హనుమంతుడు ఆ స్థలాన్ని పరిశీలిస్తూ, అది నందనవనానికి సమానంగా కనిపించిందని చూశాడు. అక్కడ మృగాలు, పక్షులు విరివిగా ఉండి, కోయిలలు పలుకులు పలికే గోతులతో, మానసాలూ, ప్రাসాదాలూ రద్దీగా ఉన్నాయి. బంగారు కమలాలు, కలువలు నిండిన కొలను, అనేక స్థలాలు, మంచాలు, బహుమంతస్థితి గృహాలతో ఆ ప్రాంతం అలంకరించబడింది. అక్కడ ప్రతి ఋతువులో సౌందర్యాన్ని కలిగిన వృక్షాలు, పండ్లతో నిండినవి, పుష్పించే అశోక వృక్షాలు ఉదయకాలపు ప్రకాశంతో మెరిపించాయి. హనుమంతుడు ఆ వనాన్ని చూడగా, అది అగ్నిలా మండుతున్నట్టు, కొమ్మలు ఆకుల్లేని స్థితిలో, పక్షులు వాటిని తరచూ ఖాళీ చేస్తున్నట్లు కనిపించింది. వందలాది పక్షులు అక్కడ ఎగిరిపోతూ, వివిధ పుష్పమాలలతో అలంకరించబడి, అశోక వృక్షాలు పుష్పాలతో దుఃఖాన్ని తొలిగించేవిగా ఉన్నాయి. బరువైన పుష్పాలు భూమిని తాకుతున్నట్టుగా, కర్ణికార, కింశుక వృక్షాలు పుష్పాలతో నిండినవి. ఆ ప్రాంతం, ఆ వృక్షాల ప్రకాశంతో చుట్టూ వెలుగుతో నిండినట్టు, పున్నాగ, సప్తపర్ణ, చంపక, ఉద్దాలక వృక్షాలతో కూడి ఉంది. అనేక వృక్షాలు బలమైన వేరులతో, పుష్పాలతో మెరిపించాయి; కొన్ని బంగారం వంటి మెరుపుతో, మరికొన్ని అగ్నిశిఖర ప్రకాశంతో మెరిపించాయి. అక్కడ అశోక వృక్షాలు వేల సంఖ్యలో, కాజలపు రంగులో మెరిపించాయి; అవి దేవతల నందనవనం, చైత్రరథ వనాలను తలపించేవిగా ఉన్నాయి. ఆ వనము ఆశ్చర్యంగా, ఊహించలేనంత దివ్యంగా, మధురమైన సౌందర్యంతో, పుష్పాల కాంతులతో నిండిన రెండవ ఆకాశంలా కనిపించింది. వందలాది పుష్పరత్నాలతో అలంకరించబడి, ఐదవ సముద్రంలా, అన్ని ఋతువుల పుష్పాలతో, తేనె వాసనతో నిండి ఉంది. అది మృగాలూ, పక్షులూ గాలించే పలుకులతో మధురంగా, అనేక సువాసనలతో, మంగళప్రదమైన, ఆకర్షణీయమైన తోటగా ఉంది. అంతలో, హనుమంతుడు కొద్దిదూరంలో, వెండి కైలాసంలా తెల్లగా మెరిపించే, వెయ్యి స్తంభాలపై నిలబడి, మధ్యలో ఉన్న గొప్ప మందిరాన్ని చూశాడు. ఆ మందిరానికి ముత్యపు మెట్లు, శుద్ధ బంగారు తలపాక, కళ్ళను మిరుమిట్లయ్యే ప్రకాశంతో మెరిపించాయి. అది మచ్చలేని, ఎత్తుగా, ఆకాశాన్ని తాకుతున్నట్టు కనిపించింది. అక్కడ, హనుమంతుడు ఆమెను చూశాడు — మురికైన వస్త్రాలు ధరించి, రాక్షసీ స్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి, ఉపవాసం వల్ల క్షీణించి, విషాదంతో, పదే పదే ఊపిరి పీలుస్తూ, శుద్ధ చంద్రరేఖ లాంటి సీతను చూశాడు. ఆమె సౌందర్యం మసకబారింది, కాంతి తగ్గింది, పొగమంచు ముసురుతో ముసురుబడిన జ్వాల లాగా కనిపించింది. సీత ఒక్క పసుపు రంగు, మురికైన, నాజూకు వస్త్రం ధరించి, ఆభరణాలు లేక, మురికపడిన, పువ్వు లేని కలువ మొక్కలా కనిపించింది. బాధతో, దుఃఖంతో, క్షీణించి, తపస్సులో నిమగ్నమై, రోహిణి గ్రహాన్ని మంగళ గ్రహం బాధించినట్టు, తాను అనుభవించని దుఃఖంలో నలిగిపోయింది. ఆమె ముఖం కన్నీళ్లతో నిండినది, విషాదంతో, ఉపవాసం వల్ల క్షీణించి, దుఃఖంలో, ధ్యానంలో, ఒంటరిగా, ఎప్పుడూ విషాదంలో మునిగిపోయింది. ప్రియమైనవారు లేక, రాక్షసీ స్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి, తన గుంపు నుండి వేరు పడిన మిరుగు, కుక్కల గుంపుతో చుట్టబడినట్టు ఉంది. ఆమె నడుం ఒక నల్ల జడతో ముద్రించబడినది, అది అడవి రాజ్యంలో వాన తర్వాత నదీ ప్రవాహం ముద్రించిన భూమిలా కనిపించింది. సుఖానికి అర్హమైన ఆమె, దుఃఖంలో కాలిపోయింది, దుఃఖాన్ని భరించడంలో అనుభవం లేని ఆమె, విశాలమైన కళ్ళతో, మరింత క్షీణించి, అలసిపోయినట్టు కనిపించింది. హనుమంతుడు ఆ లక్షణాలను పరిశీలించి, “ఇదే సీత” అని భావించాడు, ఎందుకంటే అప్పట్లో రాక్షసుడు రూపాన్ని మార్చుకుని ఆమెను అపహరించాడు. అప్పట్లో ఎలా కనిపించిందో, ఇప్పుడూ అలాగే ఉంది — ఆమె ముఖం పూర్ణ చంద్రంలా, అందమైన భ్రూవులు, నాజూకు, గుండ్రటి వక్షోజాలు. ఆమె తన ప్రకాశంతో అన్ని దిశల్లోని అంధకారాన్ని తొలగించింది, దేవతలా మెరిపించింది; నల్ల గొంతు, బింబఫలం వంటి ఎర్ర పెదాలు, సన్నని నడుం, స్థిరంగా నిలబడినది. సీత, కమలదళాల వంటి కళ్ళతో, ప్రపంచానికి ప్రియమైనది, రతి దేవికి కామ దేవుడు ఎంత ప్రియమైనదో, చంద్రుడు ఎంత ప్రకాశవంతమో అంతగా ఉంది. భూమిపై కూర్చుని, యువ చంద్రకిరణంలా సన్నగా, తపస్సులో నిమగ్నమైన స్త్రీలా, లోతుగా ఊపిరి పీలుస్తూ, భయంతో, పాముల రాజు భార్యలా కనిపించింది. ఆమె, గొప్ప దుఃఖపు వలయంతో ముసురుబడి, జ్వాల పొగమంచులో ముసురుబడినట్టు, ప్రకాశించలేదు. ఆమె, జ్ఞాపకం కలతపడి, ఐశ్వర్యం పతనమై, శ్రద్ధ నాశమై, ఆశ నిరాశగా మారినట్టు కనిపించింది. విజయానికి అడ్డంకులు, బుద్ధి కలుషితమై, కీర్తి అపవాదం వల్ల పతనమైనట్టు ఉంది. రాముని విరహంతో బాధపడుతూ, రాక్షసుల గుంపు బాధతో, బలహీనంగా, మిరుగు కన్నులతో, చుట్టూ చూసింది. ఆమె ముఖం, నల్ల, వంకర పొడవైన కళ్లపొడవులతో, కన్నీళ్లతో నిండినది; ఆనందంగా లేదు, పదే పదే ఊపిరి పీలుస్తూ ఉంది. మురికితో, మట్టితో, అలసిపోయి, అలంకరణకు అర్హమైనదై అలంకరణ లేక, నక్షత్రాధిపతి ప్రకాశం మేఘాలతో మసకబారినట్టు కనిపించింది. సీతను ఈ స్థితిలో చూసిన హనుమంతుడి మనస్సు కలతపడింది, అనుభవం లేని విద్యా మాదిరిగా, మేధస్సు మందగించింది. దుఃఖంతో, అలంకరణ లేక, మారిన అర్థంతో refinement లేని మాటను గుర్తించ듯, హనుమంతుడు సీతను గుర్తించాడు. ఆమెను పరిశీలిస్తూ — విశాల కళ్ళు, నిందలేని రాజకుమారి — “ఇదే సీత” అని తాను భావించిన ఆధారాలను పరిశీలించాడు. రాముడు అప్పట్లో వైదేహి అవయవాలలో ఉన్న ఆభరణాలను వివరించాడు; హనుమంతుడు ఇప్పుడు అదే పుష్పమాలలు ఆమె శరీరాన్ని అలంకరిస్తున్నట్టు చూశాడు. ఆమె చెవుల్లో మెరిపించే, నాజూకుగా తయారైన కుండలులు, బాగా ఏర్పడిన దంతాలు, చేతుల్లో రత్నాలు, మణులు, ముత్యాలతో అలంకరించిన ఆభరణాలు ఉన్నాయి. ఇవి దీర్ఘకాలం ఉపయోగంలో నల్లగా మారి, బాగా ఆకారంలో ఉన్నాయి; ఇవే రాముడు వివరించిన ఆభరణలని హనుమంతుడు నమ్మాడు. ఈ విధంగా, హనుమంతుడు ఆ వనంలో, సీతను, ఆమె దుఃఖాన్ని, లక్షణాలను, రాముడు వివరించిన ఆభరణాలను పరిశీలించి, ఆమెను సీతగా గుర్తించాడు.