మహర్షి విశ్వామిత్రుడు అక్కడి నుండి ప్రయాణమయ్యే సమయంలో, వేదాలకు అంకితమైన అనేక మంది అనుచరులు ఆయన వెంట నూరు బండ్ల దూరం వరకు వెళ్లారు. సిద్ధాశ్రమంలో నివసించే మృగపక్ష్యాదులు కూడా, మహాత్ముడైన తపస్వి విశ్వామిత్రుని వెంటపడి వచ్చాయి. అలా, ఆ ఋషిమండలి, పక్షులు—all కలసి—చాలా దూరం వెళ్లిన తరువాత, సూర్యాస్తమయం సమీపించగా, తిరిగి తమ ఆశ్రమానికి వెళ్లిపోయారు. అంతలో సూర్యుడు అస్తమించగా, అందరూ స్నానం చేసి, అగ్నిహోత్రాదులు నిర్వహించారు. అనంతరం, అపారమైన శక్తి కలిగిన విశ్వామిత్రుని నేతృత్వంలో, అక్కడ ఉన్నవారు కూర్చున్నారు. రాముడు, లక్ష్మణుడితో కలిసి, మహర్షులను యథావిధిగా ఆరాధించి, జ్ఞానవంతుడైన విశ్వామిత్రుని ఎదురుగా కూర్చున్నాడు. ఆ సమయంలో, తేజోమయుడైన రామచంద్రుడు, మహర్షి విశ్వామిత్రుని జిజ్ఞాసతో ఇలా అడిగాడు: ‘‘భగవంతుడా! ఈ దేశం ఎంత అందంగా, సస్యశ్యామలంగా ఉంది! దయచేసి, ఇది ఏ ప్రాంతమో నాకు వివరించండి’’ అని వినయపూర్వకంగా కోరాడు. రాముని ఈ ప్రశ్న విని, ధర్మాత్ముడైన మహర్షి విశ్వామిత్రుడు, అక్కడ ఉన్న ఋషిమండలి మధ్యలో ఆ ప్రాంత విశేషాలను వివరించడం ప్రారంభించాడు. ‘‘రామా! బ్రహ్మదేవుని నుంచి జన్మించిన, మహాతపస్వి, ధర్మజ్ఞుడు, సద్గుణసంపన్నుడైన కుశ అనే మహర్షి ఉన్నాడు. అతను విదర్బదేశానికి చెందిన ఓ మహాత్మురాలి ద్వారా నాలుగు మహనీయులైన కుమారులను పొందాడు. వారి పేర్లు కుశాంభ, కుశనాభ, అసూర్తరజస్, వసు. వీరు ప్రతిభావంతులు, శౌర్యశాలులు, క్షత్రియధర్మానికి నిలువెత్తు ప్రతిరూపాలు. కుశ మహర్షి తన కుమారులకు ఇలా ఉపదేశించాడు: ‘‘నా పిల్లలారా! ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, రాజ్యాన్ని పాలించండి. ధర్మాన్ని ఆచరిస్తే, అపూర్వమైన పుణ్యాన్ని పొందుతారు’’ అని చెప్పాడు. తండ్రి మాటలు వినగానే, ఆ నలుగురు మహాపురుషులు, తమ తమ రాజధానులను స్థాపించారు. కుశాంభుడు కౌశాంభీ నగరాన్ని, కుశనాభుడు మహోదయ నగరాన్ని, అసూర్తరజస్ ధర్మారణ్య నగరాన్ని, వసు గొప్ప నగరం గిరివ్రజాన్ని స్థాపించాడు. రామా! ఇప్పుడు మనం ఉన్న ఈ ప్రాంతం వసు మహాత్మునికి చెందింది. చుట్టూ ఐదు గొప్ప పర్వతాలు ప్రకాశిస్తున్నాయి. ఇక్కడే, మాగధులలో ప్రసిద్ధి చెందిన, సుమాగధీ అనే మధురమైన నది, ఈ ఐదు పర్వతాల మధ్యలో హారంగా ప్రవహిస్తుంది. ఇది వసు మహారాజు ప్రాంతంలో ఉన్న మాగధీ నది. ఇది పండ్లతో, ధాన్యంతో నిండిన సస్యశ్యామలమైన భూమి. కుశనాభుడు, రాజర్షి, ధర్మాత్ముడు, ఘృతాచీ అనే అప్సరసతో కలసి, వందమంది అపూర్వమైన సౌందర్యమయిన కుమార్తెలను పొందాడు. వారు యౌవనంతో, అందంతో అలంకరించబడి, వర్షాకాలంలో ప్రవహించే వంద నదుల్లా, తోటల్లో ప్రవేశించారు. వారు పాటలు పాడుతూ, నృత్యాలు చేస్తూ, వాద్యాలు వాయిస్తూ, మణిమయమైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, అపూర్వమైన ఆనందాన్ని అనుభవించారు. ఆ వంద మంది కన్యకలు, భూమిపై అసమానంగా అందంగా, ప్రతి అవయవం సుందరంగా, తోటల్లో నక్షత్రాల్లా ప్రకాశించాయి. అప్పుడు, ఆ సుందరీమణులను చూసిన వాయుదేవుడు, సమస్త భూతాలకు అధిపతి, ఇలా అన్నాడు: ‘‘మీరు నాకు భార్యలుగా కావాలి. మానవత్వాన్ని విడిచిపెట్టి, చిరయువతను, అమరత్వాన్ని పొందండి. మానవుల్లో యౌవనం తాత్కాలికం, కానీ నేను మీకు నిత్యయౌవనాన్ని, అమరత్వాన్ని ప్రసాదిస్తాను’’ అని కోరాడు. వాయుదేవుని ఈ మాటలు వినగానే, ఆ వంద మంది కన్యకలు నవ్వుతూ ఇలా సమాధానం ఇచ్చారు: ‘‘దేవా! మీరు సమస్త భూతాల్లో విహరిస్తారు. మీ శక్తిని అందరూ తెలుసుకుంటారు. అయినా, మమ్మల్ని ఎందుకు తక్కువగా చూస్తున్నారు? మేమంతా కుశనాభుని కుమార్తెలం. మా స్థానం, మానాన్ని కాపాడుకోవడానికి తపస్సు చేస్తున్నాం. మా తండ్రిని అవమానపరిచే సందర్భం రావద్దు. మేము మా తండ్రి చేతనే వరుడు ఎవరైనా ఎంపిక చేయబడతాం. ఆయనే మాకు పరమదేవుడు, ఆయన ఎవరికిచ్చినా, వారే మా భర్తలు.’’ అలా వారు నిరాకరించగా, హరినామధారి దేవుడు—వాయుదేవుడు—కోపంతో, తన శక్తిని వారి శరీరాల్లో ప్రవేశపెట్టి, వారిని వంగిపోయేలా చేశాడు. వారి శరీరాలు వాయువుతో బలవంతంగా వంకరగా మారి, వేలు పరిమాణానికి తగ్గిపోయాయి. భయంతో, కన్నీళ్లతో, సిగ్గుతో, ఆ వంద మంది కన్యకలు రాజప్రాసాదంలోకి పరుగెత్తారు. తన ప్రియమైన కుమార్తెలు ఇలా వంగిపోయి, బాధతో ఉన్నదాన్ని చూసి, రాజు కుశనాభుడు ఎంతో కలవరపడి, ‘‘ఇది ఏమిటి? ఎవరు ధర్మాన్ని ధిక్కరించారు? ఎవరి వల్ల మీరు ఇలా వంకరగా మారిపోయారు? మీరు తిరుగుతున్నారు కానీ మాట్లాడడం లేదు’’ అని విచారంగా అడిగాడు. ఆ తరువాత, ఆయన తన మనస్సును స్థిరపరచుకున్నాడు. ఆపైన, కుశనాభుడి మాటలు విని, వంద మంది కుమార్తెలు ఆయన పాదాలకు మస్తకముంచి ఇలా విన్నవించుకున్నాయి: ‘‘ఓ రాజా! సమస్త భూతాల్లో విహరించే వాయుదేవుడు, ధర్మాన్ని పాటించకుండా, మమ్మల్ని బలవంతంగా పొందాలని ప్రయత్నించాడు. మేము మా తండ్రి అధికారంలో ఉన్నాము, స్వతంత్రులం కాదు. మా తండ్రి మమ్మల్ని ఎవరికిచ్చినా, వారే మా భర్తలు. కానీ ఆయన మా మాటలు వినక, పాపానికి పాల్పడి, మమ్మల్ని బలంగా వాయువుతో తాకి, ఇలాంటి స్థితిలోకి నెట్టాడు.’’ వారి మాటలు విన్న రాజర్షి కుశనాభుడు, పరమధర్మాత్ముడు, మహాతేజస్సుతో, ఆ వంద మంది కుమార్తెలతో ఇలా సమాధానమిచ్చాడు...