ஸ தம் வ்ரு'க்ஷம் ஸமாஸாத்ய ஸம்த்யாம் அந்வாஸ்ய பஶ்சிமாம் । ராமஃ ரமயதாம் ஶ்ரேஷ்டைதி ஹ உவாச லக்ஷ்மணம் ॥௨-௫௩-
அந்த மரத்தை அணுகி, மேற்குக் காலையில் சாயங்காலத்தை அனுசரித்து, மகிழ்ச்சி தருவோரில் சிறந்தவன் ராமன் லக்ஷ்மணனிடம் இப்படி சொன்னான்.
அத்ய இயம் ப்ரதமா ராத்ரிர் யாதா ஜந பதாத் பஹிஃ । யா ஸுமந்த்ரேண ரஹிதா தாம் ந உத்கண்டிதும் அர்ஹஸி ॥௨-௫௩-
இன்று நாம் நகரத்துக்கு வெளியே முதல் இரவை கழிக்கிறோம்; சுமந்திரனின் மகனிடமிருந்து பிரிந்திருக்கிறோம் என்பதற்காக நீ கவலைப்பட வேண்டாம்.
ஜாகர்தவ்யம் அதந்த்ரிப்யாம் அத்ய ப்ரப்ரு'தி ராத்ரிஷு । யோக க்ஷேமஃ ஹி ஸீதாயா வர்ததே லக்ஷ்மண ஆவயோஹ் ॥௨-௫௩-
இன்று முதல், நாம் இரவெல்லாம் சோர்வில்லாமல் விழிப்புடன் இருக்க வேண்டும்; சீதாவின் பாதுகாப்பு நம்மிருவர்மீதே உள்ளது, லக்ஷ்மணா.
ராத்ரிம் கதம்சித் ஏவ இமாம் ஸௌமித்ரே வர்தயாமஹே । உபாவர்தாமஹே பூமாவ் ஆஸ்தீர்ய ஸ்வயம் ஆர்ஜிதைஃ ॥௨-௫௩-
சௌமித்ரி, நாம் இந்த இரவை எப்படியாவது கடக்கலாம்; நாமே சேகரித்த பொருட்களால் தரையில் படுக்கை விரித்து படுத்துக்கொள்வோம்.
ஸ து ஸம்விஶ்ய மேதிந்யாம் மஹா அர்ஹ ஶயந உசிதஃ । இமாஃ ஸௌமித்ரயே ராமஃ வ்யாஜஹார கதாஃ ஶுபாஃ ॥௨-௫௩-
பெரிய செல்வச் சயனத்தில் பழகியவன் ஆனாலும், அவர் தரையில் படுத்து, ராமன் சௌமித்ரிக்கு நல்ல வார்த்தைகள் பேசினான்.
த்ருவம் அத்ய மஹா ராஜோ துஹ்கம் ஸ்வபிதி லக்ஷ்மண । க்ரு'த காமா து கைகேயீ துஷ்டா பவிதும் அர்ஹதி ॥௨-௫௩-
இன்று இரவு பெரிய அரசன் துயரத்தில் உறங்குகிறான், லக்ஷ்மணா; ஆனால் தன் ஆசையை நிறைவேற்றிய கைகேயி மகிழ்ச்சி அடைந்திருப்பாள்.
ஸா ஹி தேவீ மஹா ராஜம் கைகேயீ ராஜ்ய காரணாத் । அபி ந ச்யாவயேத் ப்ராணாந் த்ரு'ஷ்ட்வா பரதம் ஆகதம் ॥௨-௫௩-
அந்த அரசி கைகேயி, அரசாட்சிக்காக, பரதன் திரும்பி வந்தால் தன் உயிரையே விட்டுவிட தயங்கமாட்டாள்.
அநாதஃ சைவ வ்ரு'த்தஃ ச மயா சைவ விநாக்ரு'தஃ । கிம் கரிஷ்யதி காம ஆத்மா கைகேய்யா வஶம் ஆகதஃ ॥௨-௫௩-
வயதானும், ஆதரவில்லாதும், என்னை இழந்தும், இப்போது காமத்திற்கு அடிமையான அரசன் என்ன செய்வான்?
இதம் வ்யஸநம் ஆலோக்ய ராஜ்ஞஃ ச மதி விப்ரமம் । காமஏவ அர்த தர்மாப்யாம் கரீயாந் இதி மே மதிஃ ॥௨-௫௩-
இந்த துயரத்தையும், அரசனின் குழப்பத்தையும் பார்த்து, ஆசை தான் செல்வத்தையும் தர்மத்தையும் விட வலிமை வாய்ந்தது என்று எனக்கு தோன்றுகிறது.
கோ ஹி அவித்வாந் அபி புமாந் ப்ரமதாயாஃ க்ரு'தே த்யஜேத் । சந்த அநுவர்திநம் புத்ரம் தாதஃ மாம் இவ லக்ஷ்மண ॥௨-௫௩-
யார், அறிவில்லாதவராக இருந்தாலும், ஒரு பெண்ணுக்காக தன்னை முழுமையாகக் கேட்கும் மகனை விட்டுவிடுவார்? நம்முடைய தந்தை என்னை விட்டது போல, லக்ஷ்மணா.
ஸுகீ பத ஸபார்யஃ ச பரதஃ கேகயீ ஸுதஃ । முதிதாந் கோஸலாந் ஏகோ யோ போக்ஷ்யதி அதிராஜவத் ॥௨-௫௩-
பரதன், கைகேயியின் மகன், தன் மனைவியுடன் மகிழ்ச்சியாக இருக்கிறான்; ஒருவனாகவே வளமான கோசல நாட்டை அரசனாக அனுபவிப்பான்.
ஸ ஹி ஸர்வஸ்ய ராஜ்யஸ்ய முகம் ஏகம் பவிஷ்யதி । தாதே ச வயஸா அதீதே மயி ச அரண்யம் ஆஶ்ரிதே ॥௨-௫௩-
அவர் முழு நாட்டின் தலைவராக இருப்பார்; நமது தந்தை முதுமையில், நானும் காட்டில் வாழும் போது.
அர்த தர்மௌ பரித்யஜ்ய யஃ காமம் அநுவர்ததே । ஏவம் ஆபத்யதே க்ஷிப்ரம் ராஜா தஶரதோ யதா ॥௨-௫௩-
யார் செல்வத்தையும் தர்மத்தையும் விட்டு ஆசையை பின்பற்றுகிறாரோ, அவர் விரைவில் துன்பத்தை அடைவார்; அதுபோல் தான் தசரதன் அரசனும் ஆனான்.
மந்யே தஶரத அந்தாய மம ப்ரவ்ராஜநாய ச । கைகேயீ ஸௌம்ய ஸம்ப்ராப்தா ராஜ்யாய பரதஸ்ய ச ॥௨-௫௩-
அன்புள்ளவரே, கைகேயி தசரதனின் முடிவுக்கும், எனக்கு வனவாசத்திற்கும், பரதனுக்கு அரசாட்சிக்கும் வந்திருக்கிறாள் என்று எனக்குத் தோன்றுகிறது.
அபி இதாநீம் ந கைகேயீ ஸௌபாக்ய மத மோஹிதா । கௌஸல்யாம் ச ஸுமித்ராம் ச ஸம்ப்ரபாதேத மத் க்ரு'தே ॥௨-௫௩-
இப்போது கைகேயி தன் அதிர்ஷ்டத்தில் மயங்கி, என் காரணமாக கௌசல்யையும் சுமித்ரையையும் துன்புறுத்துவாள் என்று நினைக்கிறேன்.
மா ஸ்ம மத் காரணாத் தேவீ ஸுமித்ரா துஹ்கம் ஆவஸேத் । அயோத்யாம் இதஏவ த்வம் காலே ப்ரவிஶ லக்ஷ்மண ॥௨-௫௩-
சுமித்ரை தேவிக்கு என் காரணமாக துயரத்தில் வாழ வேண்டாம்; லக்ஷ்மணா, நேரம் வந்ததும் நீ அயோத்திக்கு திரும்பிச் செல்.
அஹம் ஏகோ கமிஷ்யாமி ஸீதயா ஸஹ தண்டகாந் । அநாதாயா ஹி நாதஃ த்வம் கௌஸல்யாயா பவிஷ்யஸி ॥௨-௫௩-
நான் சீதையுடன் தனியாக தண்டக வனத்திற்கு செல்வேன்; ஆதரவில்லாமல் இருக்கும் கௌசல்யாவுக்கு நீ துணையாக இருக்க வேண்டும், லக்ஷ்மணா.
க்ஷுத்ர கர்மா ஹி கைகேயீ த்வேஷாத் அந்யாய்யம் ஆசரேத் । பரிதத்யா ஹி தர்மஜ்ஞே பரதே மம மாதரம் ॥௨-௫௩-
கைகேயி தன் வெறியால் தவறான செயல்களைச் செய்யக்கூடும்; அவள் என் தாயை தர்மத்தை அறிந்த பரதனிடம் ஒப்படைக்கவும் வாய்ப்பு இருக்கிறது.
நூநம் ஜாதி அந்தரே கஸ்மிம்ஸ் ஸ்த்ரியஃ புத்ரைஃ வியோஜிதாஃ । ஜநந்யா மம ஸௌமித்ரே தத் அபி ஏதத் உபஸ்திதம் ॥௨-௫௩-
மற்றொரு பிறவியில் தாய்மார்கள் தங்கள் மகன்களால் பிரியப்பட்டு ஏதோ செய்திருப்பார்கள்; அதுபோலவே இப்போது என் தாய்க்கும் இது நேர்ந்துள்ளது.
மயா ஹி சிர புஷ்டேந துஹ்க ஸம்வர்திதேந ச । விப்ராயுஜ்யத கௌஸல்யா பல காலே திக் அஸ்து மாம் ॥௨-௫௩-
நீண்ட நாட்கள் துன்பத்துடன் என்னை வளர்த்த கௌசல்யா இப்போது எனது பயனைக் காணும் நேரத்தில் என்னை இழந்துவிட்டாள்; இதற்கு நான் வெட்கப்பட வேண்டும்.
மா ஸ்ம ஸீமந்திநீ காசிஜ் ஜநயேத் புத்ரம் ஈத்ரு'ஶம் । ஸௌமித்ரே யோ அஹம் அம்பாயா தத்மி ஶோகம் அநந்தகம் ॥௨-௫௩-
சௌமித்ரி, என் மாதிரியாக தாய்க்கு முடிவில்லாத துயரத்தைத் தரும் மகனை யாரும் பெற வேண்டாம்.
மந்யே ப்ரீதி விஶிஷ்டா ஸா மத்தஃ லக்ஷ்மண ஸாரிகா । யஸ்யாஃ தத் ஶ்ரூயதே வாக்யம் ஶுக பாதம் அரேர் தஶ ॥௨-௫௩-
லக்ஷ்மணா, என் அம்மாவுக்கு நான் விட அவள் வளர்க்கும் சாலிகை பறவை தான் அதிகம் பிடித்திருக்க வேண்டும்; அவள் எதிரியின் கிளியின் விரல்களை எண்ணும் போது அந்த பறவையின் வார்த்தைகள் கேட்கப்படுகின்றன.
ஶோசந்த்யாஃ ச அல்ப பாக்யாயா ந கிம்சித் உபகுர்வதா । புர்த்ரேண கிம் அபுத்ராயா மயா கார்யம் அரிம் தம ॥௨-௫௩-
என் தாயார் துயரத்தில் மூழ்கி, நான் மகனாக இருந்து எதுவும் செய்ய முடியாதபோது, சௌமித்ரி, அத்தகைய தாய்க்கு நான் என்ன பயன்?
அல்ப பாக்யா ஹி மே மாதா கௌஸல்யா ரஹிதா மயா । ஶேதே பரம துஹ்க ஆர்தா பதிதா ஶோக ஸாகரே ॥௨-௫௩-
என்னை இழந்த என் தாய் கௌசல்யா, மிகுந்த துயரத்தில் மூழ்கி, துக்கக் கடலில் விழுந்து கிடக்கிறாள்.
ஏகோ ஹி அஹம் அயோத்யாம் ச ப்ரு'திவீம் ச அபி லக்ஷ்மண । தரேயம் இஷுபிஃ க்ருத்தோ நநு வீர்யம் அகாரணம் ॥௨-௫௩-
லக்ஷ்மணா, நான் ஒருவனாகவே அயோத்தியாவையும் பூமியையும் என் அம்புகளால் வெல்லமுடியும்; ஆனாலும், இப்போது வீரம் பயனற்றதாக இருக்கிறது.
அதர்ம பய பீதஃ ச பர லோகஸ்ய ச அநக । தேந லக்ஷ்மண ந அத்ய அஹம் ஆத்மாநம் அபிஷேசயே ॥௨-௫௩-
அநியாயத்தையும் மறுபிறவியையும் பயந்து, லக்ஷ்மணா, அதனால்தான் இன்று நான் என்னை அரியணையில் அமர்த்தவில்லை.
ஏதத் அந்யச் ச கருணம் விலப்ய விஜநே பஹு । அஶ்ரு பூர்ண முகோ ராமஃ நிஶி தூஷ்ணீம் உபாவிஶத் ॥௨-௫௩-
இப்படியும் பல துயரமான வார்த்தைகளையும் தனிமையில் கூறி, ராமன் கண்களில் கண்ணீர் நிரம்பிய முகத்துடன் இரவில் அமைதியாக அமர்ந்தார்.
விலப்ய உபரதம் ராமம் கத அர்சிஷம் இவ அநலம் । ஸமுத்ரம் இவ நிர்வேகம் ஆஶ்வாஸயத லக்ஷ்மணஃ ॥௨-௫௩-
விலாபம் நிறுத்தி, ஜ்வாலையற்ற நெருப்பைப் போலவும், அலைகள் இல்லாத கடலைப் போலவும் இருந்த ராமனை லக்ஷ்மணன் ஆறுதல் கூறினார்.
த்ருவம் அத்ய புரீ ராமாயோத்யா யுதிநாம் வர । நிஷ்ப்ரபா த்வயி நிஷ்க்ராந்தே கத சந்த்ரா இவ ஶர்வரீ ॥௨-௫௩-
இன்று, போராளிகளில் சிறந்தவரே, நீ அயோத்தியாவை விட்டு சென்றதால், அந்த நகரம் நிலவில்லா இரவுபோல் ஒளியற்றதாகி விட்டது.
ந ஏதத் ஔபயிகம் ராம யத் இதம் பரிதப்யஸே । விஷாதயஸி ஸீதாம் ச மாம் சைவ புருஷ ரு'ஷப ॥௨-௫௩-
ராமா, நீ இப்படிச் சோகப்படுவது உகந்தது அல்ல; இதனால் சீதையும் நானும் துயரமடைகிறோம், மகானே.