సముద్రాన్ని దాటి, దానవులు, నాగులు తావుగా ఉన్న, మహా తరంగాలతో అలమాడే ఆ అపార సముద్రాన్ని హనుమంతుడు దాటి, మహాసముద్ర తీరానికి చేరుకున్నాడు. అక్కడ నుంచి అతడు దేవతల నగరాన్ని పోలిన లంకను దర్శించాడు. ఇప్పుడు వాల్మీకి మహర్షి రచించిన శ్రీమద్రామాయణంలోని సుందరకాండలో రెండవ సర్గను వినండి. అదిరిన సముద్రాన్ని విజయవంతంగా దాటి, శక్తిశాలి హనుమంతుడు విశ్రాంతిగా నిలబడి, త్రికూట పర్వత శిఖరంపై అద్భుతంగా వెలిగిపోతున్న లంకను చూశాడు. వంద యోజనాల దూరాన్ని తేలికగా దాటి వచ్చిన ఆ మహాబలశాలి వానరుడు, శ్వాస కూడా తీసుకోకుండా, అలసటకూడా లేకుండా అక్కడ నిలబడ్డాడు. "నేను వందలు, వేలు యోజనాల దూరాన్ని కూడా దాటి వెళ్ళగలను. మరి ఈ కొద్దిపాటి వంద యోజనాల సముద్ర ప్రయాణం ఏమిటి?" అని అతడు తనలో తాను అనుకున్నాడు. వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు, శీఘ్రంగా సముద్రాన్ని దాటి లంకను చేరుకున్నాడు. అతడు మార్గమధ్యంలో పచ్చని మైదానాలు, సువాసనలతో నిండిన అంధకారమయమైన అడవులు, తేనెలతో నిండిన వనాలు, పర్వతాలను దాటి వచ్చాడు. వానరులలో ప్రకాశమంతుడైన, పవనపుత్రుడైన హనుమంతుడు, పూలతో అలంకరించబడిన అడవులతో కూడిన పర్వతాలను సమీపించాడు. ఆ పర్వతంపై నిలబడి, వృక్ష సమూహాల మధ్య, హనుమంతుడు త్రికూట శిఖరంపై వెలసిన లంకను దర్శించాడు. అతడు అక్కడ శాల వృక్షాలు, కర్ణికరాలు, పుష్పితమైన ఖర్జూరాలు, ప్రియాల, ముచులింద, కూటజ, కేతక వృక్షాలను చూశాడు. సువాసనతో నిండిన ప్రియంగు వృక్షాలు, నిప, సప్తచ్ఛద, ఆసన, కోవిదార, వికసించిన కరవీరాలను చూశాడు. పుష్పాలతో నిండిన, ఇంకా కొన్నిపూలు ముద్దుగా ఉన్న, వాటి కిరీటాలను గాలి ఊదేసే వృక్షాలను, వాటిలో విహరించే పక్షులను చూశాడు. ఆయన హంసలు, క్రౌంచలు తేలాడే, పద్మాలతో, ఉత్పలాలతో అలంకరించబడిన సరస్సులను, అనేక క్రీడావనాలను, సాగరాలను చూశాడు. అన్ని ఋతువులలో పుష్పాలు, ఫలాలతో అలంకరించబడిన ఉద్యానవనాలను చూశాడు. రాక్షసాధిపతి రావణుని పాలనలో ఉన్న, పద్మాలూ, ఉత్పలాలతో నిండిన ముట్టెలు గల అద్భుతమైన లంకను సమీపించాడు. సీతానువేశం తరువాత నుండి రావణుడు బలంగా కాపాడుతున్న ఆ నగరాన్ని, అన్ని వైపులా భయంకరమైన ధనుర్విదులైన రాక్షసులు కాపలా వేశారని చూశాడు. ఆ మహానగరం బంగారు ప్రాకారాలతో చుట్టబడినది, కొండలను, శరదృతువు మేఘాలను పోలిన ఇళ్ళతో నిండినది. వెండితెన్నెల వంటి వీధులతో, వందలాది గోపురాలతో, పతాకలతో, ధ్వజాలతో ప్రకాశిస్తూ ఉంది. దివ్యమైన బంగారు ద్వారాలు, ద్రాక్షల వరుసలతో వెలిగిపోయే లంకను, దేవతల నగరాన్ని పోలినదిగా హనుమంతుడు చూశాడు. పర్వతశిఖరంపై వెలసిన, తెల్లటి అద్భుత భవనాలతో, ఆకాశంలో తేలిపోతున్నట్టు కనిపించే లంకను దర్శించాడు. రాక్షసరాజు రావణుని సంరక్షణలో, విశ్వకర్మ నిర్మించిన ఆ నగరాన్ని, ఆకాశంలో తేలుతున్నట్టు హనుమంతుడు చూశాడు. ఆ నగరానికి ప్రాకారాలు, గోడలు నడుము భాగంలా, విశాల జలాశయాలు వస్త్రంలా, అంచులలో ఆయుధాలు, గోపురాలు అలంకారాల్లా ఉన్నాయి. ఉత్తర ద్వారానికి చేరి, విశ్వకర్మ చేత నిర్మించబడినట్టు, మనస్సులో కల్పించినట్టుగా ఉన్న లంకను పరిశీలించాడు. ఆకాశాన్ని తాకే భవనాలతో, కైలాస పర్వతాన్ని పోలిన నివాసాలతో, ఆకాశంలో చిత్రాల్లా అలంకరించబడినట్టుగా, ఆ మహానగరాన్ని చూశాడు. భయంకరమైన రాక్షసులతో నిండిన, భోగవతిని పోలిన, నిర్మాణంలో అపూర్వమైన, స్పష్టమైన, ఒకప్పుడు కుబేరుడు నివసించిన నగరాన్ని చూశాడు. అనేక భయంకరమైన రాక్షసులు, శూలాలు, తోమరాలతో, పెద్ద పెద్ద పళ్లతో, విషసర్పాలు కాపాడే గుహను పోలిన ఆ నగరాన్ని గమనించాడు. ఆ మహా రక్షణను, సముద్రాన్ని, రావణుని గురించి ఆలోచిస్తూ హనుమంతుడు మనస్సులో విచారించాడు. "ఇక్కడ వానరులు వచ్చినా ప్రయోజనం లేదు; యుద్ధంతో లంకను గెలవడం దేవతలకు కూడా సాధ్యం కాదు. మహాబాహువు రాఘవుడు కూడా, రావణుని రక్షణలో, ఈ దుర్జయమైన లంకను చేరినా ఏమి చేయగలడు? రాక్షసులలో సంధి, దానం, భేదం, యుద్ధం ఏదీ సాధ్యపడదు. త్వరితమైన నాలుగు వానరులకు మాత్రమే మార్గం ఉంది—వాలిపుత్రుడు, నీలుడు, నేనూ, మేధావి రాజు. వైదేహి బ్రతికుందో లేదో తెలుసుకునే వరకు, నేను ఇక్కడే ఆలోచిస్తాను; జనకుని కుమార్తెను దర్శించిన తరువాతే నిర్ణయిస్తాను." అని పవనపుత్రుడు తలపోయాడు. ఆ వానరసింహుడు ఆ పర్వతశిఖరంపై నిలబడి, రాముని విజయాన్ని మనస్సులో ఆలోచించాడు. "ఈ రూపంలో రాక్షసుల నగరంలో ప్రవేశించలేను; ఎందుకంటే దీనిని క్రూరమైన, బలమైన రాక్షసులు కాపాడుతున్నారు. అందువల్ల, నేను కనబడకుండా, మాయతో, రాత్రి సరైన సమయంలో లంకలో ప్రవేశించి, నా మహా కార్యాన్ని సాధించాలి," అని నిర్ణయించుకున్నాడు. దేవతలకు, దానవులకు కూడా దుర్జయమైన, భయంకరమైన ఆ నగరాన్ని చూశాడు హనుమంతుడు. "ఎలా నేను రాక్షసరాజు రావణుడు గుర్తించకుండా, మైథిలిని, జనకుని కుమార్తెను దర్శించగలను? ఆత్మవంతుడైన రాముని ప్రయోజనం ఎలా నాశనం కాకుండా ఉండగలదు? నేను ఒంటరిగా, రహస్యంగా జనకుని కుమార్తెను చూడాలి. స్థలం, కాలం ప్రతికూలంగా ఉన్నపుడు, భయపడే దూత వల్ల కార్యాలు నాశనం అవుతాయి; అది సూర్యోదయ సమయంలో చీకటి పోవడం లాంటిది," అని పవనపుత్రుడు హనుమంతుడు మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ నిశ్వాసం విడిచాడు.