వాల్మీకిరామాయణమ్

మార్గమాణో వనే సీతాం రాక్షసం సన్దదర్శ హ । కబన్ధం నామ రూపేణ వికృతం ఘోరదర్శనమ్ ॥౧-౧-

అరణ్యంలో సీతను వెతుకుతూ రాముడు, భయంకరంగా కనిపించే, రూపంలో వికృతమైన కబంధు అనే రాక్షసుడిని ఎదుర్కొన్నాడు.

తన్నిహత్య మహాబాహుర్దదాహ స్వర్గతశ్చ సః । స చాస్య కథయామాస శబరీం ధర్మచారిణీమ్ ॥౧-౧-

ఆ మహాబాహువు అతన్ని సంహరించి, దేహాన్ని దహనం చేశాడు. కబంధుడు స్వర్గానికి చేరినప్పుడు, ధర్మపరాయణురాలైన శబరిని గురించి రామునికి చెప్పాడు.

శ్రమణాం ధర్మనిపుణామభిగచ్ఛేతి రాఘవ । సోఽభ్య గచ్ఛన్మహాతేజాః శబరీం శత్రుసూదనః ॥౧-౧-

ధర్మంలో నిపుణురాలైన శబరిని చేరమని రాఘవునికి చెప్పాడు. అప్పుడు మహాతేజస్వి, శత్రువులను సంహరించేవాడు, శబరిని దర్శించడానికి వెళ్లాడు.

శబర్యా పూజితః సమ్యగ్ రామో దశరథాత్మజః । పమ్పాతీరే హనుమతా సఙ్గతో వానరేణ హ ॥౧-౧-

శబరి రాముని సముచితంగా సత్కరించింది. దశరథుని కుమారుడైన రాముడు, పంపా సరస్సు తీరంలో వానరుడైన హనుమంతుడిని కలిసాడు.

హనుమద్వచనాచ్చైవ సుగ్రీవేణ సమాగతః । సుగ్రీవాయ చ తత్సర్వం శంసద్రామో మహాబలః ॥౧-౧-

హనుమంతుని మాటల వల్ల రాముడు సుగ్రీవుని కలిసాడు. ఆ మహాబలుడు రాముడు తన సంగతులన్నిటిని సుగ్రీవునికి వివరంగా చెప్పాడు.

ఆదితస్తద్ యథావృత్తం సీతాయాశ్చ విశేషతః । సుగ్రీవశ్చాపి తత్సర్వం శ్రుత్వా రామస్య వానరః ॥౧-౧-

ఆదిలోనుంచి జరిగిన సంగతులన్నిటిని, ముఖ్యంగా సీత గురించి, రాముడు వివరంగా చెప్పాడు. వానరుడైన సుగ్రీవుడు రాముని కథను పూర్తిగా వినాడు.

చకార సఖ్యం రామేణ ప్రీతశ్చైవాగ్నిసాక్షికమ్ । తతో వానరరాజేన వైరానుకథనం ప్రతి ॥౧-౧-

అప్పుడు సుగ్రీవుడు రామునితో అగ్ని సాక్షిగా స్నేహాన్ని కుదుర్చుకున్నాడు. ఆ తరువాత వానరరాజు కోరిక మేరకు తన శత్రుత్వ కథను చెప్పాడు.

రామాయావేదితం సర్వం ప్రణయాత్ దుఃఖితేన చ । ప్రతిజ్ఞాతఞ్చ రామేణ తదా వాలివధం ప్రతి ॥౧-౧-

బాధతో కూడిన ప్రేమతో సుగ్రీవుడు తన సంగతులన్నిటిని రామునికి వివరంగా చెప్పాడు. అప్పుడు రాముడు వాలి వధను ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.

వాలినశ్చ బలం తత్ర కథయామాస వానరః । సుగ్రీవః శఙ్కితశ్చాసీన్నిత్యం వీర్యేణ రాఘవే ॥౧-౧-

అక్కడ వానరుడైన సుగ్రీవుడు వాలికి ఉన్న బలాన్ని వివరించాడు. రాఘవుని శౌర్యంపై అతనికి ఎప్పుడూ సందేహమే ఉండేది.

రాఘవప్రత్యయార్థం తు దున్దుభేః కాయముత్తమమ్ । దర్శయామాస సుగ్రీవః మహాపర్వతసన్నిభమ్ ॥౧-౧-

రాఘవుని నమ్మకం కోసం, సుగ్రీవుడు మహా పర్వతంతో సమానమైన దుండుభి దేహాన్ని చూపించాడు.

ఉత్స్మయిత్వా మహాబాహుః ప్రేక్ష్య చాస్తి మహాబలః । పాదాఙ్గుష్ఠేన చిక్షేప సంపూర్ణం దశయోజనమ్ ॥౧-౧-

మహాబాహువు రాముడు చిరునవ్వుతో దాన్ని చూసి, తన పాదపు వేలితో దుండుభి శరీరాన్ని పది యోజనాల దూరం విసిరేశాడు.

బిభేద చ పునస్సాలాన్ సప్తైకేన మహేషుణా । గిరిం రసాతలఞ్చైవ జనయన్ ప్రత్యయం తథా ॥౧-౧-

తర్వాత, ఒకే గొప్ప బాణంతో ఏడు సాల వృక్షాలను, ఒక కొండను, పాతాళాన్ని కూడా చీల్చి, సుగ్రీవునికి నమ్మకం కలిగించాడు.

తతః ప్రీతమనాస్తేన విశ్వస్తస్స మహాకపిః । కిష్కిన్ధాం రామసహితో జగామ చ గుహాం తదా ॥౧-౧-

అప్పుడు సంతోషంతో నిండిన, నమ్మకం కలిగిన మహావానరుడు రామునితో కలిసి కిష్కింద గుహకు వెళ్లాడు.

తతోఽగర్జద్ధరివరః సుగ్రీవో హేమపిఙ్గలః । తేన నాదేన మహతా నిర్జగామ హరీశ్వరః ॥౧-౧-

తర్వాత, బంగారు వర్ణంతో ఉన్న వానరశ్రేష్ఠుడు సుగ్రీవుడు గర్జించాడు. ఆ గొప్ప శబ్దంతో వానరుల అధిపతి బయటకు వచ్చాడు.

అనుమాన్య తదా తారాం సుగ్రీవేణ సమాగతః । నిజఘాన చ తత్రైనం శరేణైకేన రాఘవః ॥౧-౧-

ఆ సమయంలో తారతో సంప్రదించి వాలి, సుగ్రీవుని ఎదుర్కొనడానికి వచ్చాడు. అక్కడ రాముడు ఒక్క బాణంతో వాలిని సంహరించాడు.

తతః సుగ్రీవవచనాత్ హత్వా వాలినమాహవే । సుగ్రీవమేవ తద్రాజ్యే రాఘవః ప్రత్యపాదయత్ ॥౧-౧-

తర్వాత, సుగ్రీవుని అభ్యర్థన మేరకు యుద్ధంలో వాలిని సంహరించి, ఆ రాజ్యాన్ని సుగ్రీవునికి తిరిగి అప్పగించాడు.

స చ సర్వాన్ సమానీయ వానరాన్ వానరర్షభః । దిశః ప్రస్థాపయామాస దిదృక్షుర్జనకాత్మజామ్ ॥౧-౧-

అప్పుడు వానరశ్రేష్ఠుడు సుగ్రీవుడు అన్ని వానరులను కూడగట్టి, జనకుని కుమార్తెను కనుగొనాలని వారిని అన్ని దిశలకు పంపించాడు.

తతో గృధ్రస్య వచనాత్ సంపాతేర్హనుమాన్ బలీ । శతయోజనవిస్తీర్ణం పుప్లువే లవణార్ణవమ్ ॥౧-౧-

ఆ తరువాత, సంపాతి అనే గద్ద మాటలతో, బలవంతుడైన హనుమంతుడు, వంద యోజనాల వెడల్పున్న ఉప్పు సముద్రాన్ని దాటి దూకాడు.

తత్ర లఙ్కాం సమాసాద్య పురీం రావణపాలితామ్ । దదర్శ సీతాం ధ్యాయన్తీమ్ అశోకవనికాం గతామ్ ॥౧-౧-

అక్కడ రావణుడు పాలించే లంక నగరికి చేరుకుని, అశోకవనంలో ఉన్న, మనసులో మునిగిపోయిన సీతను చూశాడు.

నివేదయిత్వాభిజ్ఞానం ప్రవృత్తిం వినివేద్య చ । సమాశ్వాస్య చ వైదేహీం మర్దయామాస తోరణమ్ ॥౧-౧-

తన గుర్తింపు చిహ్నాన్ని చూపించి, జరిగిన సంగతిని వివరించి, వైదేహిని ధైర్యపరిచి, తలుపు ద్వారాన్ని ధ్వంసం చేశాడు.

పఞ్చ సేనాగ్రగాన్ హత్వా సప్త మన్త్రిసుతానపి । శూరమక్షం చ నిష్పిష్య గ్రహణం సముపాగమత్ ॥౧-౧-

అక్కడ ఐదు సేనాధిపతులను, ఏడుగురు మంత్రుల కుమారులను, శూరుడైన అక్షుణ్ణి సంహరించి, చివరికి బంధించబడ్డాడు.

అస్త్రేణోన్ముక్తమాత్మానం జ్ఞాత్వా పైతామహాద్ వరాత్ । మర్షయన్ రాక్షసాన్ వీరో యన్త్రిణస్తాన్ యదృచ్ఛయా ॥౧-౧-

తన తాతయ్య వరంతో ఆయుధ బంధనాల నుంచి విముక్తుడని తెలుసుకుని, ఆ వీరుడు రాక్షసులు బంధించినా, అదృష్టాన్ని సహించసాగాడు.

తతో దగ్ధ్వా పురీం లఙ్కామ్ ఋతే సీతాఞ్చ మైథిలీమ్ । రామాయ ప్రియమాఖ్యాతుం పునరాయాన్మహాకపిః ॥౧-౧-

తర్వాత, మైతిలి సీతను తప్పించి, లంక నగరాన్ని కాల్చేసి, రామునికి శుభవార్త చెప్పేందుకు ఆ మహాకపి తిరిగి వచ్చాడు.

సోఽభిగమ్య మహాత్మానం కృత్వా రామం ప్రదక్షిణమ్ । న్యవేదయదమేయాత్మా దృష్టా సీతేతి తత్త్వతః ॥౧-౧-

ఆయన మహాత్ముడైన రాముని దగ్గరకు వెళ్లి, ప్రదక్షిణంగా తిరిగి, 'సీతను చూశాను' అని నిజంగా తెలియజేశాడు.

తతః సుగ్రీవసహితో గత్వా తీరం మహోదధేః । సముద్రం క్షోభయామాస శరైరాదిత్యసన్నిభైః ॥౧-౧-

తర్వాత సుగ్రీవునితో కలిసి, మహాసముద్ర తీరానికి వెళ్లి, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే బాణాలతో సముద్రాన్ని కలకలం చేశాడు.

దర్శయామాస చాత్మానం సముద్రః సరితాం పతిః । సముద్రవచనాచ్చైవ నలం సేతుమకారయత్ ॥౧-౧-

నదుల అధిపతి సముద్రుడు ప్రత్యక్షమై, తన మాట ప్రకారం నలుడు వంతెనను నిర్మించాడు.

తేన గత్వా పురీం లఙ్కాం హత్వా రావణమాహవే । రామః సీతామనుప్రాప్య పరాం వ్రీడాముపాగమత్ ॥౧-౧-

ఆ వంతెన ద్వారా లంక నగరికి వెళ్లి, యుద్ధంలో రావణుణ్ణి సంహరించి, సీతను తిరిగి పొందిన రాముడు లోతైన సంకోచానికి లోనయ్యాడు.

తామువాచ తతో రామః పరుషం జనసంసది । అమృష్యమాణా సా సీతా వివేశ జ్వలనం సతీ ॥౧-౧-

తర్వాత రాముడు జనసమూహంలో ఆమెతో కఠినంగా మాట్లాడగా, దాన్ని తట్టుకోలేక సీత నిజాయితీగా అగ్నిలో ప్రవేశించింది.

తతోఽగ్నివచనాత్ సీతాం జ్ఞాత్వా విగతకల్మషామ్ । కర్మణా తేన మహతా త్రైలోక్యం సచరాచరమ్ ॥౧-౧-

తర్వాత అగ్ని సాక్షిగా సీత పాపరహితురాలని తెలుసుకుని, ఆ మహత్తర కార్యంతో మూడు లోకాలు సహా సమస్త ప్రాణులు సంతృప్తి చెందారు.