thumb|ஶததமஃ ஸர்கஃ ஶ்ரூயதாம்|center ஜடிலம் சீரவஸநம் ப்ராஞ்ஜலிம் பதிதம் புவி । ததர்ஶ ராமோ துர்தர்ஶம் யுகாந்தே பாஸ்கரம் யதா ।। ௨.௧௦௦.
கூந்தல் முடி, மரச்சீலை உடுத்தி, கையைக் கூப்பி, தரையில் விழுந்திருக்கும் பரதனை, இராமர் யுகம் முடிவில் கதிரவன் போல அடையாளம் காண முடியாதவராகப் பார்த்தார்.
கதஞ்சிதபிவிஜ்ஞாய விவர்ணவதநம் க்ரு'ஶம் । ப்ராதரம் பரதம் ராம: பரிஜக்ராஹ பாஹுநா ।। ௨.௧௦௦.
முகம் வாடிய, உடல் சோர்ந்த தம்பி பரதனை, எப்படியோ அடையாளம் கண்ட இராமர், தன் கை கொண்டு அவரைத் தழுவினார்.
ஆக்ராய ராமஸ்தம் மூர்த்நி பரிஷ்வஜ்ய ச ராகவ: । அங்கே பரதமாரோப்ய பர்யப்ரு'ச்சத் ஸமாஹிதஃ ।। ௨.௧௦௦.
ராகுவின் வம்சத்தார் இராமர், பரதனைத் தலையில் மணம் வீசி, அணைத்து, தன் மடியில் உட்கார வைத்து, அன்போடு விசாரித்தார்.
க்வ நு தே ऽபூத் பிதா தாத யதரண்யம் த்வமாகத: । ந ஹி த்வம் ஜீவதஸ்தஸ்ய வநமாகந்துமர்ஹஸி ।। ௨.௧௦௦.
கண்மணி, உன் தந்தை எங்கே? நீ காட்டுக்கு வந்திருக்கிறாய். அவர் உயிருடன் இருக்கையில், நீ இங்கு வரக்கூடாது.
சிரஸ்ய பத பஶ்யாமி தூராத்பரதமாகதம் । துஷ்ப்ரதீகமரண்யே ऽஸ்மிந் கிம் தாத வநமாகத: ।। ௨.௧௦௦.
ஓ, எவ்வளவு நாட்கள் கழித்து பாரதன் தூரத்தில் இருந்து வருவதை பார்க்கிறேன்! இந்த காட்டில் அவன் முகம் எனக்கு புதிதாகத் தெரிகிறது. என் செல்லப்பிள்ளையே, நீ இங்கே காட்டுக்கு ஏன் வந்தாய்?
கச்சித்தாரயதே தாத ராஜா யத்த்வமிஹாகத: । கச்சிந்ந தீந: ஸஹஸா ராஜா லோகாந்தரம் கத: ।। ௨.௧௦௦.
என் மகனே, ராஜா இன்னும் உயிருடன் இருக்கிறாரா, அதனால்தான் நீ இங்கே வந்தாயா? அல்லது துக்கத்தில் ஆழ்ந்து, ராஜா திடீரென்று உயிரை இழந்துவிட்டாரா?
கச்சித் ஸௌம்ய ந தே ராஜ்யம் ப்ரஷ்டம் பாலஸ்ய ஶாஶ்வதம் ।। ௨.௧௦௦.
அன்பானவனே, உனது ராஜ்யம், குழந்தைக்கு உரித்தான அந்த நிலையான ஆட்சி, உன்னிடமிருந்து பறிபோகவில்லை என்றே நம்புகிறேன்.
கச்சிச்சுஶ்ரூஷஸே தாத பிதரம் ஸத்யவிக்ரமம் ।। ௨.௧௦௦.
என் மகனே, நீ உன் தந்தையை, சத்தியத்துக்கு உறுதியானவரை, மரியாதையுடன் சேவை செய்கிறாயா?
கச்சித்தஶரதோ ராஜா குஶலீ ஸத்யஸங்கர: । ராஜஸூயாஶ்வமேதாநாமாஹர்த்தா தர்மநிஶ்சய: ।। ௨.௧௦௦.
தசரதர் ராஜா, சத்தியத்தில் நிலைத்திருப்பவரும், ராஜசூயமும் அசுவமேதமும் செய்தவரும், தர்மத்தில் உறுதியானவரும், நலமாக இருக்கிறாரா?
ஸ கச்சித் ப்ராஹ்மணோ வித்வாந் தர்மநித்யோ மஹாத்யுதி: । இக்ஷ்வாகூணாமுபாத்யாயோ யதாவத்தாத பூஜ்யதே ।। ௨.௧௦௦.
அந்த அறிவும் நல்லொழுக்கமும் நிறைந்த பிராமணர், இக்ஷ்வாகு வம்சத்தின் ஆசானும், பெருமைமிக்கவரும், உன்னால் முறையாக மதிக்கப்படுகிறாரா, மகனே?
ஸா தாத கச்சித்கௌஸல்யா ஸுமித்ரா ச ப்ரஜாவதீ । ஸுகிநீ கச்சிதார்ய்யா ச தேவீ நந்ததி கைகயீ ।। ௨.௧௦௦.
என் மகனே, கௌசல்யா நலமாக இருக்கிறாரா? மகன்கள் பெற்ற சுமித்ரா நலமா? அரியவள் ஆகிய கைகேயியும் மகிழ்ச்சியோடு இருக்கிறாளா?
கச்சித்விநயஸம்பந்ந: குலபுத்ரோ பஹுஶ்ருத: । அநஸூயுரநுத்ரஷ்டா ஸத்க்ரு'தஸ்தே புரோஹித: ।। ௨.௧௦௦.
உனது குடும்ப ஆசாரியர், ஒழுக்கமும் அறிவும் நிறைந்தவர், பொறாமை இல்லாதவர், எல்லோரிடமும் சமமாக நடப்பவர், உன்னால் மதிக்கப்படுகிறாரா?
கச்சிதக்நிஷு தே யுக்தோ விதிஜ்ஞோ மதிமாந்ரு'ஜு: । ஹுதம் ச ஹோஷ்யமாணம் ச காலே வேதயதே ஸதா ।। ௨.௧௦௦.
நீ யாகங்களில் கவனமாக இருக்கிறாயா? முறையை நன்கு அறிந்தவரும், புத்திசாலியும் நேர்மையுள்ளவரும், எப்போது யாகம் செய்ய வேண்டும், எப்போது செய்யப்பட்டுள்ளது என்பதை எப்போதும் கவனிப்பவரும் இருக்கிறாரா?
கச்சித்தேவாந் பிதऽந் மாதऽர்குரூந் பித்ரு'ஸமாநபி । வ்ரு'த்தாம்ஶ்ச தத வைத்யாம்ஶ்ச ப்ராஹ்மணாம்ஶ்சாபிமந்யஸே ।। ௨.௧௦௦.
மகனே, நீ தேவர்களையும், உன் தந்தை, தாய், ஆசான்கள், பெரியவர்கள், வைத்தியர்கள், பிராமணர்கள் ஆகியவர்களை உரிய மரியாதையுடன் மதிக்கிறாயா?
இஷ்வஸ்த்ரவரஸம்பந்நமர்தஶாஸ்த்ரவிஶாரதம் । ஸுதந்வாநமுபாத்யாயம் கச்சித்த்வம் தாத மந்யஸே ।। ௨.௧௦௦.
மிகச் சிறந்த ஆயுதங்களில் தேர்ச்சி பெற்றவரையும், அரசியல் நுணுக்கங்களை நன்கு அறிந்தவரையும், செல்வம் சம்பந்தமான அறிவில் வல்லவரையும், ஆசானாக மதிக்கிறாயா, மகனே?
கச்சிதாத்மஸமா: ஶூரா: ஶ்ருதவந்தோ ஜிதேந்த்ரியா: । குலீநாஶ்சேங்கிதஜ்ஞாஶ்ச க்ரு'தாஸ்தே தாத மந்த்ரிண: ।। ௨.௧௦௦.
உன்னைப் போலவே வீரரும், கல்வியறிந்தவரும், மனதை அடக்கக்கூடியவரும், நல்ல குடும்பத்தவரும், பிறரது எண்ணங்களை உணரக்கூடியவரும், அமைச்சர்களாக நியமிக்கப்பட்டுள்ளார்களா, மகனே?
மந்த்ரோ விஜயமூலம் ஹி ராஜ்ஞாம் பவதி ராகவ । ஸுஸம்வ்ரு'தோ மந்த்ரதரைரமாத்யை: ஶாஸ்த்ரகோவிதை: ।। ௨.௧௦௦.
ராவா, அரசர்களுக்கு வெற்றியின் மூல காரணம் நல்ல ஆலோசனைதான். அந்த ஆலோசனை, அறிவும் அனுபவமும் உள்ள அமைச்சர்களால் நன்கு பாதுகாக்கப்படுகிறதா?
கச்சிந்நித்ராவஶம் நைஷீ: கச்சித்காலே ப்ரபுத்யஸே । கச்சிச்சாபரராத்ரேஷு சிந்தயஸ்யர்தநைபுணம் ।। ௨.௧௦௦.
நீ தூக்கத்தில் முழுமையாக ஆட்பட்டு விடுவதில்லை அல்லவா? சரியான நேரத்தில் விழித்து எழுகிறாயா? இரவு நேரத்திலும், காரிய நுணுக்கங்களைப் பற்றி சிந்திக்கிறாயா?
கச்சிந்மந்த்ரயஸே நைக: கச்சிந்ந பஹுபி: ஸஹ । கச்சித்தே மந்த்ரிதோ மந்த்ரோ ராஷ்ட்ரம் ந பரிதாவதி ।। ௨.௧௦௦.
நீ தனியாகவே ஆலோசனை நடத்துவதில்லை அல்லவா? அதிகமானவர்களுடன் கூட ஆலோசனை செய்யவில்லை அல்லவா? ஆலோசனை முடிந்த பிறகு, உன் திட்டம் வெளியில் தெரியாமல் பாதுகாக்கப்படுகிறதா?
கச்சிதர்தம் விநிஶ்சித்ய லகுமூலம் மஹோதயம் । க்ஷிப்ரமாரபஸே கர்த்தும் ந தீர்கயஸி ராகவ ।। ௨.௧௦௦.
ராவா, சிறிய முயற்சியில் பெரிய பலன் கிடைக்கும் என்று உறுதியாக அறிந்த பிறகு, நீ உடனே அந்த காரியத்தை தொடங்குகிறாயா? தாமதிக்காமல் செய்கிறாயா?
கச்சித்தே ஸுக்ரு'தாந்யேவ க்ரு'தரூபாணி வா புந: । விதுஸ்தே ஸர்வகார்யாணி ந கர்த்தவ்யாநி பார்திவா: ।। ௨.௧௦௦.
உன் நல்ல செயல்கள், அல்லது ஏற்கனவே செய்த காரியங்கள், உன் நல்ல குடிமக்களுக்கு தெரிந்துள்ளதா? அரசர்கள் தெரியாத காரியங்களை செய்யக் கூடாது என்பதை நினைவில் வைத்துள்ளாயா?
கச்சிந்ந தர்கைர்யுக்த்யா வா யே சாப்யபரிகீர்திதா: । த்வயா வா வா ऽமாத்யைர்புத்யதே தாத மந்த்ரிதம் ।। ௨.௧௦௦.
மகனே, நீயும் உன் அமைச்சர்களும் சொல்லாத, அல்லது வெளிப்படையாக கூறப்படாத ஆலோசனைகளையும், நீ தானாகவே யோசித்து, காரணம் வைத்து, உணர்கிறாயா?
கச்சித் ஸஹஸ்ராந் மூர்காணாமேகமிச்சஸி பண்டிதம் । பண்டிதோ ஹ்யர்தக்ரு'ச்ச்ரேஷு குர்ய்யாந்நி:ஶ்ரேயஸம் மஹத் ।। ௨.௧௦௦.
நீ ஆயிரம் அறியாமை உள்ளவர்களை விட ஒரே ஒரு அறிவாளியை விரும்புகிறாயா? ஏனெனில் அறிவாளி ஒருவர், கடினமான நேரத்தில், பெரிய நன்மையை செய்ய முடியும்.
ஸஹஸ்ராண்யபி மூர்காணாம் யத்யுபாஸ்தே மஹீபதி: । அதவாப்யயுதாந்யேவ நாஸ்தி தேஷு ஸஹாயதா ।। ௨.௧௦௦.
ஒரு அரசன் ஆயிரம் அல்லது பத்தாயிரம் அறியாமை உள்ளவர்களை நம்பினாலும், அவர்களில் யாரும் உண்மையான துணை தரமாட்டார்கள்.
ஏகோப்யமாத்யோ மேதாவீ ஶூரோ தக்ஷோ விசக்ஷண: । ராஜாநம் ராஜமாத்ரம் வா ப்ராபயேந்மஹதீம் ஶ்ரியம் ।। ௨.௧௦௦.
ஒரு புத்திசாலி, தைரியசாலி, திறமைசாலி, விவேகமுள்ள அமைச்சன் ஒருவன் இருந்தாலே, அவன் அரசனுக்கும் அரசராஜ்யத்திற்கும் பெரிய செல்வத்தைத் தர முடியும்.
கச்சிந்முக்யா மஹத்ஸ்வேவ மத்யமேஷு ச மத்யமா: । ஜகந்யாஸ்து ஜகந்யேஷு ப்ரு'த்யா: கர்மஸு யோஜிதா: ।। ௨.௧௦௦.
உன்னுடைய முக்கிய ஊழியர்கள் பெரிய வேலைகளில், நடுத்தரவர்கள் நடுத்தர பணிகளில், கீழ்த்தர ஊழியர்கள் சிறிய பணிகளில் சேர்க்கப்பட்டுள்ளார்களா?
அமாத்யாநுபதாதீதாந் பித்ரு'பைதாமஹாஞ்சுசீந் । ஶ்ரேஷ்டாந் ஶ்ரேஷ்டேஷு கச்சித்த்வம் நியோஜயஸி கர்மஸு ।। ௨.௧௦௦.
ஏதேனும் குற்றச்சாட்டு இல்லாத, தூய்மைசாலிகள், பிதா, தாத்தா வழி வந்த நல்லவர்கள், சிறந்தவர்களை நீ உயர்ந்த பணிகளில் நியமிக்கிறாயா?
கச்சிந்நோக்ரேண தண்டேந ப்ரு'ஶமுத்வேஜிதப்ரஜம் । ராஷ்ட்ரம் தவாநுஜாநந்தி மந்த்ரிண: கைகயீஸுத ।। ௨.௧௦௦.
கைகேயி மகனே, உன் அமைச்சர்கள் உன் ஆட்சியை ஒப்புக்கொள்கிறார்களா, அல்லது கடுமையான தண்டனையால் மக்கள் மிகவும் சிரமப்படுகிறார்களா?
கச்சித்த்வாம் நாவஜாநந்தி யாஜகா: பதிதம் யதா । உக்ரப்ரதிக்ரஹீதாரம் காமயாநமிவ ஸ்த்ரிய: ।। ௨.௧௦௦.
உன் புரோகிதர்கள் உன்னை கீழ்ப்பார்க்கிறார்களா? அல்லது பெண்கள், கடுமையான பரிசுகளை ஏற்கும் ஒருவரைப் போல உன்னை வெறுக்கிறார்களா?
உபாயகுஶலம் வைத்யம் ப்ரு'த்யஸந்தூஷணே ரதம் । ஶூரமைஶ்வர்யகாமம் ச யோ ந ஹந்தி ஸ வத்யதே ।। ௨.௧௦௦.
தந்திரம் தெரிந்தவன், ஊழியர்களை கெடுக்கும் நோக்கமுள்ள வைத்தியன், தைரியசாலியும் அதிகார ஆசையுள்ளவனும் தண்டிக்கப்படாவிட்டால், அவன் தண்டனைக்கு உரியவன்.