ఈ మేఘకాలం వచ్చేసింది, వర్ష ఋతువు ప్రారంభమైంది. ఆకాశమంతా పర్వతాల్లాంటి భారీ మేఘాలతో కమ్మబడింది. తొమ్మిది నెలలు సూర్యకిరణాలను గర్భంగా మోసిన ఆకాశం, ఇప్పుడు సముద్ర రసాన్ని పుచ్చుకొని, వర్షరూపంలో అమృతాన్ని ప్రసవిస్తోంది. మేఘాల సొపానాలతో అలంకరించబడిన ఆకాశంలో సూర్యుడు ఎక్కి, కుఠజ, అర్జున పుష్పాల మాలలతో తాను అలంకరించుకున్నట్లు కనిపిస్తోంది. సంధ్య వెలుగులో పుట్టిన ఎరుపు, తెలుపు రంగుల రేఖలు మేఘాల అంచులను అలంకరిస్తుంటే, మేఘాల మధ్య మధ్య ఉన్న ప్రకాశవంతమైన చీలికలు, ఆకాశాన్ని గాయాలపై బంధాలు వేసినట్టు చూపిస్తున్నాయి. మృదువైన గాలులతో, చందనపు వర్ణాన్ని మోసుకున్న ఆకాశం, మేఘాలతో వాడిపోయి, ప్రేమలో తడిసిన హృదయంలా మెరిసిపోతోంది. ఎండలో కాలిపోతూ, ఇప్పుడు తాజా వానలో తడిసిన భూమి, దుఃఖంతో బాధపడే మహిళలా కన్నీళ్లు కార్చినట్టు అనిపిస్తోంది. మేఘాల నుంచి విడుదలైన గాలులు, కర్పూరపు తేమతో, కెతక పుష్పాల సుగంధంతో పరిమళించి, చేతితో పట్టుకుని తాగదగినట్టుగా ఉన్నాయి. ఈ పర్వతాన్ని చూడు, అర్జున వృక్షాలు పుష్పించాయి, కెతక పరిమళం వ్యాపించింది, ప్రవాహాలు అభిషేకిస్తున్నాయి—ఇది శాంతించిన, పట్టాభిషేకం పొందిన సుగ్రీవుడిలా కనిపిస్తోంది. నల్ల మేఘాల చర్మాలతో కప్పబడి, ప్రవాహాల యజ్ఞోపవీతాలతో అలంకరించబడి, గుహల్లో గాలి మారుమోగుతూ, పర్వతాలు వేదమంత్రాల పారాయణం చేస్తున్న ఋత్వికుల్లా కనిపిస్తున్నాయి. విద్యుద్దీప్తులతో కొరడాల్లా తాకబడి, లోపలి మేఘగర్జనతో ఆకాశం బాధతో వణికినట్టు అనిపిస్తోంది. నల్ల మేఘాలపై మెరిసే మెరుపు నాకు, రావణ మడిలో వణుకుతున్న సీతాదేవిలా కనిపిస్తోంది. ప్రేమికులకు ఇష్టమైన దిక్కులు ఇప్పుడు మేఘాలతో మూసుకుపోయి, చంద్ర తారలు కనబడకుండా పోయాయి. సౌమిత్రీ, పర్వతాల ఒడిలో కుఠజ వృక్షాలు పుష్పించాయి—వాన కోసం తపించిపోతూ, కన్నీళ్లతో ఊపిరాడక నిలబడ్డవిగా కనిపిస్తున్నాయి; ఇవన్నీ నా వేదనను, ఆకాంక్షను మరింత రెచ్చగొడుతున్నాయి. ఈరోజు ధూళి కూర్చిపోయింది, గాలి మృదువుగా ఉంది, ఎండ తీవ్రత తగ్గిపోయింది; రాజుల ప్రయాణాలు నిలిచిపోయాయి, ప్రయాణికులు తమ ఇళ్లకు తిరిగి వెళ్తున్నారు. చక్రవాక పక్షులు తమ సరస్సుల వైపు, జతగా చేరి, ఆనందంగా ప్రయాణం మొదలుపెట్టాయి; వానల్లో తడిసిన మార్గాల్లో రథాలు ప్రయాణించడంలేదు. మేఘాలతో అల్లుకున్న ఆకాశం కొన్ని చోట్ల ప్రకాశవంతంగా, మరికొన్ని చోట్ల చీకటి కమ్ముకున్నట్టుగా ఉంది; కొన్నిచోట్ల పర్వతాలు దాచినట్లుగా, అది మహాసముద్రపు ప్రశాంత ఉపరితలంలా కనిపిస్తోంది. పర్వత ప్రవాహాలు, సర్జ, కదంబ పుష్పాలతో కలసి, ఖనిజాల వర్ణంతో ఎర్రగా మారి, మయూరాల కేకలతో కలిసి వేగంగా ప్రవహిస్తున్నాయి. పండిన జంబూ పళ్ళు, తేనెతో నిండిపోతూ, తేనెటీగలతో ముట్టడి చేయబడుతున్నాయి; వాయువుతో ఊగిపడే రంగురంగుల మామిడి పళ్ళు నేలపై పడిపోతున్నాయి. మెఘాలు విద్యుద్దీప్తుల జండాలతో, బకులాల మాలలతో అలంకరించబడి, పర్వత శిఖరాల్లా కనిపిస్తూ, మత్తులో ఉన్న యుద్ధానికి సిద్ధమైన ఏనుగుల్లా గర్జిస్తున్నాయి. అడవులు, వర్షపు నీటితో తడిసి, మయూరాలు ఆనందంగా నృత్యం చేస్తూ, మధ్యాహ్నం వర్షం ఆగిన తరువాత మరింత అందంగా మెరిసిపోతున్నాయి. పెద్ద పెద్ద మేఘాలు, నీటితో నిండి, బకులాల కేకలతో మారుమోగుతూ, పర్వత శిఖరాలపై నిలబడి, మళ్లీ మళ్లీ విశ్రాంతి తీసుకుంటూ ముందుకు సాగుతున్నాయి. మేఘాల వైపు చేరేందుకు ఉత్సాహంగా, ఆనందంగా ఉన్న బకులాల వరుస, ఆకాశంలో వెలిగే తెల్లకమలాల హారంలా, గాలిలో ఊగిపోతూ కనిపిస్తోంది. తాజా పచ్చికతో, మొగ్గలతో, ఇంద్రగోపాల ఎరుపుతో అలంకరించబడిన భూమి, లక్కు రంగు చీరను ధరించిన స్త్రీలా, చిలుక పచ్చని తాకినట్లు మెరిసిపోతోంది. కేశవునికి నిద్ర మెల్లగా వస్తోంది; నది సముద్రాన్ని చేరేందుకు పరుగెడుతోంది; ఆనందంతో బకులం మేఘాన్ని వెతుకుతోంది; ప్రియురాలు, తన కోరిక తీరిన తరువాత ప్రియుని వద్దకు వెళ్లిపోతోంది. అడవి అంచుల్లో మయూరాలు అద్భుతంగా నృత్యం చేస్తున్నాయి; కదంబ వృక్షాలు పుష్పాలతో విరాజిల్లుతున్నాయి; ఎద్దులు, ఆవుల కోరికలకు తగినంతగా, ఉత్సాహంగా లేచాయి; భూమి పంట పొలాలతో అలంకరించబడింది. నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి, మేఘాలు వర్షం కురిపిస్తున్నాయి, మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు గర్జిస్తున్నాయి, అడవి అంచులు మెరిసిపోతున్నాయి; ఇవన్నీ తాము తాము తలచుకుంటూ, నాట్యం చేస్తూ, విశ్రాంతి తీసుకుంటూ ఉంటే, మయూరాలు, కోతులు తమ ప్రియజనుల కోసం తపిస్తూ ఉన్నాయి. వర్షపు నీటికి తడవబడుతూ, కదంబ వృక్షాల కొమ్మలపై వేలాడుతూ, ఆరు కాళ్ల తేనెటీగలు కొత్త పుష్పాల లోతైన తేనెను త్వరగా గ్రహించి, మత్తు మెల్లగా విడిచిపెడుతున్నాయి. జంబూ వృక్షాల కొమ్మలు, పండిన రక్తవర్ణపు పళ్ళతో, తేనెతో నిండిపోయి, ఆరు కాళ్ల తేనెటీగలతో తాము తినబడుతున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి. మెఘాలు విద్యుద్దీప్తుల జండాలతో అలంకరించబడి, ఘోరమైన గర్జనలతో మారుమోగుతూ, యుద్ధానికి సిద్ధమైన ఏనుగుల్లా మెరిసిపోతున్నాయి. ఓ పెద్ద ఏనుగు, పర్వత అరణ్యాల్లో తన మార్గంలో సాగుతూ, మేఘగర్జన విని, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్నా, మళ్లీ ప్రతిధ్వనికి భయపడి, మత్తులో వెనక్కి తిరుగుతుంది. కొన్ని చోట్ల అడవి అంచులు తేనెటీగల గానంతో, మరికొన్ని చోట్ల నీలకంఠ మయూరాల నాట్యంతో, ఇంకొన్ని చోట్ల మత్తులో ఉన్న ఏనుగులతో ఉల్లాసంగా కనిపిస్తున్నాయి—అడవులు అనేక రూపాలలో జీవం పొంగిపోతోంది. కదంబ, సాల, అర్జున మొక్కల మొగ్గలతో, తేనె తడిసిన అడవి నేల, మదోత్సాహంతో మయూరాలు నృత్యం చేస్తూ, గానం చేస్తూ, మద్యం మందిరపు నేలలాగా మెరిసిపోతోంది. ముత్యాల దండలవంటి స్వచ్ఛమైన వాన నీరు, ఆకుల గిన్నెలో పట్టుకుని, రంగు తగ్గిన పక్షులు దాహం తీర్చుకుంటూ, అది దేవేంద్రుని బహుమానంలా భావిస్తున్నాయి. తేనెటీగల మధుర గానాలు, కోతుల గంభీర ధ్వనులు, మేఘగర్జనల మృదంగ స్వరాలు కలసి, అడవిలో సంగీత సభ ప్రారంభమైనట్లు అనిపిస్తోంది. మయూరాలు ఎప్పుడూ నాట్యం చేస్తూ, ఎప్పుడూ గర్జిస్తూ, ఎప్పుడూ చెట్లపై తమ మణిపుంజాలతో కూర్చుంటూ, అడవిలో సంగీతమే ప్రబోధించినట్లు అనిపిస్తోంది. మేఘాల ధ్వనితో మేల్కొన్న కోతులు, దీర్ఘ నిద్రను విడిచి, కొత్త వాన ప్రవాహాల తాకిడికి అనేక విధాలుగా అరుస్తూ, ఉల్లాసంగా ఉన్నాయి. నదులు, ఆశ్రయం పొందిన చిలకల పక్షులను కొట్టుకుపోతూ, తమ కడలినాధుని వైపు వేగంగా ప్రవహిస్తున్నాయి. నీలిమయమైన పర్వతాలపై, కొత్త నీటితో నిండిన నీలి మేఘాలు, అక్కడే అంటుకున్నట్లు కనిపిస్తున్నాయి; అగ్నికి కాలిన అడవులపై, మేఘాలు అగ్నిలా కనిపిస్తున్నాయి; పర్వతాలపై, అవే పర్వతాల్లా నిలిచిపోతున్నాయి. ఏనుగులు, కదంబ, అర్జున పుష్పాల పరిమళంతో నిండిన, మయూరాలు మత్తుగా కేకలు వేస్తున్న, ఇంద్రగోపాలతో తడి పచ్చిక ఉన్న ఆహ్లాదకరమైన అడవి లోయల్లో సంచరిస్తున్నాయి. తేనెటీగలు ఆనందంతో, వాన తాకిడికి తండ్రీపోయిన కమలాలను వదిలి, తాజా కదంబ పుష్పాల్లో తేనెను ఆస్వాదిస్తున్నాయి. ఇలా వర్ష ఋతువు సృష్టించిన ప్రకృతిసౌందర్యాన్ని, జీవజాలాన్ని, భూమి ఆనందాన్ని రాముడు సౌమిత్రితో పంచుకుంటూ, తన మనస్సులోని వేదన, ఆశ, ప్రకృతి ప్రేమను వ్యక్తీకరించాడు.