शृणुत, श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे किष्किन्धाकाण्डे एकोनविंशः सर्गः कथ्यते। तत्र, महाकपिराजो वानरश्रेष्ठः शरैः विद्धः शयानः, युक्तयुक्तैः वचोभिः अपि संबोधितः, किञ्चित् न प्रत्युवाच। तस्य शरीरं शिलाभिः भग्नं, तरुभिः च भीमेन निपातितं, रामबाणैः अभिहतम्, प्राणान्ते संप्राप्तः सः चेतनां जहौ। तस्य भार्या तारा, या कपिसिंहम् पतिं रणमध्ये रामबाणेन निहतमिति श्रुत्वा, सुतसहितया स्वपतेः क्रूरमरणं निशम्य, शोकेन संतप्ता पर्वतगुहात् शीघ्रं निर्गता। तदा अंगदपरिचारकाः महाबलिनो वानराः रामं धनुष्पाणिम् दृष्ट्वा, भयाकुलाः सर्वतः पलायन्त। सा तारा, तान् भयभीतान् वानरान् शीघ्रं धावमानान्, स्वगणात् व्युत्सृष्टान्, मृतनेत्रमृगानिव, दृष्ट्वा, दुःखिता सती, तान् शोकार्तान् वानरान् रामभयात् बाणैः भग्नगणान् समीपगता, उवाच। "यूयं वानराः, ये नृपसिंहस्य प्रमुख्यानुगाः, किमर्थं तं परित्यज्य, भीतान् दुःखिताश्च पलायध्वम्? यदि राज्यहेतोः भ्राता भ्रात्रा रामेण दूरात् प्रेषितैः तीक्ष्णैः बाणैः क्रूरतया निपातितः, तर्हि..." इति तस्याः वचनं श्रुत्वा, कामरूपिणः वानराः, तां स्त्रीं समये यथोचितं प्रत्युवाचुः—"त्वं जीवन्मात्रं पुत्रं रक्ष; अंगदं रक्षस्व। मृत्युरुपमो रामः वालिनं निहत्य तम् अपहर्तुम् इच्छति। सः वालिः, यः वृक्षान् शिलाश्च प्रक्षिप्य, वज्रसमानैः बाणैः निपातितः, वज्रपातेन इव पतितः। सर्वे वानरसेना, इन्द्रतेजसा दीप्तेन कपिसिंहेन निहतेन, भग्ना विकीर्णा च। वीरैः नगरं रक्ष्यतां, अंगदः युवराजः स्थाप्यतां; वानराः तस्य पितृस्थानं स्थितस्य पुत्रस्य सेवां करिष्यन्ति। अथवा, सुन्दरी, अन्यत्र इच्छसि चेत्, अद्यैव वानराः शीघ्रं दुर्गाणि प्रविशन्तु। अत्र वनचारीणः, दारयुक्ताः दारविहीनाश्च, वसन्ति; तेषां लोभिनां मायाविनां च वयं महद्भयं विन्दामः।" एवम् उक्तवतीं समीपस्थां तां स्त्रीं श्रुत्वा, सास्मितां तारा यथोचितं प्रत्युवाच—"किं मे पुत्रेण, किम् वा राज्येन, यस्मिन् नष्टे मम पतौ, वानरसिंहे, महाभागे?" एवं उक्त्वा, सा शोकार्ता, शिरःकुक्षी च हस्ताभ्यां ताडयन्ती, रुदती, वेगेन तत्रैव धावति स्म। सा गच्छन्ती, भूमौ पतितं पतिम् अपश्यत्—यः राक्षसेन्द्रारिनाशनः, यो रणभूमौ कदापि न पलायितः। सः, यः इन्द्रवज्ज्रान् इव महाशिलाः प्रक्षिपति स्म, अधुना महावेगेन वातेन गृहीतः, मेघसमूहरव इव निनादन्। इन्द्रसमपराक्रमः सः, अधुना पतितः, वर्षमुक्तमेघ इव, भीमस्वनः स्वनानां मध्ये, वीरैः वीरस्य हतः, मृगसिंहस्य सिंहेन मांसार्थं निपातित इव। सः, सर्वलोके पूजितः, ध्वजमञ्चैः समलंकृतः, गरुडेन नागार्थं भग्नमन्दिर इव। सा रामं महाधनुर्धरं, लक्ष्मणं, च पतिस्य अनुजं च समीपस्थितान् दृष्ट्वा, तान् अतिक्रम्य, युद्धे निहतं पतिं प्राप्तवती, तं दृष्ट्वा, शोकार्ता, मोहवशात् भूमौ पतिता। पुनः शोकात् समुत्थाय, "आर्यपुत्र!" इति विलपन्ती, मृत्युपाशेन बद्धं पतिं विलप्य रुरोद। तस्याः क्रौञ्चीव विलपन्त्याः दृष्ट्वा, सुग्रीवः अपि, विशेषेण अंगदस्य आगमनेन, अतिदुःखेन पीडितः अभवत्। इदानीं विंशः सर्गः आरभ्यते। श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे किष्किन्धाकाण्डे विंशः सर्गः। तत्र, चन्द्रवदनं वालिनं, रामधनुषः निष्कृष्टेन मृत्युदायकेन बाणेन भूमौ निपातितं, तारा दृष्टवती। सा पतिं समीपं गत्वा, महागजेन्द्रसदृशं वालिनं, बाणाभिहतं, आलिङ्ग्य, शोकेन संतप्ता, महाशैलोपमं कपिं विलपन्ती, लता इव उपरुद्धा, पतिं आलिङ्ग्य स्थितवती। "वीर! रणशूर! वानरश्रेष्ठ! अहं त्वाम् पुरतः स्थितां न किंचिदपि भाषसे किम्? उत्थाय, कपिसिंह! उत्तमशय्यां प्रविश; न हि धर्मज्ञाः नृपश्रेष्ठाः भूमौ एवं शयितुं युक्ताः। भूमिः ते प्रियतमा; प्राणेषु गच्छत्स्वपि, मां परित्यज्य, तामेव शरीरमात्रेण स्पृशसि। अद्य तव धर्मेण, सुन्दर्या किष्किन्धया स्वर्गमार्गे निर्मिता इति नूनं ज्ञायते। ये मधुगन्धिषु वनेषु त्वया मया च सहिता रम्याः काला यापिताः, तान् त्वया अद्य समाप्तान्। त्वयि, महाबलवृन्दपतौ, नष्टे, निरानन्दा निराशा अहं दुःखसागरमग्ना। मे हृदयं नूनम् अतीव दृढं, यत् त्वां भूमौ पतितं दृष्ट्वा, शोकात् दग्धं सति, अद्य न सहस्रधा विदीर्यते। सुग्रीवस्य भार्या त्वया हृता, सः च निर्वासितः; अधुना, वानरेश्वर, तस्य कर्मणः फलं त्वां प्राप्तम्।" इति, वाल्मीकिमुनिना कृतं श्रीरामायणं किष्किन्धाकाण्डे, वालिनः निधनं, तारायाः विलापं, वानरसेनायाः भयम्, च शोकार्तस्य अंगदस्य स्थितिं, सर्वं क्रमशः प्रतिवर्णितम्।