వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, వాక్కు నైపుణ్యం కలవాడు, మాటల సారాన్ని బాగా తెలుసు. అతడు, వానరుల అధిపతి సుగ్రీవుని ఒప్పించేందుకు అనేక ఆకర్షణీయమైన, సమర్థమైన మాటలు పలికాడు. హనుమంతుడు చెప్పిన మాటలు లాభదాయకంగా, నిజంగా, శ్రేయస్సును కలిగించేవిగా, ఆచారానికి, ధర్మానికి, నీతికి అనుగుణంగా, ప్రేమతో, మమకారంతో కలిపి, విశ్వాసాన్ని కలిగించేలా ఉండేవి. అతడు సుగ్రీవుని దగ్గరికి వెళ్లి ఇలా అన్నాడు: “రాజ్యం సంపాదించావు, కీర్తి పొందావు, వంశ వైభవం పెరిగింది. మిత్రుల సమూహం యధాస్థితిలో ఉంది; దీనిని, ఓ ప్రభూ, నీవు సాధించాలి. మిత్రుల మధ్య సక్రమమైన సమయాన్ని తెలుసుకున్నవాడు ఎప్పుడూ సరిగ్గా వ్యవహరిస్తాడు. రాజ్యం, కీర్తి, శక్తి పెరుగుతాయి, ఓ రాజా, ఎవరి ఖజానా, శిక్ష, మిత్రులు, స్వయం—all harmony లో ఉంటే; అతడే గొప్ప సార్వభౌమత్వాన్ని అనుభవిస్తాడు. కాబట్టి, మంచి ప్రవర్తన కలిగి, సురక్షిత మార్గంలో ఉన్న నీవు, మిత్రుని కోసం చేపట్టిన పనిని యథావిధిగా పూర్తి చేయాలి. ఎవడు, అన్ని కర్తవ్యాలను వదిలేసి, మిత్రుని కోసం పనిచేయకుండా, అయోమయంతో ఉత్సాహం కోల్పోతాడో, అతడు దురదృష్టానికి లోనవడు. మిత్రుని కోసం సరైన సమయం దాటి చేసిన పని—even if it is great—మిత్రత్వ లక్ష్యాన్ని నెరవేర్చదు. కాబట్టి, ఈ పని మిత్రుని కోసం, ఓ శత్రువులను జయించినవాడా, ఇంకా సమయం దాటలేదు; రాఘవుని కోసం వైదేహిని వెతకడం ప్రారంభిద్దాం. సమయాన్ని తెలుసు, తెలివైనవాడు, నీకు సమయం దాటినట్టు చెప్పడు—even though he is eager and loyal to your command, ఓ రాజా. రాఘవుడు నీ వంశ విరాజనానికి కారణం, పాత మిత్రుడు, అపారశక్తి కలవాడు, మరియు అతని గుణాలకు సమానుడు లేరు. కాబట్టి, అతడు నీకు ముందు చేసిన సేవను నీవు ఇప్పుడు అతనికి చేయాలి; ఓ వానరుల అధిపతి, వానరులలో శ్రేష్ఠులను ఆదేశించాలి. ఆదేశం లేకుండా సమయం దాటదు; ఆదేశించినపుడే పనికి సమయం ముగుస్తుంది. ఇతరులు చేయకపోయినా, నీవు పని చేయగలవు; ఇప్పుడు, నీ రాజ్యాన్ని, నీ ప్రాణాన్ని కూడా ఇచ్చి, ప్రతిఫలంగా చేయాల్సిన పని ఏమిటి? శక్తిశాలి, పరాక్రమశాలి వానర, భల్లూక అధిపతీ, దశరథుని కుమారుని ఆదేశాన్ని నెరవేర్చడంలో ఎందుకు ఆలస్యం చేస్తున్నావు? దశరథుని కుమారుడు తన బాణాలతో దేవతలు, రాక్షసులు, మహా సర్పాలను జయించగలడు; అయినా, అతడు నీ వాగ్దానాన్ని ఆశ్రయిస్తున్నాడు. అతడు, తన ప్రాణాన్ని కూడా త్యాగం చేయడంలో మొహమాటం లేకుండా, గొప్ప ఉపకారం చేశాడు; కాబట్టి, భూమిపై, ఆకాశంలో కూడా వైదేహిని వెతకాలి. దేవతలు, రాక్షసులు, గంధర్వులు, అసురులు, మరుత్లు, యక్షులు—all cannot cause him fear; రాక్షసుల సంగతి ఏమిటి? అతడు ఇంత శక్తి కలవాడు, నీకోసం ముందుగా పనిచేసాడు; కాబట్టి, ఓ పింగళ వానరాధిపతి, రామునికి ఇష్టమైనదాన్ని మనసారా చేయాలి. నీ ఆదేశంతో, భూమిపై, నీళ్లలో, ఆకాశంలో—ఏ ఒక్కరికీ మనకు అడ్డంకి లేదు. కాబట్టి, ఎవరు ఏమి చేయాలో, ఎక్కడి నుంచి చేయాలో ఆదేశించు; ఓ నిర్దోషుడా, నీ ముందు ఎన్నో అపరాజిత వానరులు నిలిచివున్నారు. హనుమంతుని ఈ సమయోచిత, మంచి మాటలు విన్న సుగ్రీవుడు, ధర్మబద్ధుడు, అద్భుతమైన యోజనను రూపొందించాడు. “నా సైన్యం మొత్తం, అన్ని దళాధిపతులు, ఆలస్యం లేకుండా ముందుకు వచ్చి చేరాలి” అని ఆదేశించాడు. సరిహద్దులను కాపాడే వేగవంతమైన, నిశ్చయశీల వానరులు, నా ఆదేశంతో త్వరగా వారిని సమీకరించాలి; నీవు కూడా, తరువాత, పనిని దగ్గరగా పరిశీలించాలి. ఏ వానరుడు పదిహేను రోజులకు పైగా ఆలస్యం చేస్తే, శిక్ష మరణమే; దీనిపై చర్చ అవసరం లేదు. వృద్ధ వానరులు, తమ అనుచరులతో, నా ఆదేశాన్ని బలంగా స్వీకరించి రావాలి; ఇలా, శ్రేష్ఠ వానరాధిపతి, ఉత్సాహంతో, ఈ ఆదేశాన్ని స్థాపించి, తన నివాసంలోకి ప్రవేశించాడు. ఇక్కడ ముప్పైవ అధ్యాయాన్ని వినండి. సుగ్రీవుడు తన ఇంట్లోకి ప్రవేశించిన తరువాత, మేఘాలు ఆకాశం నుంచి తొలగిపోయాయి. రాముడు, వర్షాకాల రాత్రిలో నిలిచి, కోరిక, దుఃఖంతో బాధపడుతూ ఉండాడు. రాముడు, ఆకాశం తెల్లగా మారినదాన్ని, కలంకరహిత చంద్రబింబాన్ని, శరదృతువు రాత్రి చంద్రకాంతితో అలంకరించబడినదాన్ని చూశాడు. సుగ్రీవుడు సుఖాలలో మునిగిపోయాడు, జనకుని కుమార్తె కనబడలేదు, సమయం దాటి పోయింది—ఇదంతా చూసి రాముడు తీవ్రంగా బాధపడ్డాడు. ఒక క్షణం తరువాత, జ్ఞానం తిరిగి పొందిన రాఘవుడు, తన హృదయంలో నివసిస్తున్న వైదేహిని ఆలోచించసాగాడు. మెరుపులు, మేఘాలు లేని స్పష్టమైన ఆకాశాన్ని, కొంగలు, సరస పక్షుల కేకలను విన్న రాముడు, బాధతో నిండిన స్వరంలో విలపించాడు. బంగారు శిలలు అలంకరించిన పర్వత శిఖరంపై కూర్చొని, శరదృతువు ఆకాశాన్ని చూసి, తన ప్రియురాలిని గుర్తుచేసుకున్నాడు. కొంగలు, సరస పక్షుల గానంతో ఆశ్రమంలో ఆనందించేవారిని—ఇప్పుడు తనతో లేని ఆమె ఎలా ఆనందిస్తుందో? పుష్పించిన, స్వచ్ఛమైన, బంగారంలా ప్రకాశించే వృక్షాలను చూస్తూ, తనను చూడకుండా చూడాల్సిన ఆ యువతి ఎలా సంతోషపడుతుందో? తీయని స్వరంతో, హంసల మృదువైన కేకలకు మెలకువ వచ్చిన ఆమె—ఆమె ఇప్పుడు ఎలా ఆనందిస్తుంది? చక్రవాక పక్షులు తమ తోడుల కేకలు వినిపిస్తుంటే, కమలపత్రాల వంటివైన కన్నులతో ఆమె ఇప్పుడు ఎలా ఉంటుందో? సరస్సులు, నదులు, బావులు, అడవులు, వనాలు—ఇవన్నీ తిరిగినా, ఆమె లేక, ఈ రోజు నాకు ఆనందం లేదు. తనతో విడిపోయి, తన సున్నిత స్వభావం వల్ల, శరదృతువు గాలిలా, కోరిక ఆమెను దూరంగా బాధిస్తుండవచ్చు. ఇలా, మానవులలో శ్రేష్ఠుడు, యువరాజు, దేవేంద్రుని నీళ్ల కోసం తపిస్తున్న పక్షి లేదా జింకలా, విలపించాడు.