वालिः, कपिश्रेष्ठः, रामस्य समीपे स्थित्वा, ‘‘अहं भ्रात्रा सुग्रीवेण सह एकस्मिन्युद्धे प्रविष्टः’’ इति प्राह, ततः मौनं जगाम। तदा रामः धर्मार्थयुक्तैः साधुभिः अनुमोदितैश्च वाक्यैः वालिनं, यस्य बुद्धिः विशुद्धा आसीत्, सान्त्वयामास। ‘‘त्वं, कपिश्रेष्ठ, अनेन कारणेन न संतप्तव्यः, न च अस्मान् न त्वाम् आत्मानं शोचितव्यम्। अस्माभिः धर्मनिष्ठया निश्चयेनैव कृतमिदम्। यः पापिनं दण्डं विधत्ते, यश्च दण्ड्यः, उभौ अपि कृतकृत्यौ सन्तः दुःखितौ न भवेताम्। अतः त्वं यथोचितं दण्डं प्राप्य पापात् विमुक्तः, न्यायमार्गेण स्वं धर्मं प्राप्नोषि। शोकं मोहं च हृदि स्थितं भीतिं च त्यज; त्वं हि नियतिं न अतिवर्तितुम् अर्हसि, कपिश्रेष्ठ। यथा अङ्गदः सदा त्वयि भक्तः, तथा सुग्रीवोऽपि मयि भक्तः स्यात्—अत्र न संशयः।’’ इति। एवं मधुरधर्म्यं विचारयुक्तं रामवचनं श्रुत्वा, स युद्धकुशलः कपिः, उत्तमं वाक्यम् उवाच—‘‘शरपीडितेन मया अनवधानात् यत् किञ्चित् उक्तम्, तद् क्षन्तव्यं, प्रभो; त्वं इन्द्रसमानबलः, भीमवीर्यः, प्रसादितोऽसि। क्षमस्व राजन्।’’ एवं सान्त्वनपूर्वकं रामवचनं श्रुत्वा, वालिः शरपीडितः, तर्कयुक्तं वाक्यमपि श्रुत्वा, न प्रत्युवाच। तस्य अङ्गानि शिलाभिः भग्नानि, वृक्षैः च ताडितानि, रामबाणैः च सम्पीडितः, प्रायेण प्राणान्ते चेतनां जहौ। तदा तारा, पतिं कपिसिंहम्, रामशरेण युद्धे हतं, श्रुत्वा, पुत्रेण सह, प्रियतमे पतौ क्रूरवधे श्रुते, शोकार्तता, गिरिगुहात् निर्गता। अङ्गदस्य अनुचराः बलवन्तः कपयः, रामं धनुर्धरं दृष्ट्वा, भयात् दिशः दिशः पलायिताः। सा तान् भयभीतान् कपीन्, स्वगणात् व्यपगतान्, मृगपतिहीनान् मृगानिव, दृष्ट्वा, दुःखिता, तान् रामभीतैः शरैः भग्नगणान्, उवाच—‘‘यूयं कपयः, ये नृपसिंहस्य प्रमुखाः आसिथ, किं तं परित्यज्य, भयात् क्लेशेन च पलायध्वे? यदि राज्यहेतोः भ्राता भ्रातरं रामशरेण, दूरात् प्रेषितेन, पातितः, तर्हि...’’ इति। तस्याः वचनं श्रुत्वा, कपयः, यथाकामरूपिणः, ताम् अवोचन्—‘‘त्वं पुत्रे जीवति प्रतिगच्छ; अङ्गदं रक्ष। रामरूपेण मृत्युर्वालिनं हत्वा तम् अपहरति। वृक्षशिलान् क्षिपन् अपि वानरः, वज्रसमानैः बाणैः हतः, वज्रपीडित इव। सर्वं वानरबलं भग्नम्, वानरसिंहेन्द्रवर्चसि हते। वीरैः पुरी रक्ष्यतां, अङ्गदः युवराजः स्थाप्यताम्; वानराः तं सेविष्यन्ति। अथवा, यदि अन्यत्र वासः इच्छ्यते, अद्यैव दुर्गेषु प्रविशन्तु वानराः। वने वसन्ति स्त्रीयुक्ताः स्त्रीवर्जिताश्च; तेषां लोभिनां छद्मिनां च भीः अस्ति।’’ इति तस्याः समीपे स्थितायाः स्त्रियाः वचनं श्रुत्वा, सा सस्मिता तारा प्रत्युवाच—‘‘मम किं पुत्रेण, किं वा राज्येन, यदि पतिः, कपिसिंहः, महाभाग्यवान्, नष्टः?’’ इति। एवमुक्त्वा, सा शोकार्ता, रुदन्ती, शिरः वक्षः च हस्ताभ्यां ताडयन्ती, तत्रैव धावन्ती गता। सा पतिं भूमौ पतितं दृष्ट्वा—यः राक्षसेन्द्राणां हन्ता, युद्धे कदापि न पराङ्मुखः—ददर्श। स इन्द्रवज्र इव पर्वतान् क्षिपन्, महावेगेन वातग्रस्तः, मेघसमूहनादवन् इव, भूमौ पतितः आसीत्। स इन्द्रसमवीर्यः, पतितः, वर्षमेघ इव, भीमस्वनः, भीमवीर्येण निपातितः, मृगपतिरिव मांसहेतोः व्याघ्रेण हतः। स सर्वलोकसम्मतः, पताकामण्डपैः पूजितः, नागार्चा इव गरुडेन फणिनिमित्तं विनष्टः। सा रामं महाधनुर्धरं, लक्ष्मणं, तस्य च अनुजं समीपस्थं ददर्श। तान् परित्यज्य, युद्धे हतं पतिं प्राप्तवती, तम् अपश्यत्, व्याकुला, भूमौ पतिता। पुनः समुत्थाय, ‘‘आर्यपुत्र!’’ इति विलपन्ती, मृत्युपाशेन बद्धं पतिं दृष्ट्वा, रुरोद। सा क्रौञ्चीव विलपन्ती दृष्ट्वा, सुग्रीवः तीव्रशोकग्रस्तः अभवत्, विशेषतः अङ्गदस्य आगमने। ततः, वालिनः चन्द्रवदनं भूमौ पतितं रामबाणहतं दृष्ट्वा, तारा समीपगता, पतिं महागजोपमं, बाणपीडितं, आलिङ्ग्य ददर्श।