హనుమంతుడు, ఆ జ్ఞానవంతుడు, ఆకాశంలో ప్రకాశించే చంద్రుడిని చూశాడు. ఆ చంద్రుడు వెన్నెలను విరజిమ్ముతూ, మత్తెక్కిన ఎద్దు మైదానంలో సంచరిస్తున్నట్లు, ఎప్పటికప్పుడు ఉదయించిపోతూ మళ్లీ మళ్లీ అస్తమిస్తున్నాడు. ఆ చల్లని కిరణాల చంద్రుడు లోకంలోని పాపాలను హరించుతూ, మహాసముద్రాన్ని కదిలిస్తూ, సమస్త జీవులను ప్రకాశింపజేస్తూ సమీపిస్తున్నాడు. భూమిపై మందర పర్వతంపై లక్ష్మీదేవి ఎలా మెరిసిపోతుందో, లేదా సంధ్యాసమయంలో సముద్రంలో, లేక జలంలో కమలాల మధ్య ఆమె ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, అలాగే ఆకాశంలో చంద్రునితో కలిసి ఆ ప్రకాశం మరింత అందంగా కనిపించింది. వెండి పంజరంలో హంస ఎలా మెరిసిపోతుందో, మందర గుహలో సింహం ఎలా మెరిసిపోతుందో, గర్వంతో నిలువున నిలబడ్డ ఏనుగు మీద యోధుడు ఎలా కనిపిస్తాడో, అలాగే ఆకాశంలో చంద్రుడు తన వైభవాన్ని విరజిమ్మాడు. ఆ పవిత్రమైన చంద్రుడు మచ్చలేని కాంతితో, మబ్బు, మంచు, గ్రహాల నీడలకు అతీతంగా, తన కాంతిని మరింత ప్రకాశింపజేశాడు. రాళ్ల పీఠంపై చేరుకున్న సింహం, మహావనంలో ఉన్న ఏనుగు, లేదా తన రాజ్యాన్ని పొందిన రాజు ఎలా వెలిగిపోతారో, అలాగే చంద్రుడు ఆకాశంలో వెలుగులు ప్రసరించాడు. చంద్రుడి ఉదయంతో ఆ సంధ్యాకాలం స్వర్గంలా ప్రకాశించి, చీకటిని తొలగించింది. రాక్షసులు, మాంసాహారులు పెరుగుతున్న వేళ వారిని పారద్రోలింది. రాముని మీద ప్రేమతో ఆనందించే మనస్సును ఆ సంధ్యాకాలం శాంతపరిచింది. ఆ సమయంలో తంతివాద్యాలు మధురంగా వినిపించాయి. సద్గుణాలున్న స్త్రీలు తమ భర్తలతో నిద్రించగా, రాత్రివేళ సంచరించే, భయంకరమైన, విచిత్రమైన ప్రవర్తనగల రాక్షసులు వినోదానికి బయలుదేరారు. హనుమంతుడు మత్తులో ఉన్న, గందరగోళంగా ఉన్న రాక్షసుల వంశాలను చూశాడు. ఆ నగరంలో రథాలు, కాళ్లు, అద్భుతమైన ఆసనాలతో నిండి, వీరుల కీర్తితో కాంతిమంతంగా ఉంది. అక్కడ వారు పరస్పరం అపరాధాలు చెప్పుకుంటూ, బలమైన భుజాలను ఊపుతూ, మత్తులో అర్థంలేని మాటలు పలుకుతూ, పరస్పరం అవమానిస్తూ కనిపించారు. రాక్షసులు తమ ఛాతీలను ఊపుతూ, తమ ప్రియులపై అవయవాలను విసిరిపెడుతూ, విభిన్న రూపాలను ప్రదర్శిస్తూ, బలమైన విల్లు పట్టుకుని నిలబడ్డారు. అక్కడ ప్రియురాళ్లు ఆలింగనం చేసుకుంటూ, మరికొందరు నిద్రలో మునిగి, మరోవైపు అందమైన ముఖాలతో నవ్వుతూ, ఇంకొందరు కోపంతో లోతుగా ఊపిరి పీల్చుతూ కనిపించారు. ఆ నగరం గొప్ప ఏనుగులు గర్జిస్తూ, గౌరవప్రదమైనవారు సౌఖ్యంగా ఆసనాలలో, వీరులు ఆర్తిగా ఊపిరి తీసుకుంటూ, పూల్లో సర్పాలు ఎలా ఊపిరి తీసుకుంటాయో అలా ప్రకాశించింది. అక్కడ హనుమంతుడు అత్యుత్తమమైన బుద్ధిగల, గొప్ప పేర్లు కలిగిన, విధులకు నిబద్ధులైన, లోకానికి నాయకులైన, వివిధ రూపాలైన, అందమైన పేర్లతో ఉన్న రాక్షసులను చూశాడు. స్వభావానికి తగిన అనేక గుణాలతో మెరిసిపోతున్న అందమైన వారిని చూసి అతడు ఆనందించాడు; అలాగే కొంతమంది వికలాంగులను కూడా చూశాడు. అక్కడ ఉన్న స్త్రీలు అత్యంత గౌరవానికి అర్హులు, పవిత్ర స్వభావం కలవారు, గొప్ప గంభీరత కలవారు, తమ ప్రియులకూ మద్యం సేవనకూ ఆసక్తి చూపుతూ, తారకలు తమ స్వభావంలో ఎలా మెరిసిపోతాయో అలా మెరిసిపోతున్నారు. అర్ధరాత్రి సమయంలో తమ ప్రియుల ఆలింగనంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన స్త్రీలను, మరికొందరు స్నేహితుల ఆలింగనంలో పక్షులు పక్షులను ఆలింగనం చేసుకున్నట్లు ఉన్నారని చూశాడు. మళ్లీ, పై అంతస్తుల్లో, ప్రియుల మడిలో సౌఖ్యంగా కూర్చొని, భర్తలపై భక్తితో, ధర్మాన్ని ఆచరిస్తూ, మరికొందరు కోరికతో కూర్చుని ఉన్నవారిని ఆ జ్ఞానవంతుడు చూశాడు. కొంతమంది బట్టలు లేకుండా, బంగారు కమలాల వర్ణంతో మెరిసిపోతున్నారు; మరికొందరు శుద్ధమైన బంగారు వర్ణంతో; ఇంకొందరు చంద్రకాంతి వర్ణంతో, కానీ తమ ప్రియుల నుంచి విడిపోవడం వల్ల వారి అందం కొంత మసకబారింది. తమ ప్రియులను పొందిన ఆనందంలో, మధురమైన భావాలతో, ఆనందంతో, సౌఖ్యంగా తమ ఇళ్లలో ఉన్న అందమైన స్త్రీలను ఆ వీరహనుమంతుడు చూశాడు. చంద్రునిలా ప్రకాశించే ముఖాలు, వంకర వంకర అందమైన కనుబొమ్మలు, ఆకర్షణీయమైన కళ్లతో, శతకమలాల హారంలా అందమైన అలంకారాలతో ఉన్న ముఖాలను చూశాడు. అయితే, రాజకులలో జన్మించిన, అత్యంత గొప్ప గుణాల సీతను మాత్రం అతడు చూడలేకపోయాడు. ఆమె పురాతన మార్గంలో నిలబడిన, మృగనయనతో, longingతో ఉన్న, భర్త రాముని మహిమ ఆమె మనసులో నిలిచిన, ఇతర స్త్రీలకన్నా ఎల్లప్పుడూ విశిష్టమైన సీతను చూశాడు. వేడిమితో బాధపడుతూ, కన్నీళ్లతో గొంతు మచ్చగా మారి, ఒకప్పుడు విలువైన అలంకారాలతో అలంకరించబడి, అందమైన కనుబొమ్మలతో, నీలిమ గల గొంతుతో అరణ్యంలో నాట్యం చేసే నీలకంఠ పక్షిలా కనిపించింది. చంద్రుని మసకగల గీతలా, ధూళిలో కప్పబడిన బంగారు రేఖలా, మచ్చపడి మళ్లీ మాయమైన ముద్రలా, గాలికి వంగిన మేఘరేఖలా ఆమె కనిపించింది. రాముని భార్య అయిన సీతను కనుగొనలేక, వాక్పటుత్వంలో, పురుషులలో అగ్రగణ్యుడైన రాముని భార్యను చూడలేక, హనుమంతుడు చాలా కాలం తరువాత మళ్లీ దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు. ఇక్కడ ఐదవ సర్గ ముగిసింది. ఇప్పుడు ఆరవ సర్గ ప్రారంభమవుతుంది. తనకు కావలసిన రూపాన్ని ధరించగలిగే సామర్థ్యంతో హనుమంతుడు, లంక నగరంలో ఉన్న రాజప్రాసాదాలలో స్వేచ్ఛగా సంచరించసాగాడు. మహా శక్తివంతుడైన అతడు, అదృష్టంతో ప్రకాశిస్తూ, సూర్యుని వర్ణంతో మెరిసే గోడలతో చుట్టుముట్టబడిన రాక్షసాధిపతి నివాసానికి సమీపించాడు. భయంకరమైన రాక్షసులు ఎలా సింహాల చేత రక్షించబడే అడవి లాగా, ఆ రాజప్రాసాదాన్ని కాపాడుతూ ఉండగా, హనుమంతుడు ఆ ప్రాసాదాన్ని మెరిసిపోతుంటే చూసాడు. అద్భుతమైన వెండి తలుపులు, బంగారు అలంకరణలు, వివిధ రకాల ప్రాంగణాలు, అందమైన ద్వారాలతో అలంకరించబడి ఉంది. బలమైన ఏనుగు యోధులు, ధైర్యవంతులైన, అలసట తెలియని యోధులు, అజేయమైన కాళ్లు, రథసారధులు అక్కడ సమవాయంగా ఉన్నారు. విలువైన రత్నాలతో నిండిన, అత్యున్నత ఆసనాలతో అలంకరించబడిన, గొప్ప రథసారధులు, మహారాజాసనాలతో నిండిన ఆ ప్రాసాదం. సర్వదిక్కులా అద్భుతమైన, మహిమాన్వితమైన దృశ్యాలతో నిండి ఉంది. అనేక జంతువులు, పక్షులతో కళకళలాడుతోంది. క్రమశిక్షణతో ఉన్న అంతఃపుర రక్షకులు, రాక్షసులు బలంగా కాపాడుతూ, అద్భుతమైన, శ్రేష్ఠమైన స్త్రీలతో నిండి ఉంది. రాక్షసాధిపతి నివాసం, ఆనందభరితమైన అందమైన స్త్రీలతో ప్రకాశిస్తూ, ఆభరణాల మేళతో సముద్రంలా ఘోషించేది. రాజధర్మంతో కూడిన ఆ ప్రాసాదం, ఉత్తమమైన గంధపు వాసనతో పరిమళించి, మహావనంలో సింహాలేవిధంగా ఉంటాయో అలా గొప్ప జనులతో నిండి ఉంది. డప్పులు, మృదంగాలు మోగుతూ, శంఖధ్వని వినిపిస్తూ, పండుగ రోజుల్లో ఎల్లప్పుడూ పూజలు జరిగేలా, రాక్షసులు ఎల్లప్పుడూ గౌరవించేలా ఉంది. ఆ ప్రాసాదం సముద్రంలా లోతుగా, సముద్రపు అలల ఘోషతో, అత్యంత ధనసంపదలతో కూడిన, ఆ మహాత్ముడి మహామందిరంగా మెరిసిపోతుంది.