వాయుదేవుని కుమారుడు హనుమంతుడు, లంక నగరంలో ప్రవేశించాక, తన మనసులో ‘‘ఇది నిజంగా లంకకు అలంకారం’’ అని ఆలోచించాడు. ఆ మహాబలుడు రాక్షసాధిపతి రావణుడి సమీపంలో నడుచుకుంటూ, రాక్షసుల గృహాలను, అందమైన తోటలను, ప్రাসాదాలను ధైర్యంగా పరిశీలిస్తూ, ఇంటింటికీ తిరిగాడు. అతడు తన వేగాన్ని ఉపయోగించి, ముందుగా ప్రహస్తుని ఇంటిలోకి దూకాడు. అక్కడి నుంచి మహాపర్ష్వుని ఇంటికి, ఆ తర్వాత కుంభకర్ణుడి ఇంటికి — అది మేఘాన్ని తలపించేది — అలాగే విభీషణుని ఇంటికి కూడా వెళ్లాడు. అదే విధంగా మహోదర, విరూపాక్ష, విద్యుజ్జిహ్వ, విద్యున్మాలి గృహాలను సందర్శించాడు. వజ్రదంష్ట్ర, శుక, వేగంగా సంచరించే సారణ, జ్ఞానవంతుడు వీరి ఇళ్లకు కూడా వెళ్లాడు. ఇంద్రజిత్ మణిహారం, జంబుమాలి, సుమాలి గృహాలకు కూడా హనుమంతుడు చేరాడు. రశ్మికేతు, సూర్యశత్రు, వజ్రకాయ గృహాలపైన దూకాడు. ధూమ్రాక్ష, సంపాతి, విద్యుద్రూప, భీమ, ఘనా, విఘనా గృహాలను కూడా సందర్శించాడు. శుకనాభ, చక్ర, శఠ, కపట, హ్రస్వకర్ణ, దంష్ట్ర, లోమశ రాక్షసుల ఇళ్లను కూడా చూశాడు. యుద్ధోన్మత్త, మత్త, ధ్వజగ్రీవ అనే గుర్రపు యోధుడు, విద్యుజ్జిహ్వ, విజిహ్వ, హస్తిముఖ వీరి ఇళ్లను సందర్శించాడు. కరాళ, పిశాచ, శోణితాక్ష గృహాలకు వరుసగా దూకాడు. ఈ అద్భుతమైన ప్రాసాదాల్లో, ఆ మహామతివంతుడు, అక్కడ నివసిస్తున్న వారికీ ఉన్న సంపదను, ఐశ్వర్యాన్ని చూశాడు. అలా అన్ని ఇళ్లను పక్కన పెట్టి, చివరకు హనుమంతుడు ప్రకాశవంతంగా రావణుడి నివాసానికి చేరాడు. అక్కడ, కోతులలో సింహంలా సంచరించుతూ, రావణుని భార్యలను, భయంకరమైన కళ్లున్న రాక్షసీయులను పడుకున్న స్థితిలో చూశాడు. రావణుని ఇంటిలో విభిన్న రక్షక దళాలను చూశాడు — కొందరు శూలాలు, మోకాళ్ళు, శక్తులు, తోమరాలు ధరించి ఉండగా, మరికొందరు వివిధ ఆయుధాలతో, ఎరుపు, తెలుపు, పసుపు రంగుల్లో, వేగంగా సంచరించే కోతులను కూడా చూశాడు. అతడు యుద్ధ విద్యలో నిపుణులైన, శత్రు ఏనుగులకు బాధను కలిగించే, ఐరావతంతో సమానమైన అందమైన, శ్రేష్ఠమైన ఏనుగులను చూశాడు. అక్కడ శత్రు సేనలను నాశనం చేసే, మేఘాలుగా ప్రవహించే, పర్వతాల్లా గలిగే యోధులను చూశాడు. వేల సంఖ్యలో, మేఘాల గర్జనతో కూడిన, శత్రువులకు అజేయమైన, బంగారంతో అలంకరించబడిన సేనలను చూశాడు. రాక్షసాధిపతి రావణుని నివాసంలో, ఉదయ సూర్యుడిలా ప్రకాశించే, బంగారు వలలతో నిరోధించబడకుండా మెరుస్తున్న యోధులను చూశాడు. ఆ వాయుపుత్రుడు, వివిధ ఆకారాల్లో ఉన్న పల్లకీలు, అద్భుతమైన ద్రాక్షగృహాలు, చిత్రలేఖనాలతో అలంకరించబడిన సభలను చూశాడు. అతడు మరికొన్ని వినోద గృహాలు, చెక్కిన పర్వత నమూనాలు, ప్రేమగృహం, దినసభను కూడా చూశాడు. రావణుని ప్రాసాదంలో, మందర పర్వతాన్ని తలపించే, మయూరాసనాలతో నిండిన, అద్భుతమైన మంటపాన్ని చూశాడు. ఆ ప్రాసాదం బహుళ ధ్వజస్తంభాలతో, చుట్టూ నిత్యమణులతో నిండిన, దృఢంగా నిర్మించబడిన, భూతాధిపతి ఇంటిని తలపించేది. ఆ గృహం, మణుల వెలుగు, రావణుని ప్రకాశంతో సూర్యుడి కాంతిలా మెరుస్తూ ఉండేది. హనుమంతుడు అక్కడ బంగారంతో చేసిన పడకలు, ఆసనాలు, పత్రాలను చూశాడు. మణులతో తయారైన పాత్రలు, తేనె, మద్యం పూరితమైన, ఆకర్షణీయమైన, విశాలమైన, కుబేరుని గృహాన్ని తలపించే వస్తువులను చూశాడు. అక్కడ కంకణాల మణులు, నడుము బెల్ట్ల మణులు, మృదంగాల ధ్వనులతో నిండిన, మధురమైన శబ్దాలతో కూడిన ప్రాసాదాన్ని చూశాడు. హనుమంతుడు, సుందరమైన గృహాలు, శతాదిక స్త్రీలతో నిండిన, అందమైన ప్రాంగణాలతో కూడిన రావణుని ప్రాసాదంలోకి ప్రవేశించాడు. తర్వాత, అతడు మణులతో అలంకరించబడిన, బేరిల్, బంగారు గృహాల వలయాలను, వర్షాకాల మేఘాలను తలపించే, మెరుపులు, పక్షులతో నిండిన విధంగా ఉన్న ప్రాసాదాలను చూశాడు. వివిధ సభలు — శంఖాల సభ, ఆయుధాల సభ, ధనుర్విద్య సభ, మంతపాలపై చంద్ర సభలను చూశాడు. ఆ గృహాలు, యజమానుల బలంతో పొందబడినవి, వివిధ దేవతలు, దానవులు సత్కరించినవి, దోషాలేమీ లేని రావణుని స్వామ్యానికి చెందినవి. మాయ స్వయంగా నిర్మించినట్లుగా, భూమిపై ఇతర గృహాలకన్నా ఉత్తమమైన, లంకాధిపతి రావణుని గృహాలను చూశాడు. అతడు మేఘాన్ని తలపించే, బంగారంతో మెరుస్తున్న, రావణుని బలానికి తగిన, సమానమైనదేవి లేని, అద్భుతమైన ప్రాసాదాన్ని చూశాడు. ఆ గృహం భూమిపై స్వర్గంలా విస్తరించి, మణులతో మెరుస్తూ, వివిధ వృక్షాల పుష్పాలతో అలంకరించబడిన, పర్వత శిఖరాన్ని తలపించే విధంగా ఉంది. అతడు మణులతో అలంకరించబడిన, ఖనిజాలతో నిండిన పర్వత శిఖరాన్ని తలపించే, ఆకాశంలో గ్రహాలు, చంద్రుడు ఉన్నట్లుగా, మేఘాలతో అలంకరించబడిన ప్రాసాదాన్ని చూశాడు. భూమి పర్వత వరుసలతో నిండగా, పర్వతాలు వృక్షాల చెట్లతో, చెట్లు పుష్పాల తోరణాలతో, పుష్పాలు రేకులతో నిండినట్లు దర్శించాడు. తెల్లటి ప్రాసాదాలు, పుష్పాలతో నిండిన కమలపొంగులు, రేకులతో కూడిన కమలాలు, అద్భుతమైన అడవులు, సరస్సులు కూడా చూశాడు. ఇలా, హనుమంతుడు లంక నగరంలోని రావణుని ప్రాసాదాలను, రాక్షసుల సంపదను, అద్భుతమైన నిర్మాణాలను, దివ్యమైన వనాలను, సైన్యాలను, రాక్షసుల ఐశ్వర్యాన్ని తన కన్నులతో దర్శించాడు. ఇదే వాల్మీకి మహర్షి రచించిన శ్రేష్ఠమైన రామాయణంలోని సుందరకాండలో ఏడవ సర్గ ముగింపు.