల సీతను చూడాలని ఎంతగానో ఆకాంక్షించేవాడు — దాహంతో ఉన్నవాడు మార్గమధ్యంలో నీటి చెరువు కోసం ఎలా తపిస్తాడో అలానే. తిరిగి సీతను పొందినపుడు రాఘవుడు తన కోల్పోయిన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందిన రాజు ఎలా ఆనందిస్తాడో అలా సంతోషించనున్నాడు. ఆమె సుఖసంపదలను వదిలేసి, తన బంధువుల నుంచి దూరమై, కేవలం భర్తను మళ్లీ కలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షతో తన శరీరాన్ని పోషించుకుంటూ ఉంది. ఆమె రాక్షసీ స్త్రీలను, పుష్పాలతో, ఫలాలతో ఉన్న చెట్లను కూడా చూడలేదు; ఆమె మనసంతా రాముడిపైనే నిలిచి ఉంది. భర్తే స్త్రీకి అత్యుత్తమ అలంకారం — వజ్రాలకన్నా విలక్షణమైనది; భర్త నుంచి వేరుపడినప్పుడు, అందానికి అర్హురాలైనా ఆమె వెలిగిపోదు. సీతను కోల్పోయి ఉండి కూడా, రాముడు తన శరీరాన్ని కాపాడుకుంటూ, దుఃఖంలో మునిగిపోకుండా ఉండటం గొప్ప సాధన. నీలిమేఘ వర్ణపు కేశాలతో, తామరపువ్వు వంటి కన్నులతో ఉన్న ఈ సుఖానికి అర్హురాలైన సీతను దుఃఖంతో చూస్తూ, హనుమంతుడి హృదయం కూడా కలత చెందింది. భూమిలా సహనంగా ఉండే, నీలతామర కన్నులతో, ఒకప్పుడు రాఘవుడు, లక్ష్మణుని రక్షణలో ఉన్న సీత ఇప్పుడు వృక్షమూలంలో వింత రూపాల రాక్షసీస్త్రీల కాపలంలో ఉంది. మంచుతో తాకిన తామరపువ్వు ఎలా కాంతి కోల్పోతుందో, వరుసగా వచ్చిన దురదృష్టాలతో ఆమె అందం మసకబారింది; తన మితృడు లేకుండా ఉన్న చక్రవాకపక్షిలా జనకుని కుమార్తె దయనీయ స్థితిలో పడిపోయింది. ఈ అశోకవృక్షాలు, తమ పుష్పభరితమైన వంగిన కొమ్మలతో, ఆమె దుఃఖాన్ని మరింత పెంచుతున్నాయి. శీతాకాలం ముగిసిన తర్వాత చల్లని కిరణాల సూర్యుడు ఉదయించునట్లు, వేల కిరణాల సూర్యుడు ఉదయిస్తున్నాడు. ఈ విధంగా ఆలోచిస్తూ, ఇది సీతేనని నిశ్చయించుకున్న హనుమంతుడు, ఆ వృక్షంలో ఆశ్రయంగా ఉండి, వానరశ్రేష్ఠుడిలా అక్కడ కూర్చున్నాడు. ఇప్పుడు పదహేడు అధ్యాయాన్ని వినండి. ఆ సమయంలో, తెల్ల తామరపువ్వుల సమూహంలా ప్రకాశించే చంద్రుడు, ఆకాశంలో స్వచ్చంగా, నీలనీటిలో హంసలా మెరిసిపోతూ ఉదయించాడు. ఆ చంద్రుడు, తన చల్లని కాంతులతో వాయుపుత్రునికి తోడుగా ఉన్నట్టు అనిపించింది. అప్పుడు హనుమంతుడు, పూర్ణచంద్రునిలా ముఖంతో, కానీ భారమైన దుఃఖంతో నలిగిపోతున్న సీతను చూశాడు; ఆమె నదిలో భారంగా మునిగిన పడవలా కనిపించింది. వైదేహిని చూడాలని తపిస్తూ, హనుమంతుడు పక్కనే భయంకరమైన రూపాలతో ఉన్న రాక్షసీస్త్రీలను చూశాడు. ఒక్క కంటితో ఉన్నది, ఒక్క చెవితో ఉన్నది, చెవులను మూసుకున్నది, చెవులేని దానిని, శంఖాకార చెవులతో ఉన్నదాన్ని, తలపై ముక్కుతో ఉన్నదాన్ని చూశాడు. పెద్ద శరీరంతో, ఉబ్బిన అవయవాలతో ఉన్నదాన్ని, పొడవైన మెడతో ఉన్నదాన్ని, గజ్జల వెంట్రుకలతో ఉన్నదాన్ని, పలుచని మెడతో ఉన్నదాన్ని, వెంట్రుకలతో చుట్టుకున్నదాన్ని చూశాడు. వాలిపోయిన చెవులు, నుదురు, వేలాడే పొట్ట, వక్షోజాలు, పెద్ద పెదాలు, దవడలు, విప్పిన నోరు, వాలిపోయిన మోకాళ్లు — ఇలా వింతవింత రూపాల రాక్షసీస్త్రీలను చూశాడు. చిన్నవారు, పొడవైనవారు, వంకరైనవారు, కుళాయివారు, భయంకరమైన ముఖాలతో, పింగాణి కళ్లతో, వక్రమైన అవయవాలతో ఉన్నవారు కూడా కనిపించారు. వక్రంగా, పింగాణిగా, నల్లగా, కోపంతో, కలహప్రియంగా ఉన్న రాక్షసీస్త్రీలు, నల్ల ఇనుపపు ముళ్ళు, ముష్టిలు పట్టుకుని ఉన్నారు. పంది, జింక, పులి, ఎద్దు, మేక ముఖాలతో ఉన్నవారు; ఏనుగు, ఒంటె, గుర్రపు కాళ్లతో ఉన్నవారు; కొందరి తలలు లోపలికి మునిగిపోయినట్లు ఉన్నాయి. ఒక్క చేయి, ఒక్క కాలు ఉన్నవారు; గాడిద, గుర్రం, ఆవు, ఏనుగు, కోతి చెవులతో ఉన్నవారు; కొందరికి చాలా పెద్ద ముక్కు, వంకర ముక్కు, ముక్కు లేనివారు; ఏనుగు ముక్కుతో ఉన్నవారు, నుదురిలోంచి ఊపిరి పీల్చేవారు. ఏనుగు కాళ్లు, పెద్ద కాళ్లు, ఆవు కాళ్లు, పాదాల్లాంటి కాళ్లు; పెద్ద తలలు, మెడలు, అతిపెద్ద వక్షోజాలు, పొట్టలతో ఉన్నవారు. పెద్ద నోరు, పెద్ద కళ్ళు, పొడవైన నాలుకలు, ముఖాలతో; మేక, ఏనుగు, ఆవు, పంది ముఖాలతో ఉన్నవారు. గుర్రం, ఒంటె, గాడిద ముఖాలతో ఉన్న భయంకరమైన రాక్షసీస్త్రీలు, ముళ్ళు, ముష్టిలు పట్టుకుని, కోపంగా, కలహప్రియంగా ఉన్నారు. పొగమంచుతో కూడిన వెంట్రుకలతో, వక్రమైన ముఖాలతో, మద్యం సేవిస్తూ, మాంసాహారం ఇష్టపడుతూ ఉన్నారు. వృక్షానికి వంపైన మొండెములతో చుట్టూ కూర్చున్న ఆ రాక్షసీస్త్రీల మధ్య, దోషరహితమైన రాజకుమార్తె ఆ వృక్షపు కింద ఉంది. హనుమంతుడు, తేజస్సుతో మెరిసిపోతూ, జనకుని కుమార్తెను చూశాడు — ఆమె చర్మం వెలసిపోతూ, దుఃఖంతో కాలిపోయినట్టు, వెంట్రుకలు మురికి పట్టినట్టు కనిపించింది. పుణ్యఫలం తగ్గిపోయి, భూమిపై పడిపోయిన నక్షత్రంలా, సద్గుణాల పరిపూర్ణురాలై, భర్త నుండి వేరుపడి బాధపడుతూ ఉంది. అలంకారాలు లేని ఆమె, భర్త ప్రేమతోనే మెరిసిపోతూ, రాక్షసాధిపతి చేత బంధించబడి, బంధువుల నుండి వేరుపడింది. సైనికులతో చుట్టుముట్టబడి, మేఘాల అంచున చంద్రునిలా, శరదృతువులో మబ్బులతో కప్పబడి ఉంది. దుఃఖంతో వాడిపోయిన రూపంతో, ఎవ్వరూ తాకని, సుమధురమైన సంగీతం లేని వీణలా, భర్త క్షేమం కోసమే బ్రతుకుతూ, రాక్షసీస్త్రీల ఆధీనంలో ఉంది. అశోకవనంలో, దుఃఖ సాగరంలో మునిగిపోయి, ఆ స్త్రీల మధ్య, రోహిణి నక్షత్రం చుట్టూ నక్షత్రాల్లా ఉంది. హనుమంతుడు ఆమెను చూశాడు — పుష్పాలేని వల్లి లాగా; మురికి పట్టిన శరీరంతో ఉన్నా, అందాన్ని కోల్పోకుండా; మట్టిలో ముడిపడిన తామర కాండంలా, ప్రకాశిస్తూ కూడా ప్రకాశించనట్టు ఉంది. మురికిగా, చిరిగిపోయిన వస్త్రధారణతో ఉన్న ఆ తేజోమయురాలిని, మృగశావక కన్నులతో ఉన్న సీతను హనుమంతుడు చూశాడు. ఆ దేవత, బాధతో ఉన్న ముఖంతో ఉన్నప్పటికీ, ధైర్యాన్ని కోల్పోకుండా, తన సద్గుణంతో రక్షించబడుతూ, నల్లని కన్నులతో, భర్త మహిమచేత ప్రకాశిస్తూ ఉంది.