एवम् उक्त्वा वालिः रामं प्रति, “राघव, त्वया मम दोषान् न अन्वेष्टव्यः। त्वं तत्त्वविद् जनहितनिष्ठः, तव निर्मलः स्थिरबुद्धिः धर्मकर्मणोः कारणं विवेक्तुम् स्थितः। यदि अहम् अपि किञ्चित् धर्मात् विचलितः, जानन् वा अजानन् वा, धर्मज्ञ, धर्मयुक्तैः वाक्यैः माम् रक्ष।" इत्येवम् वालिः अश्रुपूर्णकण्ठः दुःखनादं कृत्वा शनैः रामं प्रति वदति, यथा कर्दमस्थः गजः तं पश्यन्। सः पुनः अवदत्, “न आत्मनः, न तारायाः, न बान्धवानां दुःखं मे यथा अङ्गदस्य, यः धर्मप्रधानः सुवर्णाभरणभूषितः। मम दर्शनविहीनः स बाल्ये सम्पोषितः, क्षीणः भविष्यति, यथा शुष्कजलः सरः। स बालः, तस्य बुद्धिः अपरिपक्वा, एकमेव प्रियपुत्रः; राम, तारायाः शक्तिपुत्रः तव रक्षणीयः। सुग्रीवाङ्गदयोः प्रति तव उत्तमं विवेकं योजय; त्वं रक्षकः मार्गदर्शी च, यथायोग्यं कर्तव्याकार्यविवेके स्थितः। यथा भरतलक्ष्मणयोः प्रति तव आचारः, तथा सुग्रीवाङ्गदयोः अपि तं विचारय। सुग्रीवः तारां, तपोनिष्ठां, मम दोषान् वहन्तीं, न अवमन्येत यथा तं निवारयेत, तथा त्वया कर्तव्यम्। तव अनुग्रहेण राज्यं शासितुं शक्यं, तव इच्छानुसारं तव मनसा जीवितुं शक्यं। तव मार्गेण स्वर्गं प्राप्तुं भूमिं शासनं च शक्यं; तथापि यथा तारा मां निवारयामास, तथापि अहम् तव हस्ते मृत्युम् अन्वेष्टुम् आगतः। अहम् भ्राता सुग्रीवेन एकाङ्गयुद्धं प्रविष्टः।” इत्युक्त्वा वालिः, कपिसम्राट्, रामं प्रति मौनं धारयामास। ततः रामः, धर्मयुक्तैः, साधुविरचितैः वाक्यैः, वालिं, यस्य बुद्धिः विशुद्धा, सान्त्वयामास। रामः अवदत्, “कपिन्, अत्र त्वया न दुःखितव्यम्; न वयं दुःखार्हः, न त्वम् आत्मनः दुःखं कुर्याः। अस्माभिः धर्मनिष्ठया दृढनिश्चयेन कृतम्। यः दण्डं ददाति, यः दण्डितः, तयोः कृतकारणसिद्धौ दुःखं न कर्तव्यम्। अतः त्वम् दण्डप्राप्त्या पापात् विमुक्तः, न्यायमार्गेण स्वधर्मं प्राप्तः। शोकं मोहं च हृदयस्थं भयम् त्यज; कपिश्रेष्ठ, विधिनियमं त्वया लङ्घयितुं न शक्यते। यथा अङ्गदः सर्वदा तव भक्तः, तथा सुग्रीवः मम भक्तः भवेत्, नात्र संशयः।" एवं रामस्य मधुरं धर्मयुक्तं विचारपूर्णं वचनं श्रुत्वा, वालिः, युद्धनिपुणः कपिः, उत्तमं वाक्यम् अवदत्, “यदा बाणैः विह्वलः अहम् अज्ञानतः त्वां प्रत्यवदं, तदा त्वम्, इन्द्रसमानबलः, भीमवीर्यः, प्रसन्नः अभवः; क्षमस्व राजन्।” ततः कीष्किन्धाकाण्डस्य उन्नतं वाल्मीकि-रामायणस्य उन्नतं एकोनविंशतितमं सर्गं शृणु। तत्र महाकपिराजः, बाणैः विहतः, युक्तवाक्यैः उपदिष्टः अपि, प्रत्युत्तरं न ददौ। तस्य अङ्गानि शिलाभिः भग्नानि, दारुभिः ताडितानि, रामस्य बाणैः आक्रान्तः, जीवनान्ते चेतनां हिनस्ति। तारा शृणोति, यः कपिसिंहः पति, युद्धे रामबाणेन निहतः। सा पुत्रसहितम्, प्रियपतेः क्रूरमृत्युः श्रुत्वा, शोकाकुला, पर्वतगुहात् शीघ्रं निर्गच्छति। अङ्गदस्य बलवन्तः कपिसेवकाः, रामं धनुष्मन्तं दृष्ट्वा, भयाकुलाः, दिशः दिशः पलायन्ति। सा तान् कपीन्, भयभीतान्, गत्वा, यथा मृतनेता मृगाः, त्वरितं पलायमानान् पश्यति। दुःखिता तान् दुःखितान् समीपगता, रामबाणैः भग्नसैन्यान् पलायमानान् कपीन् संबोधयति, “युष्माकं, कपिसिंहस्य अनुयायिनः, किं तम् विहाय, भयात् दुःखात् च पलायथ? यदि राज्यहेतोः भ्राता भ्रातरं, रामस्य दूरप्राप्तैः बाणैः, क्रूरः हतः—” एवं कपिपत्न्याः वचनं श्रुत्वा, रूपान्तरकुशलाः कपयः, समये युक्तं वचनं तस्यै अवदन्, “यावत् पुत्रः जीवति, तावत् प्रत्यागच्छ; अङ्गदं रक्ष। मृत्युः रामरूपः वालिं हत्वा तं हरति। सः वृक्षान् महाशिलान् च क्षिपन् अपि, वज्रसमानैः बाणैः निहतः, वज्रहतः इव। सर्वं कपिसैन्यं भग्नम्, यदा कपिसिंहः, इन्द्रसमानदीप्तः, निहतः। नगरं वीरैः रक्षितव्यम्, अङ्गदः युवराजः स्थाप्यः; कपयः वालिपुत्रं पितृस्थानस्थं सेविष्यन्ति। अथवा, सुन्दरमुखि, यदि अन्यं स्थानं इच्छसि, तदा कपयः शीघ्रं दुर्गाणि प्रविशन्तु। अत्र वनचराः, पत्नीसहिताः अपत्नीका च वसन्ति; तेषां लोभिनां मायिनां च, अस्माकं महद्भयं।" तस्याः समीपस्थायाः स्त्रियाः वचनं श्रुत्वा, सुस्मिता तारा, यथायोग्यं प्रत्यवदत्, “मम किं पुत्रेण, वा राज्येन, यदि मम पति, कपिसिंहः, महाभागः, नष्टः?” इत्युक्त्वा सा, शोकाकुला, शिरः उरः च हस्ताभ्यां ताडयन्ती, रुदन्ती, शीघ्रं निर्गच्छति। एवं वालि-राम-संवादः, तारा-अङ्गद-संवेदनं च, धर्मयुक्तं, शोकपूर्णं, कीष्किन्धाकाण्डे घटते।