వేగంగా మేఘాలను చేరేందుకు ఉత్సుకతతో ఆకాశంలో ఎగిరిపోతున్న పక్షుల వరుస, తెల్ల పద్మాల మాలలా, వాయువుతో ఊగుతూ, ప్రకాశవంతమైన ఆకాశాన్ని అలంకరించింది. భూమి, కొత్తపచ్చ గడ్డి, చిన్న చిన్న మొక్కలు, ఇంద్రగోప కీటకాల ఎరుపు రంగుతో, లాక్ రంగు చీరను ధరించిన మహిళలా, పచ్చ పచ్చ పిచ్చుకల ముద్దుతో, మెరుపు వెలుగుతో కనిపించింది. కేశవుడు నిద్రలోకి మెల్లగా ప్రవేశించగా, నదులు సముద్రాన్ని చేరేందుకు వేగంగా సాగుతున్నాయి; మేఘాన్ని ఆనందంగా వెదజల్లిన కొంగలు దాన్ని చేరుకుంటున్నాయి; ప్రియుడు కలిసిన స్త్రీ సంతోషంగా అతని వద్దకు వెళ్తుంది. అరణ్య అంచుల్లో నాట్యమాడుతున్న నెమళ్లు, కడంబ చెట్లు పుష్పించాయి; కాళ్లు, ఆవుల కోరికలకు అనుగుణంగా లేచి, భూమి పంటలతో అలంకరించబడింది. నదులు, మేఘాలు, మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు, అరణ్య అంచులు—all flowing, pouring, roaring, shining—వీటన్నీ తమ స్వంతంగా తలచుకుంటూ, నాట్యమాడుతూ, విశ్రాంతి పొందుతుంటే, ప్రియులను కోల్పోయిన నెమళ్లు, కోతులు longingగా ఉంటాయి. వర్షం పడడంతో, కడంబ చెట్ల కొమ్మలకు అంటుకుని, ఆరు కాళ్ల కీటకాలు (తేనెటీగలు) పుష్పాల లోతైన మధును త్వరగా సేకరించి, మత్తును మెల్లగా వదిలేస్తాయి. జంబూ చెట్ల కొమ్మలు, ఎరుపు పూదురు గుట్టలలా, రసంతో నిండిన ఫలాలతో, ఆరు కాళ్ల తేనెటీగలు వాటిని పీలుస్తున్నట్లు కనిపిస్తున్నాయి. మేఘాలు, మెరుపు జెండాలతో అలంకరించబడి, గంభీరమైన శబ్దాలతో మ్రోగుతూ, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న ఏనుగుల్లా మెరుస్తున్నాయి. ఒక గొప్ప ఏనుగు, పర్వతాలు, అడవుల మధ్య దారిలో వెళ్తూ, మేఘాల మ్రోగుడు వినిపించగానే, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, కానీ ప్రతిధ్వనిని భయంతో, మత్తులో తిరిగి వెళ్తుంది. కొన్ని చోట్ల అరణ్య అంచులు తేనెటీగల గానంతో నిండినట్లు; మరికొన్ని చోట్ల నీలగొంతు నెమళ్లు నాట్యమాడుతున్నట్లు; ఇంకొన్ని చోట్ల మత్తులో మునిగిన ఏనుగులు; ఇలా అరణ్యాలు అనేక జీవరూపాలను ప్రదర్శిస్తున్నాయి. కడంబ, సాల, అర్జున మొక్కలతో, తేనె నీరుతో నిండిన అడవి నేల, మదిరాశాల నేలలా మెరుస్తోంది; వర్షం మత్తుతో నెమళ్లు నాట్యమాడుతూ, అరుస్తున్నాయి. పచ్చపచ్చగా, స్వచ్ఛమైన నీరు, ముత్యాల దండలా, ఆకుల గ్లాసుల్లో పడుతూ, రంగు మసకబారిన పక్షులు దాహంతో దానిని తాగుతూ, అది దేవేంద్రుని వరంగా అనిపిస్తోంది. తేనెటీగల మధురమైన స్వరాలు, కోతుల బారితీరిన అరుపులు, మేఘాల మ్రోగుడు కలసి, అడవిలో సంగీతం ప్రారంభమైనట్లు అనిపిస్తోంది. అడవిలో నెమళ్లు, ఒక్కోసారి నాట్యమాడుతూ, ఒక్కోసారి గట్టిగా అరుస్తూ, ఒక్కోసారి చెట్లపై తమ ముత్యపు పుంతలతో కూర్చొని, సంగీతమే పుట్టినట్లు అనిపిస్తోంది. మేఘాల శబ్దంతో నిద్రలేచిన కోతులు, దీర్ఘకాల నిద్రను వదిలి, వర్షపు కొత్త ధారలతో, అనేక రూపాల్లో, అనేక స్వరాల్లో అరుస్తున్నాయి. నదులు, వాటిలో ఆశ్రయమైన శారద పక్షులను తీసుకెళ్లుతూ, తీరాలను శుభ్రం చేస్తూ, కొత్త వర్షాలతో నిండిపోయి, సముద్రాన్ని వేగంగా చేరుకుంటున్నాయి. నీలి పర్వతాలపై, నీలి మేఘాలు కొత్త నీరుతో నిండిపోయి, వాటితో కలిసినట్లు కనిపిస్తున్నాయి; అడవిలో అగ్ని కాలిన చోట, మేఘాలు అగ్నిలా; పర్వతాలపై, పర్వతాలే నిలిచినట్లు కనిపిస్తున్నాయి. ఏనుగులు, కడంబ, అర్జున పుష్పాల సుగంధంతో నిండిన సుఖమైన అడవి లోపల సంచరిస్తున్నాయి; నెమళ్లు మత్తుతో అరుస్తూ, ఇంద్రగోప కీటకాలతో గడ్డి నిండిపోయింది. తేనెటీగలు, ఆనందంగా, వర్షపు కొత్త ధారలు కొట్టిన పద్మాలను వదిలి, తాజా కడంబ పుష్పాలను మధుపానానికి ఎంచుకుంటున్నాయి. ఏనుగులు మత్తులో, ఆవులు ఆనందంగా, అడవిలో సింహాలు మరింత శక్తివంతంగా, గొప్ప పర్వతాలు అందంగా, రాజులు విశ్రాంతిలో, ఇంద్రుడు మేఘాలతో క్రీడిస్తున్నాడు. మేఘాలు, సముద్ర మ్రోగుడు ధ్వనితో, ఆకాశంలో పెద్ద నీటి ధారలతో వేలాడుతూ, నదులు, చెరువులు, సరస్సులు, భూమిని మోస్తూ, తీసుకెళ్తున్నాయి. పెరిగిన శక్తితో వర్షం ధారలు పడుతున్నాయి, గాలులు వేగంగా వీచుతున్నాయి, నదులు తీరాలు కోల్పోయి, మారిన దారిలో, నీటిని తీసుకెళ్తున్నాయి. పర్వతాలు, మానవ రాజుల్లా, వాయువుతో తెచ్చిన మేఘాల గొప్ప నీటి పానపాత్రలతో, ఇంద్రుడు సమర్పించిన నీటితో, తమ స్వరూపాన్ని, వైభవాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నాయి. ఆకాశం మేఘాలతో కప్పబడి, నక్షత్రాలు, సూర్యుడు కనిపించకుండా, భూమి కొత్త వర్షంతో తృప్తిగా, చీకటిలో మునిగి, దిక్కులు కనిపించకుండా ఉంది. పర్వతాల గొప్ప శిఖరాలు, ధారలు తోమబడుతూ, మరింత ప్రకాశవంతంగా, పెద్ద, వెడల్పైన జలపాతాలు ముత్యాల దండలలా గుహలలో వేలాడుతున్నాయి. పర్వతాల శిఖరాల నుండి పడుతున్న విస్తృతమైన జలపాతాలు, రాళ్లపై తడబడుతూ, గుహల్లో నెమళ్లు అరుస్తున్న శబ్దాలతో, పూల మాలలు చెల్లాచెదురుగా పడినట్లు కనిపిస్తున్నాయి. విస్తృతమైన జలపాతాలు, వేగంగా పడుతూ, పర్వత శిఖరాలను, అంచులను శుభ్రం చేస్తూ, ముత్యాల దండలా, గొప్ప గుహల్లో నిలిపినట్లు ఉన్నాయి. ప్రతి దిక్కున నీటి ధారలు, స్వర్గీయ స్త్రీల ముత్యాల దండలు ప్రేమలో విరిగినట్లు, చెల్లాచెదురుగా పడుతున్నాయి. పక్షులు కూర్చొని, పద్మాలు మూసుకుని, మల్లె పుష్పాలు వికసిస్తే, సూర్యుడు అస్తమించినట్లు తెలుస్తోంది. రాజుల యుద్ధాలు ముగిసిపోయాయి, సేనలు మార్గాల్లో నిలిచాయి, శత్రుత్వాలు, మార్గాలు నీటితో సమానంగా అయ్యాయి. భాద్రపద మాసంలో, బ్రాహ్మణులకు, వేదపారాయణం, సామగానం చేయడానికి కాలం వచ్చింది. నిశ్చయంగా, కోసల రాజు భరతుడు, తన కార్యాలు పూర్తిచేసుకుని, సంపదను సమీకరించి, ఆశాఢ మాసాన్ని చేరాడు. నిశ్చయంగా, సరయూ నది నిండిపోయి, ప్రవాహం బలంగా మారి, దాని శబ్దం, అయోధ్యకు తిరిగి వెళ్లే సమయంలో వినిపించేదిగా అనిపిస్తోంది. సుగ్రీవుడు, అనేక గుణాలతో, శత్రువులను జయించి, భార్యను కలిసుకుని, గొప్ప రాజ్యంలో సుఖంగా జీవిస్తున్నాడు. కానీ నేను, లక్ష్మణా, భార్యను కోల్పోయి, రాజ్యాన్ని దూరం చేసుకుని, నీటితో కొడిగొట్టబడిన నదీ తీరంలా మునిగిపోతున్నాను. నా దుఃఖం విస్తరించి ఉంది, వర్షాలు అధికంగా, దాటడానికి కష్టంగా, రావణుడు, అతి పెద్ద శత్రువు, నా ముందే నిలిచాడు. ఈ కాలం యుద్ధానికి అనుకూలం కాదు; మార్గాలు దాటడానికి చాలా కష్టం; సుగ్రీవుడు bowed downగా ఉండగా, నేను ఏమి చెప్పలేదు. అతను దీర్ఘకాలం బాధపడి, ఇటీవలే భార్యను కలిసినందున, నా స్వీయ లక్ష్యం భారంగా ఉండగా, వానరుడితో మాట్లాడాలని నాకు ఇష్టం లేదు. అతను విశ్రాంతి తీసుకుని, సరైన సమయం తెలుసుకుంటే, సుగ్రీవుడు తన కర్తవ్యాన్ని తప్పకుండా గుర్తు చేసుకుంటాడు; దీనిలో సందేహం లేదు. అందుకే, ఓ శుభలక్షణా, నేను సరైన సమయాన్ని ఎదురుచూస్తున్నాను; సుగ్రీవుని, నదులను అనుగ్రహించాలనే కోరికతో.