तदा तारा, वालिनः पत्नी, दुःखेन आकुला, वालिनं पतितं दृष्ट्वा, समीपस्थं हरिम् इव गजं महान्तं, रामस्य बाणेन मृत्युप्रदेन भूमौ निपातितं, विलपन्ती अभ्यगच्छत्। तस्य वचनानि श्रुत्वा, तारा तं महाहरीं आलिङ्ग्य, शोकविह्वला, लता इव समूलच्छिन्ना, महान् पर्वतसन्निभं वालिनं विलपयन्ती अभवत्। सा शोकातुरया चेतसा वालिनं संबोधयन्ती जगाद— "हे वीर! हे रणशूर! हे वानरश्रेष्ठ! किम् इदानीं माम् उपस्थितां न भाषसे? उत्तिष्ठ, वानरशार्दूल, उत्तमं शय्यां गच्छ। धन्याः राजानः भूमौ एवं न शयन्ते। हे पृथ्वीश्वर! भूमिः ते प्रिया इव; जीवितं त्यक्त्वा मां परित्यज्य ताम् एव देहेन उपगच्छसि।" तारा पुनः व्यथिता, "धर्माचरणेन तव इदानीं स्पष्टं दृश्यते—किष्किन्धा नगरी स्वर्गमार्गे निर्मिता। मधुगन्धिन्यः वनेषु यः सुखकालः त्वया सह मया कृतः, तं त्वं समाप्तवान्। दुःखसागरमग्ना अहम्, त्वं महाबलवान् सेनापतिः, इदानीं नष्टः। हृदयम् अतिव्रजं, त्वाम् भूमौ पतितं दृष्ट्वा, शोकानलदग्धम् अपि, सहस्रधा न विकीर्णम्।" सा स्मरति—"सुग्रीवस्य पत्नी तव द्वारा अपहृता, स च निर्वासितः; अधुनैव तस्य कर्मणः प्रतिफलम् उपगतं। स्वहिते प्रवृत्तः, मोहात् माम् तिरस्कृतवान्, मम हितवचनानि श्रुत्वा अपि, वानरराज। त्वं सौन्दर्येन, युवत्वेन, दक्षिणदेशीयगुणैः अप्सरः हृदयानि क्षोभयिष्यसि, हे महाभाग।" तारा विलपयन्ती, "कालः नूनम् जीवितस्य अन्तः; तस्य प्रभावात् त्वं सुग्रीवस्य वशे पतितः, प्रतिरोधं कर्तुं असमर्थः। रामः काकुत्स्थवंशसम्भूतः, यद्यपि अन्यं युद्धे हन्ति, वालिनं निहत्य, दोषयुक्तं कर्म कृत्वा अपि, शोकं न करोति। विधवा दुःखार्ता अहम्, पूर्वं न दुःखिता, न दीनाभूतपूर्वा, इदानीं निर्बलवद् जीविष्यामि।" अङ्गदं दृष्ट्वा तारा मनसि चिन्तयति—"प्रियः, कोमलः, सुखोपचारे स्थितः अङ्गदः, मम इच्छानुगामी जीविष्यति, यदा च तस्य कुपितः पितुः भ्राता अस्ति। हे पुत्र! पितरं पश्य, धर्मनिष्ठं, दुर्लभं तव दर्शनं भविष्यति। पुत्रं सान्त्वय, तस्मै मम वचनं ब्रूहि, शिरसि चुम्बनं कुरु; त्वं दूरयात्रायां प्रवर्तसे।" सुग्रीवस्य प्रति तारा वदति—"सन्तोषं कुरु, सुग्रीव; त्वं रुमां पुनः प्राप्तवान्। राज्यं निर्भयम् अधिशास, भ्राता शत्रुः नष्टः। किम् त्वं मे विलपन्त्याः प्रियायाः उत्तरं न ददासि? एताः सुन्दरबाहुयुताः तव पत्न्यः पश्य, वानरनाथ।" एवं तारा विलपन्ती, अङ्गदं समन्तात् वानर्यः समागम्य, शोकदुःखसमाकुलाः, उच्चैः रुदन्त्यः अभवन्। तदा सर्वे वानराः, वालिनं इन्द्रसमानं, महाबलिनं, वृक्षशिलाप्रहरणं, रामस्य वज्रसमानैः बाणैः पतितं दृष्ट्वा, भग्ना, विच्छिन्ना, प्रज्वलितं वानरव्याघ्रं हत्वा, कीर्तिमन्तं, किष्किन्धायां तारा इव, नगरं रक्ष्यमाणं वीरैः, अङ्गदः युवराजः स्थाप्यते, वानराः तस्य पुत्रस्य सेवा करिष्यन्ति। तारा पुनः दुःखात्, "पुत्रस्य वा राज्यस्य वा किम् उपकारः, यदा पतिर्लोष्टः, वानरसिंहः, महाभागः नष्टः?" इति वदित्वा, शिरः वक्षः च प्रहरन्ती, अश्रुपूरितलोचना, पतिं भूमौ पतितं, युद्धे दैत्यानां निहन्तारं, पर्वतप्रवर्तकं इन्द्रवज्रसदृशं, मेघनादं, वीरं वीरैः हतं, सर्वलोकसम्मानितं, पताकामण्डपयुक्तं, गरुडेन मन्दिरं इव भग्नं, रामं धनुष्पाणिं, लक्ष्मणं, तस्य भ्रातरं समीपस्थं दृष्ट्वा, तान् उपेत्य, पतिं युद्धे हतं दृष्ट्वा, मोहात् भूमौ पतिता। पुनः उत्थाय, "आर्यपुत्र!" इति व्याहरन्ती, पतिं मृत्युपाशेन बद्धं दृष्ट्वा विलपन्ती। तस्य विलापं श्रुत्वा, सुग्रीवः अङ्गदस्य आगमनेन विशेषतः, तीव्रशोकग्रस्तः अभवत्। तस्मिन्नेव काले, वानर्यः अङ्गदं समन्तात् उपगम्य, दुःखशोकसमाकुलाः, उच्चैः विलपन्त्यः अभवन्। एवं वाल्मीकिरामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, विंशः सर्गः श्राव्यः।