మాతా చ మమ కౌసల్యా వృద్ధా సంతాపకర్శితా। ధర్మమేవాగ్రతః కృత్వా త్వత్తః సమ్మానమర్హతి
నా తల్లి కౌసల్యా వృద్ధురాలు, బాధతో క్షీణించిపోయింది. ధర్మాన్ని ముందుగా ఉంచి, ఆమెను నీవు గౌరవించాలి.
వన్దితవ్యాశ్చ తే నిత్యం యాః శేషా మమ మాతరః। స్నేహప్రణయసమ్భోగైః సమా హి మమ మాతరః
మిగతా నా తల్లులందరికీ నీవు ప్రతిరోజూ నమస్కరించాలి. ప్రేమతో, భక్తితో, సేవతో, వారు అందరూ నాకు తల్లులే.
భ్రాతృపుత్రసమౌ చాపి ద్రష్టవ్యౌ చ విశేషతః। త్వయా భరతశత్రుఘ్నౌ ప్రాణైః ప్రియతరౌ మమ
భరతుడు, శత్రుఘ్నుడు ఇద్దరినీ నీవు సోదరులా, కుమారులా చూడాలి. వారు నాకు ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైన వారు.
విప్రియం చ న కర్తవ్యం భరతస్య కదాచన। స హి రాజా చ వైదేహి దేశస్య చ కులస్య చ
భరతునికి ఎప్పుడూ నీవు ఇష్టం లేని పని చేయకూడదు. ఎందుకంటే, వైదేహి, అతడే దేశానికీ, కుటుంబానికీ రాజు.
ఆరాధితా హి శీలేన ప్రయత్నైశ్చోపసేవితాః। రాజానః సమ్ప్రసీదన్తి ప్రకుప్యన్తి విపర్యయే
రాజులు మంచి ప్రవర్తనతో, శ్రద్ధతో సేవ చేసినప్పుడు సంతోషిస్తారు. విరుద్ధంగా ఉంటే కోపపడతారు.
ఔరస్యానపి పుత్రాన్ హి త్యజన్త్యహితకారిణః। సమర్థాన్ సమ్ప్రగృహ్ణన్తి జనానపి నరాధిపాః
రాజులు హాని చేసే స్వంత కుమారులను కూడా వదిలేస్తారు. సామర్థ్యం ఉన్న ఇతరులను కూడా అంగీకరిస్తారు.
సా త్వం వసేహ కల్యాణి రాజ్ఞః సమనువర్తినీ। భరతస్య రతా ధర్మే సత్యవ్రతపరాయణా
అందుచేత, సుభాగ్యవతీ! నీవు ఇక్కడే ఉండి, రాజును గౌరవిస్తూ, భరతుని పట్ల ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, సత్యవ్రతంలో నిలిచిపో.
అహం గమిష్యామి మహావనం ప్రియే త్వయా హి వస్తవ్యమిహైవ భామిని। యథా వ్యలీకం కురుషే న కస్యచిత్ తథా త్వయా కార్యమిదం వచో మమ
ప్రియమైనవాడా! నేను అరణ్యంలోకి వెళ్తాను. నీవు మాత్రం ఇక్కడే ఉండాలి. నీవు ఎప్పుడూ ఎవరికీ అపకారం చేయనట్టు, నా మాటను కూడా అలాగే పాటించాలి.
thumb|సప్తవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే సప్తవింశః సర్గః ॥౨-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో ఇరవై ఏడవ సర్గను వినండి.
ఏవముక్తా తు వైదేహీ ప్రియార్హా ప్రియవాదినీ। ప్రణయాదేవ సంక్రుద్ధా భర్తారమిదమబ్రవీత్
ఇలా అన్న రాముని మాటలు విని, ప్రేమకు పాత్రమైన, మధురంగా మాట్లాడే వైదేహి, ప్రేమతోనే కోపంతో భర్తతో ఇలా చెప్పింది.
కిమిదం భాషసే రామ వాక్యం లఘుతయా ధ్రువమ్। త్వయా యదపహాస్యం మే శ్రుత్వా నరవరోత్తమ
రామా! నువ్వు ఇలా మాట్లాడటం ఏమిటి? ఈ మాటలు తేలికగా మాట్లాడినట్టుగా ఉన్నాయి. నీవు నన్ను హాస్యం చేస్తున్నావేమో అనిపిస్తోంది, నరశ్రేష్ఠా!
వీరాణాం రాజపుత్రాణాం శస్త్రాస్త్రవిదుషాం నృప। అనర్హమయశస్యం చ న శ్రోతవ్యం త్వయేరితమ్
వీరులైన, రాజకుమారులైన, ఆయుధ విద్యలో నిపుణులైనవారి మధ్య నువ్వు ఇలాంటి అనర్హమైన, అపకీర్తికరమైన మాటలు చెప్పకూడదు.
ఆర్యపుత్ర పితా మాతా భ్రాతా పుత్రస్తథా స్నుషా। స్వాని పుణ్యాని భుఞ్జానాః స్వం స్వం భాగ్యముపాసతే
ఆర్యపుత్రా! తండ్రి, తల్లి, అన్న, కుమారుడు, కోడలు—ప్రతి ఒక్కరూ తమ తమ పుణ్యఫలాన్ని అనుభవిస్తూ, తమ అదృష్టాన్ని అనుసరిస్తారు.
భర్తుర్భాగ్యం తు నార్యేకా ప్రాప్నోతి పురుషర్షభ। అతశ్చైవాహమాదిష్టా వనే వస్తవ్యమిత్యపి
కానీ, ఓ పురుషోత్తమా! భార్య భర్త భాగ్యాన్ని మాత్రమే అనుభవిస్తుంది. అందుకే నాకు కూడా అరణ్యంలో నివసించమని చెప్పబడింది.
న పితా నాత్మజో వాత్మా న మాతా న సఖీజనః। ఇహ ప్రేత్య చ నారీణాం పతిరేకో గతిః సదా
స్త్రీలకు ఈ లోకంలోనూ పరలోకంలోనూ తండ్రి, కుమారుడు, తానే తాను, తల్లి, స్నేహితులు ఎవ్వరూ ఆశ్రయం కాదు; భర్తే ఎప్పుడూ మార్గం.
యది త్వం ప్రస్థితో దుర్గం వనమద్యైవ రాఘవ। అగ్రతస్తే గమిష్యామి మృద్నన్తీ కుశకణ్టకాన్
రాఘవా! నువ్వు ఈ రోజు కఠినమైన అరణ్యంలోకి వెళ్ళాలనుకుంటే, నేను ముందుగా వెళ్లి, గడ్డి ముల్లు తొక్కుతూ నీకు దారి చూపుతాను.
ఈర్ష్యాం రోషం బహిష్కృత్య భుక్తశేషమివోదకమ్। నయ మాం వీర విస్రబ్ధః పాపం మయి న విద్యతే
ఈర్ష్య, కోపం అన్నీ విడిచిపెట్టి, నీకు మిగిలిన నీళ్ళను పారబోయినట్టు, నన్ను నమ్మకంగా ముందుకు తీసుకెళ్ళు, వీరా! నాలో పాపం లేదు.
ప్రాసాదాగ్రే విమానైర్వా వైహాయసగతేన వా। సర్వావస్థాగతా భర్తుః పాదచ్ఛాయా విశిష్యతే
ప్రాసాదం మీదైనా, విమానంలోనైనా, ఆకాశంలో ప్రయాణించినా, భార్యకు భర్త పాదచాయే అన్ని పరిస్థితుల్లో శ్రేష్ఠం.
అనుశిష్టాస్మి మాత్రా చ పిత్రా చ వివిధాశ్రయమ్। నాస్మి సమ్ప్రతి వక్తవ్యా వర్తితవ్యం యథా మయా
నన్ను తల్లి తండ్రులు ఎన్నో విధాలుగా బోధించారు. ఇప్పుడు నాకు ఇంకేమీ చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు; నేను నిర్ణయించినట్టు నడుచుకుంటాను.
అహం దుర్గం గమిష్యామి వనం పురుషవర్జితమ్। నానామృగగణాకీర్ణం శార్దూలగణసేవితమ్
నేను పురుషులు లేని, అనేక జంతువులు, పులులు తిరిగే ఆ కఠినమైన అరణ్యంలోకి వెళ్తాను.
సుఖం వనే నివత్స్యామి యథైవ భవనే పితుః। అచిన్తయన్తీ త్రీఁల్లోకాంశ్చిన్తయన్తీ పతివ్రతమ్
నాన్న ఇంట్లో ఉన్నట్టే, అరణ్యంలో సుఖంగా ఉంటాను. మూడు లోకాలను పట్టించుకోకుండా, భర్తకు విధేయతను మాత్రమే ఆలోచిస్తాను.
శుశ్రూషమాణా తే నిత్యం నియతా బ్రహ్మచారిణీ। సహ రంస్యే త్వయా వీర వనేషు మధుగన్ధిషు
నిత్యం నీకు సేవ చేస్తూ, నియమంగా బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటిస్తూ, మధురమైన వనాల్లో నీతో కలిసి ఆనందిస్తాను, వీరా!
త్వం హి కర్తుం వనే శక్తో రామ సమ్పరిపాలనమ్। అన్యస్యాపి జనస్యేహ కిం పునర్మమ మానద
రామా! నువ్వు అరణ్యంలో ఇతరులను కూడా రక్షించగలవు. మరి నన్ను రక్షించడంలో ఏమాత్రం సందేహం లేదు, మాన్యుడా!
సాహం త్వయా గమిష్యామి వనమద్య న సంశయః। నాహం శక్యా మహాభాగ నివర్తయితుముద్యతా
కాబట్టి, నేను నిన్ను వెంట తీసుకొని ఈ రోజు అరణ్యంలోకి వెళ్తాను. మహాభాగుడా! నేను ఒకసారి నిర్ణయించుకున్నాక, నన్ను వెనక్కి తిప్పడం అసాధ్యం.
ఫలమూలాశనా నిత్యం భవిష్యామి న సంశయః। న తే దుఃఖం కరిష్యామి నివసన్తీ త్వయా సదా
నేను ఎప్పుడూ కాయలు, మూలికలు తింటూ జీవిస్తాను — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. నీతో కలిసి ఉండగా, నీకు ఎప్పుడూ బాధ కలిగించను.
అగ్రతస్తే గమిష్యామి భోక్ష్యే భుక్తవతి త్వయి। ఇచ్ఛామి పరతః శైలాన్ పల్వలాని సరాంసి చ
నేను నీ ముందు నడుస్తాను; నువ్వు తిన్న తర్వాతే తింటాను. ఆ తరువాత పర్వతాలు, చెరువులు, సరస్సులు చూడాలని నాకు ఎంతో కోరిక.
ద్రష్టుం సర్వత్ర నిర్భీతా త్వయా నాథేన ధీమతా। హంసకారణ్డవాకీర్ణాః పద్మినీః సాధుపుష్పితాః
నీ వంటి జ్ఞానవంతుడైన రక్షకుడు ఉన్నప్పుడు, నేను ఎక్కడైనా భయపడకుండా, హంసలు, క్రౌంచపక్షులు నిండిన, అందంగా వికసించిన కమలపూదొళ్లను ఆనందంగా చూస్తాను.
ఇచ్ఛేయం సుఖినీ ద్రష్టుం త్వయా వీరేణ సంగతా। అభిషేకం కరిష్యామి తాసు నిత్యమనువ్రతా
పరాక్రమశాలి! నీతో కలిసి సంతోషంగా వాటిని చూడాలని నాకు ఆశ. ఆ చెరువుల్లో నేను స్నానం చేస్తాను; ఎప్పుడూ నీకు అంకితమై ఉంటాను.
సహ త్వయా విశాలాక్ష రంస్యే పరమనన్దినీ। ఏవం వర్షసహస్రాణి శతం వాపి త్వయా సహ
విశాలనేత్రుడా! నీతో కలిసి నేను పరమానందంగా విహరిస్తాను. ఇలా వంద సంవత్సరాలు గానీ, వెయ్యి సంవత్సరాలు గానీ నీతో కలిసి ఉండాలని కోరుకుంటాను.
వ్యతిక్రమం న వేత్స్యామి స్వర్గోఽపి హి న మే మతః। స్వర్గేఽపి చ వినా వాసో భవితా యది రాఘవ। త్వయా వినా నరవ్యాఘ్ర నాహం తదపి రోచయే
నేను ఎప్పుడూ నీ మాట తప్పను. స్వర్గం కూడా నాకు ఇష్టం లేదు. రాఘవా! నువ్వు లేకుండా స్వర్గంలో ఉండే అవకాశం వచ్చినా, నువ్వు లేని ఆ ఆనందాన్ని కూడా నేను కోరను, నరశార్దూలా!