హనుమంతుడు లంకానగరిని దాటి, ఒక అపూర్వమైన ఉద్యానవనాన్ని చూశాడు. ఆ ఉద్యానవనం వందలాది పుష్పమణులతో అలంకరించబడి, ఐదవ సముద్రంలా విస్తరించి ఉంది. అక్కడ ప్రతి ఋతువుకీ పూలు పండించే చెట్లు ఉన్నాయ, తేనె పరిమళంతో పరిమళించిపోతున్నది. ఆ ఉద్యానవనం మృగజాలం, పక్షుల కలకల ధ్వనులతో నిండిపోయి, ఎన్నో రకాల సుగంధాలను వెదజల్లుతూ, మనసును ఆకట్టుకునేలా ఉంది. అంతట, హనుమంతుడు ఆ ఉద్యానవనానికి మధ్యలో, ఆకాశాన్ని తాకేలా తెల్లగా మెరిసే, వేల స్తంభాలతో నిలబడి ఉన్న ఒక భవ్యమైన గోపురాన్ని చూశాడు. ఆ గోపురానికి ముత్యాల్లాంటి ఎర్రపచ్చ సొపానాలు, మేలికొల్పిన బంగారు తాబేళ్లు, కళ్ళు చెదిరిపోయేలా ప్రకాశించే వెలుగు ఉన్నాయి. అది దుర్లభంగా, మలినం లేకుండా, ఆకాశాన్ని తాకేలా కనిపించింది. ఆ గోపురంలో, హనుమంతుడు ఆమెను చూశాడు—చుట్టూ రాక్షసీస్త్రియలతో ఉండి, మలినమైన వస్త్రాలు ధరించి, క్షీణించి, ఉపవాసంతో బలహీనమై, నిరాశతో మళ్లీ మళ్లీ నిట్టూర్పులు విడిచే ఒక మహిలను. ఆమె, శుద్ధమైన శుక్లపక్షంలో crescent చంద్రునిలా, స్వచ్ఛంగా, కానీ కాంతి మసకబారినట్లుగా కనిపించింది. ఆమె అందం తగ్గిపోయింది, ప్రకాశం మసకబారింది, పొగమంచు కప్పిన జ్యోతి లాగా ఉంది. ఆమె ఒంటరిగా, పసుపు రంగు ముదురు, మృదువైన వస్త్రమొకటి మాత్రమే ధరించి ఉంది. అలంకారములేవీ లేవు, మురికిగా ఉంది, పువ్వు విడిచిన తామర విత్తనంలా కనిపించింది. బాధతో, తాపంతో, తపస్సులో నిమగ్నమై, రోహిణిని మంగళగ్రహం బాధించినట్లుగా, ఆమె కూడా బాధపడుతోంది. ఆమె ముఖం కన్నీళ్ళతో నిండిపోయి, ఉపవాసంతో శరీరం క్షీణించి, దుఃఖమూ, ధ్యానమూ నిండిన మనస్సుతో, శోకంలో మునిగిపోయి ఉంది. ప్రియమైనవారిని కోల్పోయి, రాక్షసీస్త్రియల మధ్యలో ఉన్న ఆ సీతను చూసి, హనుమంతుడు ఆమెను మృగజాలం మధ్యలో ఒంటరిగా చిక్కుకున్న చిలుకలా భావించాడు. ఆమె నడుము మీద ఒక్కటి నల్లటి జడ కనిపించింది, అది వర్షాకాలం ముగిసిన తరువాత అడవి భూమిని చీల్చే నది లాగా ఉంది. ఆమె, సుఖానికి అర్హురాలు అయినా, దుఃఖంతో దగ్ధమై, దురదృష్టంలో అనుభవం లేని విధంగా, మరింత క్షీణించి, అలంకారరహితంగా ఉంది. హనుమంతుడు తనలో తానే, "ఇదే సీత అయి ఉండాలి" అని అనుమానాన్ని బలపరిచాడు. ఎందుకంటే, అప్పట్లో రాక్షసుడు రూపాంతరం చెయ్యగలవాడు, ఆమెను అపహరించాడు. అప్పట్లో ఆమె ఎలా కనిపించిందో, ఇప్పుడు కూడా ఆమె అలానే ఉంది—పూర్ణ చంద్రునిలా వెలిగే ముఖం, అందమైన కనుబొమ్మలు, గుండ్రటి వక్షోజాలు. ఆమె ప్రకాశంతో అన్ని దిశలను వెలిగించింది, దేవతలాంటిది. ఆమె గొంతు నల్లగా, పెదవులు బింబపండులా ఎర్రగా, నడుము సన్నగా, స్థిరంగా ఉంది. కమల దళాల్లాంటి కళ్ళు, ప్రపంచానికి ప్రియమైనది, మన్మథునికి రతిలా, పూర్ణ చంద్రునిలా వెలిగిపోతుంది. ఆమె నేలపై కూర్చుని, కిరణంలా సన్నగా, తపస్సులో నిమగ్నమైన సతీమణిలా, లోతుగా నిట్టూర్పులు విడిచింది, భయంతో, నాగరాజు భార్యలా ఉంది. ఆమె పెద్ద శోకమయమైన మబ్బుతో కప్పబడిన జ్యోతి లా, వెలుగును కోల్పోయింది. ఆమె జ్ఞాపకశక్తి అయోమయంగా, విజయము విఘ్నాలతో, విశ్వాసం నశించినట్లుగా, ఆశ నిరాశగా, కీర్తి అపవాదంతో పడిపోయినట్లుగా కనిపించింది. రాముని వియోగంతో బాధపడుతూ, రాక్షసుల పీడనతో బలహీనమై, మృగకన్నులతో చుట్టూ చూస్తూ ఉంది. ఆమె ముఖం నల్లటి వంకర కనురెప్పలతో, కన్నీళ్ళతో నిండిపోయి, ఆనందం లేకుండా, మళ్లీ మళ్లీ నిట్టూర్పులు విడిచింది. మట్టి, మురికి అంటుకొని, అలంకారాలకర్హురాలైనా అలంకారాలు లేకుండా, మేఘాల కింద చంద్రుని కాంతిలా కనిపించింది. సీత ఇటువంటి స్థితిలో ఉండటం చూసిన హనుమంతుడి మనస్సు కలవరపడింది, సాధన లేక జ్ఞానం మందగించినట్లయింది. దుఃఖంతో సీతను గుర్తించాడు, refinement లేని మాట మారినట్లుగా ఆమెను అలంకారరహితురాలిగా తెలుసుకున్నాడు. ఆమెను పరిశీలిస్తూ, 'ఇదే సీత' అని తనలో తానే నిర్ణయించుకున్నాడు. అప్పట్లో రాముడు వర్ణించిన అలంకారాలను ఆమె శరీరంపై చూసాడు—కర్ణాల్లో మెరిసే కుండలాలు, ముత్యాలూ, రత్నాలతో అలంకరించిన చేయి అలంకారాలు. ఈ అలంకారాలు, ఎక్కువకాలం ధరించడంతో నల్లగా మారినప్పటికీ, ఆకృతి చెడలేదు. ఇవే రాముడు చెప్పినవని హనుమంతుడు నమ్మాడు. కొన్ని అలంకారాలు లేవు, కానీ ఉన్నవే రాముడు చెప్పినవే. ఆమె పసుపు రంగు, బంగారు అంచు ఉన్న పై వస్త్రం జారిపోయింది; ఆ చీరను వానరులు చెట్లలో చిక్కుకున్నట్టుగా చూశారు. ఆమె ముఖ్యమైన అలంకారాలు నేలపై పడిపోయాయి, అవి ఆమె చేత విసిరివేయబడ్డాయి. ఆమె ధరించిన వస్త్రం ముదురు అయినా, రంగు తగ్గలేదు, ఇంకా అందంగా ఉంది. ఈ బంగారు వర్ణ సుందరి రామునికి ప్రియ భార్య, కనబడకపోయినా అతడి హృదయాన్ని విడిచిపోలేదు. ఈమె కోసం రాముడు నాలుగు విధాలుగా బాధపడుతున్నాడు—కరుణతో, దయతో, శోకంతో, ప్రేమతో. ఆమెను 'నష్టమైన స్త్రీ' అని కరుణతో, 'శరణు కోరినవాడు' అని దయతో, 'నష్టమైన భార్య' అని శోకంతో, 'ప్రియతమ' అని ప్రేమతో పిలుస్తాడు. ఈమె అవయవాల అందం, కాంతి, రామునికి కూడా అలాగే ఉంది. నీలిమ కళ్ళు కలిగిన ఈమె రామునికి చెందింది. ఆమె మనస్సు అతడిపై, అతని మనస్సు ఆమెపై నిలకడగా ఉంది. అందుకే, ఆ ధార్మికులు ఇద్దరూ ఒక్క క్షణమైనా బ్రతుకుతున్నారు. రాముడు దుర్లభమైన పని చేశాడు—ఈమెను కోల్పోయినా, తన శరీరాన్ని నిలబెట్టుకుని, దుఃఖంలో మునిగిపోకుండా ఉన్నాడు.