रामस्य बाणैः सम्प्रपीडितस्य, शिलाभिः भग्नाङ्गस्य, वृक्षैश्च सम्यक् ताडितस्य, प्राणान्ते वानरराजस्य चेतना व्यपगता। तदा तारायाः श्रवणगोचरं समुपजगाम यत् सा स्वामिनी पतिव्रता वानरव्याघ्रं पतिं रणाङ्गणे रामबाणेन निहतम्। सा तु तारासहिताङ्गदेन प्रियपतेः क्रूरमृत्युः श्रुत्वा, शोकसंभ्रान्ता गह्वराद् गिरिकन्दरान्निष्क्रान्ता। अथाङ्गदस्य परिचारकाः बलवन्तो वानराः रामं धनुष्मन्तं दृष्ट्वा भीताः सर्वतो दिशो द्रुतं पलायन्त। तदा सा तारा तेषां वानराणां भीतिवेगं दृष्ट्वा स्वगणात् विकीर्णान् मृगयूथपतिवधेन सृगालानिव व्याकुलान्, तेषाम् समीपमुपेत्य शोकार्ता, बाणैर्व्यथितवर्गान् रामभयात् पलायमानान् वानरान् संबोधयामास— "यूयमपि वानराः, ये नृपसिंहस्य प्रमुखस्य अनुयायिनः आसुः, किमर्थं तं परित्यज्य, भीताः क्लेशिताश्च पलायध्वे?" इति। "यदि राज्यहेतोः भ्राता भ्रात्रा स्वयमेव क्रूरकर्मणा, रामस्य दूरापतितैः बाणैः निपातितः, तर्हि..." एवं वानरपत्नीं वदन्तीं श्रुत्वा, रूपाणि यथेष्टं परिवर्तयितुं शक्ष्यमाणाः वानराः समयोचितं वाक्यं तस्यै तस्यै तत्र सन्ददुः। "यावत् पुत्रो जीवति, प्रतिनिवर्तस्व, अङ्गदं रक्ष; मृत्युर्मूर्तिरिव रामः वालिनं हत्वा नयति।" "यद्यपि वृक्षान् शिलाश्च समुच्छिप्य, वज्रसमानैः बाणैः पातितः वानरपतिः, स वज्रेणेव निपातितः। सम्पूर्णं वानरसैन्यं निहतम्, विकीर्णं च, यदा वानरव्याघ्रः इन्द्रसमानतेजाः निहतः।" "नगरं वीरैः रक्ष्यतां, अङ्गदः युवराजो अभिषिच्यताम्; वानराः पितुः स्थानम् अङ्गदस्य सेवां करिष्यन्ति। अथवा, शुभानने! यदि अन्यत्र स्थातुमिच्छसि, वानराः अद्यैव दुर्गेषु प्रविशन्तु। अत्र वनचराः, स्त्रीयुक्ताश्च स्त्रीविरहिताश्च वसन्ति; तेषां लोभिनां मायाविनां भयमस्ति।" एवं तस्याः समीपस्थायाः स्त्रियाः वचनं श्रुत्वा, सा स्मितमुखी तारा स्वानुरूपं प्रत्युवाच—"किं मे पुत्रेण, किं वा राज्येन, यदा पतिः वानरसिंहः महाभाग्यवान् नष्टः?" एवमुक्त्वा सा तारा शोकविह्वला, रुदन्ती, शिरःकक्षौ स्वहस्ताभ्यां ताडयन्ती, धावन्ती गच्छन्ती पतिं पतितमपश्यत्—स यः राक्षसेन्द्रारिपुः, युद्धे कदापि न पराङ्मुखः। स यः इन्द्रवज्रवत् गिरिमुच्छिप्य, महावेगेन वातेन गृहीतः, मेघगम्भीरध्वनिरिव गर्जन् पतितः। स इन्द्रसमविक्रमः, वर्षमुक्तमेखलामिव पतितः, भीमस्वनः, वीरैः निहतः, मृगपतिरिव सिंहेन मांसलुब्धेन पातितः। स सर्वलोकसम्मानितः, ध्वजमण्डपैः पूजितः, गरुडेन सर्पार्थं भग्नमन्दिरमिव। सा तारा रामं धनुष्पाणिं, लक्ष्मणं, पतिस्य चानुजं समीपस्थं दृष्ट्वा, तान् परित्यज्य, पतिं युद्धे निहतं समुपेत्य, तम् आलोक्य, शोकसंभ्रान्ता, भूमौ सन्निपत्य मुमोह। पुनरुत्थाय, स्वप्नात् इव, "आर्यपुत्र!" इति विलपन्ती, पतिं मृत्युपाशेन बद्धं दृष्ट्वा बाष्पपूरितलोचना रुरोद। तस्याः क्रौञ्चनादिनीव विलपन्त्याः दृष्ट्वा, सुग्रीवः अपि घोरशोकग्रस्तोऽभवत्, विशेषेण अङ्गदस्य आगमनेन। ततः रामायणस्य कीर्तिमतः वाल्मीकिप्रणीतस्य किष्किन्धाकाण्डे विंशः सर्गः प्रवर्तते। तत्र तारा, चन्द्रवदनं वालिनं, रामबाणेन भूमौ निपातितं दृष्ट्वा, पतिं समीपमुपेत्य, वालिनं महागजोपमं बाणार्तं समालिङ्ग्य, शोकेन संतप्तचेतसा, महागिरिसमानं वानरं विलपन्ती इवावर्तत। "वीर! रणशूर! वानरेषु श्रेष्ठ! किं मां समीपस्थां न संबाषसे?" इति। "उत्तिष्ठ वानरव्याघ्र! उत्तमशय्यां गच्छ; न हि एते महात्मानः राजानः भूमौ एवमुपविशन्ति।" "भूमिः त्वया प्रियतमा, नूनं; प्राणेषु गतेष्वपि माम् उत्सृज्य तां कलेवरमात्रेण सेवसे। धर्मेण त्वया किष्किन्धा रम्या स्वर्गमार्गे स्थापितेति दृश्यते।" "यौ तौ मधुपानवनान्तरे रमणीयकाले यत्र त्वमहम्, तं त्वया समाप्तं कृतम्।" "अहं तव वज्रसारथः सेनापतिः निधनं प्राप्ते, नन्दनरहितं, आशारहितं दुःखसागरमगाधमुपगता।" "मम हृदयं दृढं नूनं, त्वां भूमौ पतितं दृष्ट्वा, शोकाग्निना दग्धमपि, अद्य सहस्रधा न भिद्यते।" "सुग्रीवपत्नी त्वया हृता, स च निर्वासितः; तस्य कर्मणः प्रतिकृत्यं त्वयि प्राप्तम्।" "स्वार्थे निमग्नस्त्वं, मयि हितवाक्ये प्रमत्तः, हितकामया मया उक्तं न शृणोषि स्म।" "त्वं सौन्दर्ययौवनसम्पन्नः दक्षिणदेशीयश्च, अप्सरःसु हृदयानि कम्पयिष्यसि नूनम्, सत्कृत्यश्च।" एवं तारा दुःखार्ता, पतिस्नेहेन संतप्तचित्ता, विलपन्ती पतिं समालिङ्ग्य, शोकार्णवे निमग्ना बभूव।