स तु, येन महान्तः पर्वतान् इन्द्र इव वज्राणि प्रक्षिप्यन्ति, तेन प्रचण्डेन वायुनाऽभिहृतः, घनसमूहवत् गर्जनं कुर्वन् दृष्टः। इन्द्रसमः वीर्ये, स तु पतितः, वर्षमुक्तमेघ इव, गर्जनशीलानां मध्ये भीषणः, वीरैः वीरः हतः, मृगेषु सिंहः इव, मांसार्थं व्याघ्रेण निपातितः। यः सर्वलोकसम्मानितः, ध्वजैः वेदिकाभिः पूजितः, स तु गरुडेन नागार्थं विनष्टमन्दिर इव अभवत्। तत्र तारा रामं महाबलधनुष्मन्तं, लक्ष्मणं च, तथा पतिस्य अनुजं समीपस्थं दृष्टवती। तान् उपसृत्य, युद्धे हतं पतिम् उपगम्य, तं दृष्ट्वा, शोकविह्वला, मूर्च्छितवत् भूमौ पतिता। पुनः स्वप्नात् इव उत्थाय, "आर्यपुत्र!" इति विलपन्ती, पतिम् मृत्युपाशेन बद्धं दृष्ट्वा रुदन्ती अभवत्। तस्याः विलापं शुकवद् श्रुत्वा, सुग्रीवः तीव्रशोकग्रस्तः, विशेषेण अङ्गदस्य आगमनं दृष्ट्वा दुःखितः अभवत्। ततः वाल्मीकिरामायणे, कीष्किन्धाकाण्डे, विंशः सर्गः आरभ्यते। वालि, चन्द्रमुखः, रामधनुषः मृत्युमुखशरेण भूमौ पतितः, तारा तं दृष्टवती। पतिम् उपगम्य, तारा, प्रभा सम्पन्ना, महागजसदृशं वालिं शरेण विद्धं आलिङ्ग्य दृष्टवती। शोकसंतप्तचित्ता तारा, लतावत् उपहता, पर्वतसदृशं कपिं विलपन्ती अभवत्। "वीर! युद्धशूर! वानरश्रेष्ठ! अहं त्वाम् पुरतः स्थित्वा, किम् न वदसि?" इति तारा विलपन्ती। "वानरव्याघ्र! उत्तमशय्यां प्राप्य उत्तिष्ठ; न हि महात्मानः भूमौ एवं शय्यन्ते। पृथिव्याः अधिपते! भूमिः तव प्रियत्वं प्राप्ता; जीवितं गतं, माम् परित्यज्य तां शरीरतः उपगच्छसि।" "धर्माचरणेन तव, सुन्दरः कीष्किन्धापुरः स्वर्गमार्गे निर्मितः इति स्पष्टं। मधुगन्धितवनेषु यः कालः त्वया मया च व्यतीतः, स त्वया समाप्तः।" "सुखरहिताऽस्मि, आशाहीनाऽस्मि, दुःखसागरमग्नाऽस्मि, यः महाबलवृन्दनायकः त्वं, तव विनाशेन।" "मम हृदयम् दृढं, त्वां भूमौ पतितं दृष्ट्वा; दुःखेन दग्धम् अपि, सहस्रधा न भिद्यते।" "सुग्रीवस्य पत्नी त्वया हृता, स च निर्वासितः; वानरनाथ! तस्य कर्मणः प्रतिफलम् अधुना त्वयि आगतम्।" "स्वहितकामः त्वं, मोहात् माम् अवज्ञाय, हितवाक्यम् उक्तं न शृणोषि, वानरराज! अहं तव हितैषिणी।" "सौन्दर्ययौवनदक्षिण्येन, त्वं अप्सरसां हृदयम् कम्पयिष्यसि, आर्य।" "कालः निःसन्देहं जीवसमाप्तिकर्ता; तस्य प्रभावेन, त्वं सुग्रीवस्य वशं प्राप्तः, प्रतिरोधं कर्तुं न शक्नोषि।" "राघवः काकुत्स्थवंशजः, अन्यं युद्धे युध्यन्तं वालिं हत्वा, दोषयुक्तं कर्म कृत्वा अपि, शोकं न करोति।" "विधवा दुःखार्ता च अहम्, पूर्वं न दीनाऽस्मि, न दुःखानुभविता, अधुना अनाथवत् जीविष्यामि।" "अङ्गदः स्निग्धः, सुखजीवी, मम इच्छानुगः भविष्यति, यदा तस्य काका क्रोधग्रस्तः।" "पुत्र! पितरं पश्य, धर्मनिष्ठं, आर्यं; तं द्रष्टुं दुर्लभं ते स्यात्।" "पुत्रं सान्त्वय, तस्मै मम संदेशं ददातु; शिरसि चुम्ब, यतः त्वं दीर्घयात्रायाः आरम्भं करोति।" "सुग्रीव! सन्तोषं कुरु; रुमां पुनः लप्स्यसि। राज्यं निर्व्यग्रं शास, भ्राता शत्रुः विनष्टः।" "किम् न प्रतिवदसि, प्रियसख्यं, मम विलपन्त्याः? एतान् वानरपत्नीः, शोभनबाहुः, पश्य।" तस्याः विलापं श्रुत्वा, सर्वा वानरस्त्रियः अङ्गदं समन्तात् उपसृत्य, शोकदुःखार्ताः, उच्चैः रुदन्त्यः। "किम् अङ्गदं, वीरपुत्रं, त्यक्त्वा दीर्घकालं प्रव्रजितः? न उचितं, धर्मज्ञं, प्रियं, सुन्दरं पुत्रं परित्यज्य गन्तुम्।" "यदि, अनवधानात्, किञ्चित् तव अप्रियम् मया कृतम्, दीर्घबाहो, तद् क्षमस्व, वानरकुलनाथ! शिरः तव पादयोः नतवती।" ततः तारा, अन्याभिः वानरस्त्रीभिः सह, पतिसमीपे, करुणं रुदन्ती, निष्कलङ्का, तत्र वालिं शय्यायाम् उपवेश्य, मृत्युप्रत्यवस्थायाम् व्रतम् कर्तुं निश्चितवती। ततः एकविंशः सर्गः आरभ्यते। हनुमान् वानरश्रेष्ठः, तारां, पतितां, दिवः पतितां तारा इव, सौम्यया वाचा सान्त्वयामास। "सर्वे, मृत्युपर्यन्ते, स्वकर्मफले शुभाशुभे, धर्माधर्मजन्ये, भ्रमरहिते, प्राप्नुवन्ति।" "यस्य शोकः कर्तव्यः, तस्य शोकं कुरुषे; किं तु, कः अस्मिन् जलेबुद्बुदसदृशे शरीरे शोकस्य पात्रम्?" "अङ्गदः जीवन् पुत्रः तव इति मन्यस्व; तस्य भविष्यायाः योग्यं कर्म विचारय।" "सत्त्वानां आगमननियमनं जानासि; अतः, बुद्धिमन्तः शुभं कर्म कुर्युः, न केवलं लौकिकम्।" "यस्मिन् सहस्त्राणि, शतसहस्त्राणि वानराणां प्रतीक्षां कृतवन्ति, स तु स्वगतिकं प्राप्तः।" एवं वालिं तारा विलपन्ती, वानरस्त्रियः शोकग्रस्ताः, हनुमान् तारां सान्त्वयामास। तारा पुत्रं अङ्गदं आलिङ्ग्य, वालिं शय्यायाम् उपवेश्य, शोकसागरमग्ना, मृत्युव्रतम् कर्तुं निश्चितवती।