రాముడు, ఆకాశంలో మేఘాలు గంభీరమైన గర్జనలతో, పర్వతాలు, వృక్షాలు ముందుండగా, తమ జలాన్ని వర్షించి, ఇప్పుడు విశ్రాంతి పొందాయి. నీలకమల దళాల వర్ణంతో మేఘాలు, తమ శక్తి తగ్గిపోవడంతో, దశదిశలూ ముదురు నీడలో మునిగిపోయాయి—వేటూరి కోపం తీరిన ఏనుగులు లా. తేనె పరిమళంతో కూడిన కుఠజ, అర్జున వృక్షాల వాసనలతో కూడిన వేగవంతమైన వానలు, రామా, ఇప్పుడు ఆగిపోయాయి. లక్ష్మణా, మేఘాల గర్జనలు, ఏనుగుల అరుపులు, నెమళ్ల కేకలు, జలపాతాల ధ్వనులు ఒక్కసారిగా మౌనమయ్యాయి. భారీ వర్షాలతో శుద్ధమైన పర్వతశ్రేణులు, చంద్రకాంతుల్లో నూతనంగా అభిషేకించబడినట్లు ప్రకాశిస్తున్నాయి. ఇప్పుడు శరదృతువు వచ్చింది; సప్తచ్ఛద వృక్షాల కొమ్మల్లో, నక్షత్రాల వెలుగులో, సూర్య చంద్రుల కాంతుల్లో, సుందరమైన ఏనుగుల క్రీడలో తన అందాన్ని విభజించుకుంటోంది. శరదృతువు సుగుణాలతో అలంకృతమైన భాగ్యసౌందర్యం, ఎన్నో ఆధారాల్లో ప్రకాశిస్తూ, సూర్యకిరణాల స్పర్శతో మేల్కొన్న కమలపుష్కరిణుల్లో అత్యంత వైవిధ్యంగా వెలుగులీనుతోంది. విశాలమైన రెక్కలతో, మన్మథునికి ప్రియమైన, కమలరేణువుతో అలంకృతమైన హంసలు, చక్రవాక పక్షులతో కలిసి గొప్ప నదీ తీరాల్లో ఆనందంగా ఆడుకుంటున్నాయి. శోభ అనేక రూపాల్లో కనిపిస్తోంది: మదోన్నతమైన ఏనుగుల్లో, గర్వితమైన పశుసమూహాల్లో, ప్రవహించే నదుల స్వచ్ఛమైన నీళ్లలో. మేఘరహితమైన ఆకాశాన్ని, రత్నపక్షాల్ని కోల్పోయిన అడవి నెమళ్లను చూసి, వారి ప్రియమైన ధ్వనులు మౌనమైన నెమళ్ళు, తమ మునుపటి సౌందర్యాన్ని కోల్పోయి, ధ్యానంలో లీనమై, ఉల్లాసాన్ని వదిలేశాయి. అడవి వనాలు, పసుపు రంగు పువ్వులతో కళకళలాడే వృక్షాలతో ప్రకాశిస్తున్నాయి; వాటి కొమ్మలు పుష్పభారంతో వంగి, మృదువైన పరిమళాలను వెదజల్లుతున్నాయి. నేటి అడవిలో, తమ ప్రియమైన మాదులతో చుట్టుముట్టబడి, కమలపుష్కరిణులకు మక్కువతో, మదోన్నతంగా, పుష్పాల పరిమళంతో నిండిన ఏనుగులు, మెల్లగా సంచరిస్తున్నాయి. ఆకాశం పూర్తిగా స్వచ్ఛంగా, ఆయుధాలతో కడిగినట్లుగా ప్రకాశిస్తోంది. నదుల్లో నీరు తగ్గింది; నీలకమల పరిమళంతో చల్లని గాలులు వీచుతున్నాయి; దిశలు చీకటి తొలగి ప్రకాశవంతంగా మారాయి. భూమి, సూర్యకిరణాల తాపంతో మట్టికాలిపోయి, దుమ్ము కూర్చిపోయి, పరస్పర శత్రువులైన రాజుల కార్యాచరణకు సిద్ధంగా ఉంది—ఇది వారి సమయం. శరదృతువు ప్రభావంతో గర్వంగా, మట్టిపూతతో, మత్తుతో నిండిన ఎద్దులు, ఆవుల మధ్యలో గర్జిస్తూ, పోరుకు సిద్ధమవుతున్నాయి. ఒక మత్తుతో నిండిన ఏనుగుని, తన మిత్రులతో పాటు, మెల్లగా, లోతైన ప్రేమతో కూడిన ఏనుగుతల్లి అడవిలో చుట్టుముట్టి వెంబడిస్తోంది. నెమళ్లు తమ స్వయం అలంకృతమైన పక్షాలను వదిలి, నదీ తీరాలకు వచ్చి, క్రౌంచ పక్షుల గుంపుల మాటలకు వణకుతూ, విచారంగా, నిరుత్సాహంగా సంచరిస్తున్నాయి. మహా ఏనుగులు, విరిగిన దంతాలతో, ఘోరమైన అరుపులతో, బాతులు, చక్రవాక పక్షులను భయపెట్టి, పదే పదే కమలాలతో అలంకృతమైన సరస్సుల నీటిని కలిపి, తృప్తిగా తాగుతున్నాయి. ఇప్పుడు నదులు, మట్టిరహితంగా, ఇసుకతో, స్వచ్ఛంగా, పశుసమూహాలతో నిండిపోయి, క్రౌంచ, జలపక్షుల అరుపులతో మార్మోగిపోతూ, హంసలు ఆనందంగా దిగిపోతున్నాయి. నదుల, జలపాతాల, గాలుల, నెమళ్ల, కోతుల ఉత్సవ ధ్వనులు ఇప్పుడు మౌనమయ్యాయి. బహువర్ణాల పాము, దీర్ఘకాలం బిలాల్లో దాగి, ఆకలితో, ఘోర విషంతో, మేఘాలు కనుమరుగైన వేళ బయటకు వస్తోంది. చంద్రకాంతి తాకిడితో వణుకుతూ, నక్షత్రాల ఆనందంతో విరియుతూ, సాయంకాలం ఆకాశాన్ని విడిచి ప్రియమైన వనితలా సాగిపోతోంది. రాత్రి, మృదువైన ముఖం చంద్రోదయంతో ప్రకాశిస్తూ, నక్షత్రాల కన్నులతో మెలికలు తిరుగుతూ, చంద్రకాంతి వస్త్రాన్ని ధరించిన స్త్రీలా వెలుగుతోంది. పండిన వరి తిని, ఆనందంగా ఉన్న క్రౌంచ పక్షుల గుంపు, గాలిలో తిప్పబడుతూ, పుష్పమాల వలె ఆకాశంలోకి ఎగురుతోంది. పెద్ద సరస్సులో, కమలాలతో అలంకృతమై, నిద్రిస్తున్న ఏకైక హంసతో, ఆ నీరు, మేఘరహిత పూర్ణచంద్రునితో కూడిన నక్షత్రాల రాత్రివలె మెరిసిపోతోంది. హంసలు, కమలాలు, ఉటుతలతో అలంకృతమైన తీరాలు, ఈ సరస్సులు, ఆభరణాలతో అలంకరించిన స్త్రీల వలె కనబడుతున్నాయి. పొద్దుపొడుపున, గాలి తాకినప్పుడు, వంశీ, ఇతర వాద్యాల ధ్వనులు, ఎద్దులు, గేదెల గర్జనలు కలసి, ఆకాశాన్ని సంగీతంతో నింపుతున్నాయి. నదీ తీరాలు, కొత్త తెల్ల కాశపు గడ్డి, పుష్పాల వాసనతో, గాలితో అలంకృతమై, నూతనంగా కడిగిన వస్త్రాల వలె మెరిసిపోతున్నాయి. అడవుల్లో, తేనె తాగిన తేనెటీగలు, తమ జంటలతో ఆనందంగా సంచరిస్తూ, కమల పుష్పాల రేణువుతో శరీరాలను అలంకరించుకుని, గాలి వెంట ఆనందంగా ప్రయాణిస్తున్నాయి. స్వచ్ఛమైన నీరు, పుష్పాలతో అలంకృతమై, క్రౌంచ పక్షుల అరుపులతో, పండిన వరిపొలాలు, మృదువైన గాలి, నిర్మల చంద్రుడు—ఇవి వర్షాకాలం ముగిసినదని ప్రకటిస్తున్నాయి. నేటి నదీతీరాలపై, చేపలు గుమికూడగా, నదీ కన్యలు, రాత్రి ప్రియునితో గడిపిన స్త్రీల వలె, మెల్లగా సంచరిస్తున్నాయి. నదీ తీరాలు, కాశపు గడ్డి వస్త్రాలతో, చక్రవాక పక్షులతో, జలవనశ్పతులతో అలంకృతమై, కొత్తగా పెళ్లైన వధువుల ముఖాలను పోలి ఉన్నాయి. వనాల్లో, పుష్పించే సారస వృక్షాలు, తేనెటీగల మధురగానాలతో, కామదేవుడు తన బలమైన విల్లు ఎత్తుకుని, పరాక్రమంగా సంచరిస్తున్నాడు. మేఘాలు, ప్రపంచాన్ని వర్షాలతో సంతృప్తిపరిచి, నదులు, సరస్సులను నింపి, భూమిని పంటలతో పుష్కలంగా చేసి, ఇప్పుడు ఆకాశాన్ని విడిచి వెళ్లిపోయాయి. శరదృతువు నదులు, మెల్లగా ఇసుక తీరం బయటపడుతూ, కొత్తగా కలిసిన స్త్రీలు తమ నడుమును చూపినట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి. స్వచ్ఛమైన నీరు, క్రౌంచ పక్షుల అరుపులతో, చక్రవాక పక్షుల గుంపులతో, సరస్సుల్లో విశ్రాంతిగా మెరిసిపోతున్నాయి. సౌమ్యా, ఇప్పుడు పరస్పర శత్రువులైన రాజుల కార్యాచరణ సమయం వచ్చింది. రాజు, ఇది వారి మొదటి దండయాత్ర కాలం, అయినా సుగ్రీవుడు అలాంటి సిద్ధతలు చేయడం కనబడడం లేదు. ఏడు దళాలున్న అసన వృక్షాలు, పుష్పించే కోవిదారాలు, బంధుజీవ పుష్పాలు, నీలవర్ణం కలిగిన శ్యామా మొక్కలు పర్వతశ్రేణుల్లో కనిపిస్తున్నాయి. లక్ష్మణా, చూడూ, నదీ తీరాలు హంసలు, క్రౌంచలు, చక్రవాకలు, ఉటుతలు అన్నీ ఎక్కడికక్కడా విస్తరించి ఉన్నాయి. ఇలా శరదృతువు రాకతో ప్రకృతి తన సౌందర్యాన్ని విస్తరించి, ప్రతి జీవికి కొత్త ఉల్లాసాన్ని ఇచ్చింది.