హనుమంతుడు లంక నగరంలో ప్రవేశించినప్పుడు, అక్కడి అందాన్ని, వైవిధ్యాన్ని తిలకిస్తూ ముందుకు సాగాడు. అక్కడ ఇక్కడా అనేకరకాల ఆకారాలూ, నిర్మాణాలూ గల భవనాలు కనిపించాయి. ఆ భవనాల మధ్య నుంచి మూడు స్వరాలతో అలంకరించబడిన మధురమైన గీతాల శబ్దం ఆయన చెవుల్లోకి వచ్చింది. ప్రేమలో మునిగిపోయిన స్త్రీల నుపురాల మణుల మోగుడు, కంకణాల ధ్వని, ఆకాశంలో అప్సరసల పాటలవంటి మధురతతో నిండిపోయి వినిపించాయి. పెద్దమనసున్న రాక్షసుల గృహాలలో అడుగుల శబ్దాలు, చేతుల చప్పుళ్లు, ఎక్కడికక్కడ వీచే ఊదరాటాలు వినిపించాయి. రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు, తమ తమ విద్యాభ్యాసంలో నిమగ్నమై మంత్రోచ్చారణ చేస్తూ కనిపించారు. రాక్షసుల ఇళ్లలో, రాత్రి సంచారులు తమ అధ్యయనానికి నిబద్ధులై ఉండటం హనుమంతుడు చూశాడు. రావణుడిని పొగిడుతూ గర్జించేవారు, రాజమార్గంలో నిలబడి ఉన్న రాక్షసుల సమూహం హనుమంతుని చూపును ఆకర్షించింది. నగరపు మధ్య భాగంలో, తలపాగా ధరించినవారు, జటాధారులు, ముండ్ల తలలు, దేహానికి పశుచర్మాలు ధరించిన అనేక మంది గూఢచారులను ఆయన చూశాడు. కొందరు చేతిలో దర్భలు, మరికొందరు అగ్నికుండాలను ఆయుధాలుగా, ఇంకొందరు ముసల్లు, గదలు, దండలు చేతబట్టి సంచరిస్తున్నారు. ఒక కన్ను, నానా రంగులు, పెద్ద పొట్ట, పెద్ద వక్షోజాలు, భయంకరమైన రూపాలు, వంకర నోర్లు, విచిత్రాకారులు, ఇంకా మరికొందరు చిన్నకాయులు వంటి అనేక రకాలు ఉన్న రాక్షసులను ఆయన చూశాడు. విల్లు, ఖడ్గాలు, మొగులు, ఇనుపగదలు, బరువైన ఆయుధాలు ధరించినవారు, వైవిధ్యమైన కవచాలతో మెరిసిపోతున్నారు. అక్కడ ఉన్నవారు మరీ బలిష్ఠులు కాదు, మరీ బలహీనులు కాదు; మరీ పొడవుగా లేరు, మరీ తక్కువ పొడవుగా లేరు; మరీ తెల్లగా లేరు, మరీ నల్లగా లేరు; మరీ వంకరగా లేరు, మరీ చిన్నగా లేరు. విచిత్రమైన రూపాలు, నానా వర్ణాలు, అందమైనవారు, మహోన్నతులు, పతాకలు, ఆయుధాలు ధరించినవారు కనిపించారు. పికాలు, వృక్షాలు, వివిధ ఆయుధాలు, ఖడ్గాలు, వజ్రాయుధాలు, తాడులు, కట్టెలు చేతబట్టి ఉన్న యోధులను హనుమంతుడు చూశాడు. పుష్పమాలలు, గంధాలు, విలాసభరిత అలంకారాలు, వివిధ వస్త్రాలు ధరించి, తమ ఇష్టానుసారం సంచరిస్తున్న అనేక మంది కనిపించారు. తీవ్రమైన కటారాలు, శక్తివంతమైన వజ్రాయుధాలు చేతబట్టి, లక్షలాది అప్రమత్తమైన రాక్షసులు విధుల్లో అలసిపోకుండా ఉన్నారు. అంతర్గృహాల ముందు, రావణుడు ప్రత్యేకంగా కట్టించిన ఇంటిని హనుమంతుడు చూశాడు. ఆ ఇంటి వద్ద ఉన్న గొప్ప బంగారు గోపురాన్ని, పర్వతశిఖరంపై నిర్మించిన, కమలమాలలతో అలంకరించిన పరమ వైభవశాలిని తిలకించాడు. ఆ ఇంటి చుట్టూ గట్టి కోటలు, దివ్యమైన రూపం, ఆకాశగీతాల మేళం, దేవలోకాన్ని తలపించే వైభవం హనుమంతునికి కనిపించింది. గుర్రాల హీనగర్జనలు, ఆభరణాల గోల, అద్భుతమైన రథాలు, వాహనాలు, విమానాలు, శ్రేష్ఠమైన గుర్రాలు, ఏనుగులు అన్నీ ఆ ఇంటిలో నిండిపోయాయి. నాలుగు దంతాల తెల్లటి ఏనుగులు, మబ్బులను తలపించేలా అందంగా అలంకరించబడి, తలుపుల వద్ద నిలబడి ఉన్నాయి. మదంతో తేలిపోతున్న జంతువులు, పక్షులు కూడా అక్కడ కనిపించాయి. వేలాది బలవంతులైన రాక్షసులు, రావణుడి రక్షణలో, ఆ ఇంటిని కాపాడుతున్నారు. ఆ ఇంటిలోకి హనుమంతుడు ప్రవేశించాడు. ఆ ఇంటి లోపల బంగారం, రత్నాల తోరణాలతో, ముత్యాల తళుకులతో, ఉత్తమమైన అగరు, గంధపు వాసనతో అలంకరించబడి ఉంది. ఇక్కడే సుందరకాండలో ఐదవ సర్గ ముగుస్తుంది. ఆ సమయంలో హనుమంతుడు ఆకాశంలో ప్రకాశిస్తూ, వెండి కాంతిని చల్లగా విరజిమ్ముతూ, మళ్లీ మళ్లీ ఉదయించడాన్ని, అస్తమించడాన్ని చూసాడు. ఆ చంద్రుడు మత్తులో ఉన్న ఎద్దును మైదానంలో సంచరించునట్లు కనిపించాడు. ఆ చల్లని కిరణాలతో పాపాలను హరించే చంద్రుడు, మహాసముద్రాన్ని కదిలించే శక్తితో, సమస్త జీవులను ప్రకాశింపజేస్తూ, సమీపిస్తున్నాడు. మందర పర్వతంపై లక్ష్మీదేవి ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, సముద్రతీరంలో సంధ్యాసమయంలో, లేదా జలంలో కమలాల మధ్య ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, అలాగే ఆ చంద్రుడు ఆకాశంలో అద్భుతంగా మెరిసిపోతున్నాడు. వెండి పంజరంలో హంస, మందర గుహలో సింహం, గర్వితమైన ఏనుగుపై వీరుడు ఎలా మెరిసిపోతారో, అలాగే ఆ చంద్రుడు ఆకాశంలో ప్రకాశిస్తున్నాడు. ఆ పవిత్రమైన చంద్రుడు, మచ్చలేని ప్రకాశంతో, మంచు, తుషారాలూ, గ్రహాల నీడ కూడా లేని స్వచ్ఛతతో వెలిగిపోతున్నాడు. పర్వతశిఖరంపై సింహం, అరణ్యంలో ఏనుగు, రాజ్యం పొందిన రాజు ఎలా మెరిసిపోతాడో, అలాగే ఆ చంద్రుడు ఆకాశంలో తేజస్సుతో మెరిసిపోతున్నాడు. ఆ సమయంలో, ఆకాశంలో చంద్రుడు ఉదయించడంతో సంధ్యా వెలుగు దేవలోకాన్ని తలపిస్తూ, చీకటిని తొలగించింది. పెరుగుతున్న రాక్షసులను, మాంసాహారులను పారద్రోలింది. రాముని స్మరణతో ఆనందించిన హృదయాన్ని ఆ శాంతమైన వెలుగు సేదదీరింది. వీణా, వాయిద్యాల మధుర స్వరాలు గాలిలో మార్మోగాయి. సద్గుణాల కలిగిన స్త్రీలు తమ భర్తలతో నిద్రించగా, అద్భుతమైన, భయంకరమైన నడకలతో రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు సంబరాల కోసం బయలుదేరారు. హనుమంతుడు అక్కడ మత్తులో తేలిపోతున్న వంశాల సమూహాలను, రథాలు, గుర్రాలు, విలాసభరిత ఆసనాలతో నిండిన వీధులను, వీరుల వైభవంతో నిండిన నగరాన్ని చూశాడు. మత్తులో ఉన్న వారు పరస్పరం అపహాస్యం చేసుకుంటూ, తమ బలమైన భుజాలను ఊపుతూ, అస్పష్టమైన మాటలు పలుకుతూ, తామెవరో మర్చిపోయి, ఒకరిని ఒకరు అవమానిస్తూ ఉన్నారు. రాక్షసులు తమ వక్షోజాలను ఊపుతూ, తమ ప్రియమైనవారిపై చేతులు వేసి, తమ విచిత్రమైన రూపాలను ప్రదర్శిస్తూ, బలమైన విల్లు చేతబట్టి సంచరిస్తున్నారు. అక్కడ కొన్ని స్త్రీలు ప్రేమతో ఆలింగనం చేసుకుని నిద్రించేవారు; మరికొందరు నవ్వుతూ, ఇంకొందరు కోపంతో ఊపిరిపీల్చుతూ కనిపించారు. అందమైన ఏనుగులు గర్జిస్తూ, గౌరవంతో ఆసనాలపై కూర్చున్నవారు, వీరులు ఊపిరిపీల్చుతూ ఉండటం వల్ల నగరం సర్పాలు ఊపిరిపీల్చే సరస్సులను తలపించింది. ఆ నగరంలో హనుమంతుడు మేధావులైన, శ్రేష్ఠమైన పేర్లతో, విధులకు నిబద్ధులైన, ప్రపంచానికి నాయకులైన, వివిధ రూపాలున్న రాక్షసులను చూశాడు. స్వభావానికి తగిన శ్రేష్ఠ గుణాలు కలిగి, ప్రకాశిస్తూ ఉన్న అందమైనవారిని చూసి హనుమంతుడు ఆనందించాడు; అలాగే, కొందరు వికలాంగులు కూడా కనిపించారు. అక్కడ ఉన్న స్త్రీలు, అత్యంత గౌరవానికి, పవిత్రతకు, గంభీరతకు పాత్రులై, తమ భర్తలతో, మత్తులో మునిగిపోయి, తారాగణంలా ప్రకాశించారు. అర్ధరాత్రి సమయంలో, ప్రేమికుల ఆలింగనంలో ఉన్న స్త్రీలు, మరికొందరు స్నేహితులతో ఆలింగనంలో ఉన్నారు; పక్షులు పక్షులతో మమేకమయ్యే విధంగా. ఇంకొందరు పై అంతస్తులపై, తమ ప్రియుల మడిలో ఆనందంగా విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, భర్తలకు అంకితమై, ధర్మంలో నిమగ్నమై, కామంలో తలమునకై కూర్చున్నారు. ఈ విధంగా హనుమంతుడు ఆ లంక నగరాన్ని, రావణుని అంతఃపురాన్ని, అక్కడి జీవన వైవిధ్యాన్ని తన దృష్టిలో నిలిపించుకున్నాడు.