तदा तारा, कान्तिमती स्वस्य पतिं समीपं गत्वा, महागजसदृशं वालिनं रामबाणेन विद्धं दृष्ट्वा, स्नेहपूर्वकं आलिङ्गयति स्म। दुःखेन संतप्तचित्ता सा, वल्गुलता इव निष्क्रान्ता, महागिरिसदृशं वालिनं विलपन्ती अभवत्। "वीर, रणशूर, वानरश्रेष्ठ, अहं त्वाम् पुरतः स्थित्वा पृच्छामि—किं त्वं मम न वदसि?" इति तारा शोकातुरं वालिनं संबोधयामास। "उत्तिष्ठ, वानरव्याघ्र, उत्तमशय्यां गच्छ; महात्मानः नृपाः भूमौ न शयन्ते। भूमिपते, भूमिः ते प्रियतमाऽपि, जीवितपरित्यागेऽपि मां परित्यज्य तां भूमिं शरीरेण उपयासि। आज वीर, तव धर्माचरणेन, सौम्यकीष्किन्धा नगरी स्वर्गमार्गे विनिर्मिता इति स्पष्टं जातम्। मधुगन्धिन्यः काननानि यत्र त्वया सह मया रमणीयानि कालानि यापितानि, तानि त्वया समाप्तानि। सुखविहीनाऽपि, आशाहीनाऽपि, त्वं महाबलिनां नायकः मृतः सन्, अहं दुःखसागरं निमग्ना। हृदयम् मे स्थिरमेव, त्वां भूमौ पतितं दृष्ट्वा; दुःखेन दग्धमपि, अद्य न शतधा विखण्डितम्। सुग्रीवस्य पत्नी त्वया हृता, स च निष्कासितः; वानरनाथ, तस्य कर्मणः प्रतिकृति त्वां प्राप्ता। स्वहिते प्रवृत्तः, मोहात् माम् उपेक्ष्य, मम हिताय वानरराज शब्दान् उपदिष्टान् त्वया तिरस्कृतम्। त्वं सौन्दर्ययौवनदक्षिण्ययुक्तः, सुरूपः, अप्सरसां हृदयानि कम्पयिष्यसि। कालः एव निःसन्देहं जीवितान्तः; तस्य प्रवृत्त्या त्वं सुग्रीववशे पतितः, न प्रतिरोधं कर्तुं शक्यः। युद्धे परं वालिनं हत्वा, रामः काकुत्स्थवंशजः, अन्येन युद्धं कृत्वाऽपि, दोषयुक्तं कर्म कृत्वा न शोचति। विधवा दुःखार्ता च अहं, यः पूर्वं न दीनाऽपि न दुःखान्विता, अधुना अनाथवत् जीविष्यामि। अङ्गदः प्रियः, सौम्यः, सुखसंसृष्टः, मम इच्छायाः अधीनः जीविष्यति, यत्र तस्य पितुः भ्राता कोपितः। पुत्र, त्वं स्वधर्मनिष्ठं पितरं पश्य; किंतु तं द्रष्टुं दुर्लभं भविष्यति। पुत्रं सान्त्वय, तस्मै मम वचनं वद, शिरसि च चुम्बनं कुरु; त्वं दीर्घयात्रायां प्रवर्तितः। सुग्रीव, तुष्टः भव; रुमां पुनः प्राप्स्यसि; राज्यं निश्चिन्तं शासनं कुरु, भ्राता शत्रुश्च नष्टः। कथं त्वं मम विलपन्त्या न प्रत्युत्तरं ददासि? वानरनाथ, एताः सुन्दरतारभुजाः तव पत्न्यः पश्य। तस्य विलापं श्रुत्वा, सर्वाः वानरीः अङ्गदस्य समीपं समागच्छन्; दुःखशोकदुःखेन व्याकुलाः, ते उच्चैः रुदन्ति स्म। "अङ्गदं वीरं पुत्रं परित्यज्य, त्वं दीर्घकालं प्रव्राजितः, किमर्थं? धर्मिष्ठं प्रियं सौम्यं पुत्रं परित्यजनं न उचितम्। यदि किञ्चित् अविचार्य त्वया मम अप्रियं कृतम्, दीर्घबाहो, तद् मे क्षम्यतां; वानरकुलनाथ, अहं तव पादयोः शिरः नतवती, वीर।" ततः तारा, अन्याभिः वानरीभिः सह, पतिसमीपे दुःखेन रुदन्ती, निष्कलङ्कसौन्दर्या, यत्र वालिः शयितः तत्र उपवासव्रतम् स्थापयितुं मनसि अकुर्वत्। ततः हनुमान्, वानरश्रेष्ठः, तारा यथा दिवः पतिततारा, तथा भूमौ पतितां ताम् शान्तया सान्त्वयामास। "मरणानन्तरं, कर्मानुसारं, स्वकृतं पुण्यपापेन, जीवः शुभाशुभफलानि प्राप्नोति, न हि भ्रमः। त्वं शोक्यं शोकयसि, दीनं दयसे; किं तु कस्य देहे, यः बुद्बुदसदृशः, शोकः कर्तव्यः?" इति हनुमान् ताम् उपदिश्य, "एष अङ्गदः जीवन् पुत्रः ते दृष्यः; तस्य भविष्याय योग्यं कर्तव्यं चिन्तय। त्वं भूतानां निश्चितं आगमनं गमनं जानासि; तस्मात् बुद्धिमन्तः शुभं कुर्युः, न केवलं लौकिकम्। यस्य सहस्राणि शतसहस्राणि वानराणां प्रतीक्षां कुर्वन्ति स्म, स स्वगतिकं प्राप्तः। स यः सम्यक् दृष्टवान्, सामदानक्षमायुक्तः, धर्मलाभभूमौ गतः, तस्मिन् त्वं न शोच। सर्वे वानरश्रेष्ठाः, अङ्गदः ते पुत्रः, वानरराज्यं च त्वया रक्षितम्, निष्कलङ्के। दुःखदग्धौ एतौ (अङ्गदं तारा च) सान्त्वय, सुमते; तव साहाय्येन अङ्गदः पृथिवीं शासनं कुर्यात्। वंशः प्रवृत्तः, कर्तव्यं स्पष्टं, तस्मात् सर्वे राजकर्माणि सम्पादनीयानि; कालस्य निश्चितिः एषा। वानरराजस्य विधिवत् संस्कारः क्रियताम्, अङ्गदः अभिषिक्तः भवतु; पुत्रं सिंहासनस्थं दृष्ट्वा शान्तिं प्राप्स्यसि।" इत्येवम् हनुमानस्य वचनं श्रुत्वा, तारा, पतिसोकातुरा, समीपस्थं हनुमन्तं प्रत्युवाच। "मम मृतवीरस्य शरीरस्य आलिङ्गनं शतगुणं अङ्गदाद् श्रेष्ठम्। मम वानरराज्ये, अङ्गदे वा, अधिकारः नास्ति; तस्य कृत्स्नं कार्यं भ्राता सुग्रीवः। हनुमन्, अङ्गदं प्रति एषा बुद्धिः न कर्तव्या; पिता एव पुत्रस्य बन्धुः, न माता, वानरश्रेष्ठ।" एवं कीष्किन्धाकाण्डस्य एकविंशतितमः सर्गः समाप्तः।